Bakı, 10 fevral (AZƏRTAC). Azərbaycan Respublikasi Vergilər Nazirliyinin 10 yaşı tamam olur.

Ölkəmizdə müasir vergi xidmətinin yaradılması ümummilli lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Məhz Heydər Əliyevin təşəbbüsü və qayğısı sayəsində ölkəmizin vergi siyasətinin konsepsiyası, vergi sistemində aparılan islahatların fəlsəfəsi, strategiyası müəyyən olunmuş və onlar bu gün uğurla həyata keçirilməkdədir.

Ötən əsrin 90-cı illərinin ortalarına qədər vergi xidməti iqtisadi idarəetmə strukturları arasında passiv və köhnə inzibati idarəetməyə əsaslanan, yalnız vergilərin toplanması ilə məhdudlaşan bir dövlət təşkilatı olaraq fəaliyyət göstərirdi. Odur ki, ulu öndər Heydər Əliyevin dövlət nəzarətinin qaydaya salınması, əsassız yoxlamaların qadağan edilməsi, həmçinin dövlət nəzarəti sisteminin təkmilləşdirilməsi və sahibkarlığın inkişafı sahəsində süni maneələrin aradan qaldırılması istiqamətində verdiyi fərman və sərəncamlar vergi xidmətinin bir struktur olaraq öz fəaliyyətini qurmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır. Xüsusilə 1999-2005-ci illər Azərbaycanın vergi xidmətinin mühüm islahatlar dövrü kimi xarakterizə edilə bilər. Bütövlükdə bu dövrdə aparılan vergi islahatlarını bir neçə mərhələyə bölmək olar. 1999-2001-ci illəri əhatə edən birinci mərhələdə ümummilli lider Heydər Əliyevin tövsiyələrinə uyğun olaraq, bütün diqqət təkmil qanunvericiliyin yaradılmasına, inzibati idarəetmənin yaxşılaşdırılmasına və vergilərin dövlət büdcəsinə tam səfərbər olunmasına yönəldilmişdi. 1999-cu ilin iyun ayından başlayaraq vergi xidmətinin kompleks islahatlarının müfəssəl strateji planı və bu islahatların həyata keçirilməsinin optimal müddətləri işlənib hazırlandı. Qısa müddətdə dünya standartlarına cavab verən yeni qanunvericilik bazası yaradıldı, onlarca mütəxəssisin cəlb edilməsi ilə aparılan böyük və gərgin iş prosesindən sonra 2001-ci ildə Vergi Məcəlləsi qüvvəyə mindi. Məcəllənin qəbulu həmin dövrdə əldə edilmiş ən böyük uğurlardan biridir. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, Vergi Məcəlləsinin hazırlanması prosesi Heydər Əliyevin birbaşa rəhbərliyi ilə aparılmış, onun ayrı-ayrı hissələri dövlət başçısı yanında keçirilən müşavirələrdə dəfələrlə müzakirə edilmiş, vergitutmanın sadələşdirilməsi, onun bazasının genişləndirilməsi, vergi yükünün azaldılması və s. barədə Heydər Əliyevin dəyərli tövsiyələri bu işin uğurla başa çatdırılmasına imkan vermişdir. Vergi Məcəlləsinin qəbul edilməsi vergi sisteminin təkmilləşdirilməsi və onun beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması sahəsində atılmış ən başlıca addımlardan biri idi. Sənədin qəbulu islahatların genişləndirilməsi üçün təkan rolunu oynadı. Vergi siyasətinin təkcə büdcə gəlirlərini təmin etməyi nəzərdə tutan fiskal məqsədlərə deyil, həm də ölkədə iqtisadi inkişafı sürətləndirmək, optimal vergitutma mexanizmi ilə əlverişli investisiya mühiti yaratmaq, sahibkarlığın inkişafını stimullaşdırmaq kimi məqsədlərə xidmət etməsi üçün vergi orqanları qarşısında mühüm vəzifələr qoyuldu.

