Bakı, 1 fevral (AZƏRTAC). Dövlətlər arasında iqtisadi münasibətlərin inkişafında özünəməxsus yeri olan enerji sahəsi qloballaşan dünyada getdikcə daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan, dünyanın enerji təchizatında mühüm əhəmiyyətə malik ölkələr sırasında Azərbaycanın rolu sürətlə artmaqdadır.

XXI əsrin əvvəllərində dünyanın müxtəlif regionlarında enerji təchizatının yaxşılaşdırılması istiqamətində bir sıra layihələr irəli sürülmüşdü. Bu layihələr sırasında “Nabukko” boru kəməri layihəsi istər siyasi, istərsə də iqtisadi baxımdan daim diqqət mərkəzində olmuşdur. “Nabukko” - təbii qazın Türkiyədən - Bolqarıstan, Rumıniya və Macarıstanı keçməklə Avstriyaya qədər daşınmasını nəzərdə tutan layihədir. Bu kəmərin Ərzurumdan Avstriyanın ən böyük təbii qaz mərkəzi olan Baumqartenə qədər uzanması planlaşdırılır. Kəmər Avropanı təbii qazla təmin edən yeganə qaz xəttinə alternativ olaraq təklif olunmuş və enerji təhlükəsizliyini təmin etməyə yönəldilmişdir.

Layihəyə hazırlıq 2002-ci ilin fevralında Avstriyanın OMV və Türkiyənin BOTAŞ şirkətləri arasında aparılan danışıqlardan sonra başlamışdır. 2002-ci ilin iyununda beş şirkət “Nabukko” boru kəmərinin tikintisi ilə bağlı razılaşma protokolu imzalamış və bu protokol həmin ilin oktyabrında imzalanan Əməkdaşlıq haqqında razılaşma ilə təsdiqlənmişdir. 2003-cü ilin dekabrında Avropa Komissiyası layihənin gerçəkləşdirilməsinin təhlilləri, o cümlədən bazarın təhlili, texniki və maliyyə araşdırmaları üçün gözlənilən dəyərinin 50 faizi məbləğində qrant ayırdığını elan etmişdir. 2005-ci il iyunun 28-də “Nabukko”nun beş tərəfdaşı arasında növbəti razılaşma imzalanmışdır. 2008-ci il iyunun 11-də Azərbaycan qazının “Nabukko” boru kəməri ilə Bolqarıstana çatdırılması üçün birinci müqavilə imzalanmışdır.

Layihənin texniki göstəricilərindən danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, ümumi uzunluğu 3 min 300 kilometr olacaq kəmər vasitəsilə ilk illərdə 4,5 milyard kubmetrdən 13 milyard kubmetrədək qaz nəql olunacağı gözlənilir. Bu həcmin 2 milyard kubmetrdən 8 milyard kubmetrə qədəri Baumqartenə, qalanı isə borunun keçəcəyi ölkələrin istifadəsinə veriləcəyi planlaşdırılır. 2020-ci il üçün bu həcmin ildə 31 milyard kubmetrə çatacağı gözlənilir. Ümumi dəyəri 7,9 milyard avro olan layihəni həyata keçirəcək əsas aparıcı şirkət Avstriyanın OMV şirkətidir.

“Nabukko” layihəsi Avropa regionu üçün olduqca mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Məhz bu səbəbdən Avropa ölkələri bu layihənin icrasını mümkün qədər tezləşdirməyi vacib sayır və “Nabukko”nun reallaşmasında əsas mənbə rolunda məhz Azərbaycanı görür. Hələ 2006-cı ildə layihə ilə bağlı danışıqlar zamanı təbii qaz tədarükçüsü qismində əsas diqqət mərkəzlərindən biri Azərbaycan olmuşdur. Azərbaycanla yanaşı Misir, İraq, İran, Türkmənistan da əsas mənbələr sırasına aid edilirdi. Lakin real vəziyyətdə bütün resurslar təhlil edildikdən sonra Avropa İttifaqı hələ ki, Azərbaycana üstünlük verir. Azərbaycan isə enerji təchizatının şaxələndirilməsinə maraqlı olduğunu ən yüksək səviyyədə bəyan etmişdir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Estoniyanın Prezidenti Toomas Hendrik İlvesin 2009-cu ilin yanvarında ölkəmizə rəsmi səfəri zamanı mətbuat üçün bəyanatında demişdir: “Azərbaycan artıq öz işləri ilə burada milyardlarla dollar həcmində sərmayə qoymuş xarici şirkətlərin etibarlı tərəfdaşı olduğunu nümayiş etdirmişdir. Biz Azərbaycanda əlverişli sərmayə mühitini yaratmışıq. Eyni zamanda, biz etibarlı təchizatçıyıq. Azərbaycandan neft və qaz dünyanın müxtəlif yerlərinə ixrac edilir. Bütün ixrac əməliyyatlarımızda heç vaxt elə bir hal olmayıb ki, təchizatımız dayansın və ya istehlakçılar müəyyən problemlərlə üzləşsinlər”.

