Yeni təkrar emal üsulu milyonlarla ton plastikin yenidən istifadəsinə imkan verəcək
Bakı, 6 mart, AZƏRTAC
Buffalo Universitetinin (ABŞ) alimləri ən çox yayılmış plastiklərin - polietilen və polipropilenin təkrar istifadə potensialını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə biləcək elastik plastiklərin təkrar emalı üçün yeni bir üsul hazırlayıblar.
AZƏRTAC elmi nəşrlərə istinadla xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Polymers, International Journal of Heat and Mass Transfer” və “Journal of Polymer Science” jurnallarında dərc olunub.
Polietilen (PE) və polipropilen (PP) dünyada ən çox istifadə edilən plastiklər olan poliolefin qrupuna aiddir. Onlar qablaşdırma, qida qabları, plastik plyonkalar və müxtəlif analoji materiallarının istehsalında istifadə olunur. Bununla belə, elastik plastik plyonkalar təkrar emal üçün ən çətin tullantı kateqoriyalarından biri olaraq qalır, çünki onları ənənəvi mexaniki təkrar emal üsulları ilə yenidən istifadəyə vermək çətindir və tez-tez poliqonlara, və ya ətraf mühitə atılır. Elmi araşdırmalara görə, 2024-cü ildə dünyada 359 milyon tondan çox plastik istehsal olunub ki, poliolefinlər bu həcmin yarısından çoxunu təşkil edir.
Kimya mühəndisliyi professoru Paskal Aleksandridin rəhbərlik etdiyi tədqiqatçılar qrupu həlledici əsaslı təkrar emal texnologiyasını öyrənir. Bu üsul plastik materialların xüsusi seçilmiş həlledicilərdə həll edilməsini əhatə edir, bundan sonra təmizlənmiş polimer məhluldan təcrid oluna bilər. Bu yanaşma çoxqatlı materiallardan poliolefinlərin ayrılmasına, eləcə də əlavələrin və çirkləndiricilərin çıxarılmasına imkan verir.
P. Aleksandridin sözlərinə görə, poliolefinlərin məhlul vasitəsilə təkrar emalı plastik tullantıların səmərəli idarə olunması və faydalı materialların iqtisadiyyata qaytarılması üçün yeni imkanlar açır.
Plastikin termik parçalanması üsulu olan pirolizdən fərqli olaraq, həlledici təkrar emalı polimer zəncirlərini qoruyur və nəticədə əldə edilən materialın təkrar istifadəsinə imkan verir.
Texnologiyanın səmərəliliyini artırmaq üçün tədqiqatçılar laboratoriya təcrübələrini və kompüter modelləşdirməsini birləşdirərək mikroskopik səviyyədə polimer həll proseslərini araşdırdılar. Xüsusilə, onlar polipropilen qranullarının əvvəlcə kristal quruluşunu itirdiyini, bundan sonra həll prosesinin başladığını aşkar ediblər.
Alimlər, həmçinin polietilenin ərimə modeli hazırlayıblar ki, bu da onlara müxtəlif polimer bölgələrinin davranışını və müxtəlif temperaturlarda həlledicinin nüfuzetmə sürətini qiymətləndirməyə imkan verir. Bundan əlavə, infraqırmızı spektroskopiyadan istifadə edərək polietilen strukturundakı dəyişiklikləri real vaxt rejimində müşahidə etməyə imkan verən eksperimental qurğu yaradılıb.
Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, yeni texnologiya mövcud plastik təkrar emal metodlarına mühüm əlavə ola bilər. Hazırda qlobal miqyasda plastik tullantıların 10%-dən azı təkrar emal olunur, çünki bir çox məhsul ayrılması çətin olan mürəkkəb çoxqatlı materiallardan ibarətdir.
Məhlulun təkrar emalının istifadəsi polimerlərin təmizlənməsinə və istehsal dövrünə qayıtmasına imkan verə bilər ki, bu da plastik tullantıların poliqon və yandırılması həcmini potensial olaraq azalda bilər. Bundan əlavə, tədqiqatın nəticələri yeni polimer materialları və nəzarətli dərman çatdırılma sistemlərinin inkişafı da daxil olmaqla digər sahələrdə tətbiq olunacaq.
Bölmənin digər xəbərləri