İslahatların birinci mərhələsində ümummilli lider Heydər Əliyevin 2000-ci il 11 fevral tarixli Fərmanı ilə Baş Dövlət Vergi Müfəttişliyinin bazasında dövlətin vergi siyasətinin həyata keçirilməsi, dövlət büdcəsinə vergilər və digər daxilolmaların vaxtında və tam yığılmasını təmin edən və vergitutma sahəsində dövlət nəzarətini həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı - Vergilər Nazirliyi yaradıldı. Söhbət təkcə vergi xidmətinin hüquqi baxımdan statusunun qaldırılmasından getmirdi, dövlətimizin başçısı bununla həm də vergi siyasətinin iqtisadi siyasətin mühüm tərkib hissəsi olduğunu, iqtisadi tənzimləmədə və fiskal siyasətin həyata keçirilməsində vergi siyasətinin aparıcı rolunu müəyyən etdi. Məhz Heydər Əliyevin siyasi dəstəyinin, birbaşa tapşırıq və tövsiyələrinin əsasında vergi xidmətində əsaslı struktur islahatlarına start verildi.

2002-2004-cü illəri əhatə edən ikinci mərhələdə vergi xidmətinin müasirləşdirilməsi prosesi diqqət mərkəzinə çıxdı. Aparılan struktur islahatları nəticəsində MDB məkanında bənzəri olmayan bir idarəetmə sistemi quruldu. Azərbaycanın vergi xidmətinin müasir strukturu sistemlilik, çeviklik, operativlik, əlaqələndirmə və güclü təşkilati-idarəetmə mexanizmi kimi müsbət keyfiyyətləri özündə birləşdirdi. Vergi xidmətinin kadr heyətinin yenidən komplektləşdirilməsi aparıldı, qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi prosesi davam etdirildi, kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri üçün əlverişli vergitutma mexanizmlərini özündə birləşdirən optimal bir sistem yaradıldı, sadələşdirilmiş vergi sistemi tətbiq edildi. Bütün bunlar son nəticə etibarilə vergi inzibatçılığının əhəmiyyətli şəkildə yaxşılaşmasına, vergilərin məcburi yığılmasından tədricən könüllü ödənilməsinə keçidə şərait yaratdı.

Vergi orqanları təkcə struktur baxımdan yenidən qurulmamış, həmçinin vergi xidmətində yeni iş proseslərinin tətbiq edilməsi, vergi ödəyiciləri ilə vergi xidməti əməkdaşları arasında kontaktsız münasibətlərin qurulması, vergi bəyannamələrinin poçtla qəbul edilməsi, bütün ödəmələrin banklar vasitəsilə həyata keçirilməsinə başlanması, vergi xidmətinin yaradılması bütövlükdə vergi inzibatçılığının əhəmiyyətli şəkildə yaxşılaşmasına və şəffaflığın təmin edilməsinə şərait yaratmışdır.

Bu gün ümummilli liderin müəyyən etdiyi strategiyaya uyğun olaraq vergi xidmətinin təkmilləşdirilməsi davam edir. Prezident İlham Əliyevin təsdiq etdiyi "Vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi üzrə Dövlət Proqramı (2005-2007-ci illər)" vergi xidmətinin Avropa standartlarına uyğunlaşdırılması üçün tətbiq ediləcək yeniliklərin konturlarını müəyyən etmişdir. Bu proqramın həyata keçirilməsi nəticəsində vergi xidməti əsaslı şəkildə modernləşdirilmış, texnoloji baxımdan təkmilləşdirilmiş, vergi ödəyiciləri üçün sadə və asan vergi inzibatçılığının təşkil edilməsi təmin olunmuşdur.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin birbaşa tapşırığı belədir ki, dövlət idarəçiliyinin müasir Avropa standartlarına uyğunlaşdırılması istiqamətində təkmilləşdirmələr aparılmalı, vergi orqanları ilə vergi ödəyicilərinin arasında texnoloji baxımdan mükəmməl elektron əlaqələr yaradılmalı, müasir kompyuter və proqram təminatları, geniş təhlil bazasına malik informasiya sistemlərinin qurulması istiqamətində işlər davam etdirilməlidir. Ölkə başçısının 2005-ci il 21 oktyabr tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında rabitə və informasiya texnologiyalarının inkişafı üzrə 2005-2008-ci illər üçün Dövlət Proqramı (Elektron Azərbaycan)” rəhbər tutularaq 2006-cı ildən başlayaraq Vergilər Nazirliyi sistemində vergi inzibatçılığı proseslərinin elektron qaydada aparılmasına imkan verən “Avtomatlaşdırılmış Vergi İnformasiya Sistemi” (AVİS) tətbiq edilir. 2007-2009-cu illərdə AVİS vasitəsilə yerinə yetirilən iş prosesləri genişləndirilmişdir.