Qərb ölkələri “Nabukko” layihəsinin reallaşmasını sürətləndirməyə çalışdıqları bir vaxtda rəsmi Bakı burada öz maraqlarının təminatını və layihə ilə bağlı digər dövlətlərin də üzərinə düşən missiyanın yerinə yetirilməsini vacib sayır. 2008-ci ilin noyabr ayında İtaliyaya rəsmi səfəri zamanı Prezident İlham Əliyev bu ölkənin “Rai İnternational” telekanalının “Foks neks” proqramına müsahibəsində bununla bağlı demişdir: …“Nabukko” layihəsi gündəliyə gələndə həmin layihənin potensial təchizatçısı Azərbaycan deyil, digər mənbələr nəzərdə tutulurdu. Lakin bu gün “Nabukko” haqqında daha çox eşidəndə, biz Azərbaycanın qaz ehtiyatlarını görürük. Biz əsas qaz yataqlarımızın işlənilməsinə son vaxtlar başlamışıq. Hələlik hasilatı ən yüksək həddə çatdırmamışıq, ümid edirik ki, buna növbəti 5-6 il ərzində nail olacağıq. Bu gün Azərbaycan qazı artıq bazarlara çıxıb, biz üç ölkəyə qaz ixrac edirik və çox güman ki, istehlakçıların əhatəsi genişlənəcəkdir. Lakin “Nabukko” layihəsinin həyata keçirilməsi təkcə bizdən asılı deyildir. Bu, daha çox “Nabukko” şirkətlərinin fəaliyyətindən, tranzit məsələlərindən, Mərkəzi Asiya mənbələrinə qoşulma məsələlərindən asılıdır. Bu, daha geniş bir layihədir. Azərbaycan “Nabukko” layihəsində tranzit ölkə və zərurət yaranarsa, potensial təchizatçı rolu oynamağa hazırdır. Lakin eyni zamanda, onu demək istərdim ki, bu, təkcə bizim layihəmiz deyildir”.

“Nabukko” layihəsinin əhəmiyyətinin gündən-günə artması Avropada açıq bəyan edilir. Məsələn, “Nabucco Gas Pipeline İnternational” konsorsiumunun icraçı direktoru Reynhard Mitçek qeyd etmişdir ki, Rusiya ilə Ukrayna arasındakı qaz münaqişəsi “Nabukko” layihəsinin əhəmiyyətini artırmışdır. Belə ki, iki ölkə arasında bu sahədə dəfələrlə yaşanan mübahisələr Avropada uzunmüddətli qaz böhranlarına səbəb olmuşdur. Avropa İttifaqı (Aİ) Rusiya ilə Ukrayna arasında bir daha oxşar mübahisələrin yaşanmayacağına əmin deyil və bu səbəbdən alternativ enerji mənbələrinə böyük ehtiyac duyur. Aİ rəsmiləri öz bəyanatlarında dəfələrlə enerji mənbələrinin şaxələndirilməsində “Nabukko”nun əhəmiyyətini qeyd etmişlər.

Beləliklə, Azərbaycanın həm özünün nəhəng enerji ehtiyatları, həm də Mərkəzi Asiyadan Avropa istiqamətində göndərilə biləcək karbohidrogen məhsullarının nəqlində mühüm tranzit rolu oynaması dünya dövlətlərinin ölkəmizə diqqətini daha da artırır.

Azərbaycanın enerji sahəsində strateji rolu dünyanın aparıcı media orqanları tərəfindən də geniş təhlil edilməkdədir. ABŞ-ın “United Press İnternational” portalında yer alan məqalədə qeyd olunmuşdur ki, bu gün Azərbaycana beynəlxalq miqyasda maraq olduqca böyükdür. ABŞ “Nabukko” və Türkiyə-Yunanıstan-İtaliya boru xətlərinin reallaşmasına lazımi dəstək verəcəyini bildirmişdir. İngilis dilində dərc edilən “Moscow Times” qəzetində isə Qafqazda reallaşdırılan enerji layihələrində başlıca rolun Azərbaycana məxsus olduğu vurğulanmışdır. Bildirilmişdir ki, Azərbaycan həm də tranzit əhəmiyyətinə görə, dünyanın diqqətini özünə cəlb edə bilmişdir. Məqalədə o da qeyd olunur ki, Qərbin böyük ümidlərlə baxdığı “Nabukko”nun da gələcək taleyi məhz Azərbaycanın əlindədir.

Bütün bunlar dövlətimizin bir daha dünyanın enerji siyasətində kifayət qədər vacib rol oynayan tərəflərdən biri kimi çıxış etdiyini göstərir. Məhz elə bu səbəbdən Azərbaycanın dünya üçün əhəmiyyətinin gündən-günə artdığı açıq etiraf edilir və ölkəmizlə əməkdaşlığın əhatə dairəsinin genişlənməsinə beynəlxalq maraq çoxalır.

İlahə Quliyeva

AZƏRTAC -ın müxbiri