Ölkəmizdə 2008-ci ildən başlayaraq sahibkarların və sahibkarlıq subyektlərinin qeydiyyatında “bir pəncərə” sistemi tətbiq edilir. Yeni sistemin tətbiqindən sonra hüquqi şəxslərin qeydiyyatdan keçməsi üçün lazım olan sənədlərin sayı 33-dən 6-ya, proseduraların sayı 13-dən 6-ya, günlərin sayı isə 34-dən 8 günə qədər, biznesin qeydiyyatında hüquqi şəxslərin xərcləri 270 manatdan 113 manatadək azaldılmışdır ki, bu da 1,667 milyon manatın qənaət edilməsinə imkan vermişdir. Yeni sistemin tətbiqi fərdi sahibkarların da ürəyincədir. Belə ki, onlar üçün sənədlərin sayı 7-dən 3-ə, proseduraların sayı 6-dan 3-ə, günlərin sayı isə 15-dən 4-ə endirilmişdir. Bu sahibkarların xərcləri 267 manatdan 20 manatadək azalmışdır.

Cari ilin birinci yarısı ərzində ölkəmizdə sahibkarların və sahibkarlıq subyektlərinin “bir pəncərə” sistemi vasitəsilə qeydiyyatdan keçməsi prosesi elektronlaşdırılacaqdır. Qeyd edək ki, 2008-ci ildən indiyədək “bir pəncərə” sistemi vasitəsilə 90 minə yaxın sahibkar qeydiyyatdan keçmişdir.

Vergi xidmətində çalışan kadrların peşəkarlıq səviyyələrinin artırılması da əsas məqsədlərdən biridir. Vergilər Nazirliyinin Tədris Mərkəzi bu istiqamətdə uğurla fəaliyyət göstərir. Bir neçə ildir ki, vergi xidmətinə işə qəbul müsabiqə yolu ilə təşkil edilir. Bu, peşəkar kadrların cəlb edilməsi və hazırlanması istiqamətində dövlətimizin başçısının müəyyən etdiyi strategiyaya uyğundur.

Vergilər sahəsində beynəlxalq münasibətlərin inkişaf etdirilməsi, dünya dövlətləri və maliyyə institutları ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində son illər mühüm işlər görülüb. Bu tədbirlər vergi qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsi və onun vahid hüquqi bazasının yaradılması, vergi inzibatçılığının səmərəliyinin artırılması, vergi ödəyicilərinə xidmətin təşkili, vergi nəzarətinin gücləndirilməsi, kadr potensialının bilik və bacarığının artırılmasına öz töhfəsini vermişdir. Vergilər Nazirliyinin vergi sistemində islahatlar aparılmasına olan istək və marağı beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. İslahatlara bu cür yanaşma həm beynəlxalq təşkilatlarla səmərəli əməkdaşlığın yaradılmasında həm də vergi sisteminin müasirləşdirilməsində özünü göstərir. Həyata keçirilən vergi siyasəti və vergi islahatları, vergi qanunvericiliyinə edilən əlavə və dəyişikliklər daim ictimaiyyətin diqqət mərkəzində olmuş, bununla əlaqədar Vergilər Nazirliyinin ictimaiyyətlə əlaqələr siyasəti hazırlanmışdır və müvəffəqiyyətlə həyata keçirilir.

Birmənalı şəkildə demək olar ki, Azərbaycanın vergi sistemi inkişaf səviyyəsinə görə, MDB-nin üzvü olan digər ölkələri üstələyir.