Tehran, 24 iyul (AZƏRTAC). Keçmiş SSRİ-nin süqutu illərindən Azərbaycana qarşı başlayan erməni təcavüzünün növbəti mərhələsi hələ də səngimək bilmir. Xarici havadarlarının birbaşa dəstəyi ilə Azərbaycan torpaqlarının bir qismini işğal edən Ermənistan 1994-cü ildə əldə olunan atəşkəsi mütəmadi olaraq pozmaqda, özünün qeyri-konstruktiv mövqeyi ilə münaqişənin sülh yolu ilə həllinə mane olmaqda və Azərbaycanın ərazi büövlüyünə qarşı ardıcıl təxribatlar törətməkdə davam edir. Ümummilli lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi kursun Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilməsi Azərbaycanın bütün sahələri əhatə edən qüdrətini kifayət qədər artırmışdır. Ölkədəki sürətli inkişafın nəticələri günbəgün görünməkdədir. Digər tərəfdən Ermənistandakı diktatura rejiminin və bir-birini əvəz edən avantürist hakimiyyətlərin Ermənistan əhalisinin milli maraqlarına zidd siyasəti bu ölkədəki ümumi vəziyyəti kifayət qədər ağırlaşdırmışdır. Bütün bunlar Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqşəsi ilə bağlı aparılan sülh danışıqlarında Azərbaycan Respublikasının mövqelərini kifayət qədər möhkəmləndirmişdir. Lakin reallıqla hesablaşmaq istəməyən Ermənistan bütün vasitə və metodlardan istifadə etməklə sülh danışıqlarını uzatmaq istiqamətində cəhdlərini davam etdirir.

Dağlıq Qarabağdakı mövcud erməni separatçı rejimi 2010-cu il mayın 23-də qanunsuz olaraq bu bölgədə “parlament seçkiləri” təşkil etmişdir. Qondarma “parlament seçkiləri” Ermənistan tərəfindən Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə qarşı davam edən növbəti təxribatlardan biridir. Əslində qondarma “parlament seçkiləri”nin hansı sonluqla nəticələnəcəyi əvvəlcədən məlum idi. Ən azı ona görə ki, bu məsələ ilə bağlı Azərbaycan hökuməti qabaqlayıcı siyasi və diplomatik tədbirlər həyata keçirmişdir. Bu barədə görkəmli politoloqlar və ekspertlər əvvəlcədən prosesi dərindən təhlil edərək müəyyən real proqnozlarla çıxış etmişdilər. Azərbaycan hökuməti bütün beynəlxalq təşkilatları, xüsusilə bölgədə sülhməramlı missiya ilə məşğul olan ATƏT-in Mİnsk qrupunu bu “seçkilər”i pisləməyə və rejimə öz etirazını bildirməyə çağırmışdır. Bu çağırışlar eşidilmişdir.

Mövzu ətrafında fikir və mülahizələri əsaslandırmaq üçün əvvəlcə qondarma “parlament seçkiləri”nin təşkilinin səbəb və məqsədlərinə nəzər yetirək. Məqsəd aşağıdakılardan ibarətdir:

-Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı aparılan sülh danışıqlarını pozmaq və yaxud prosesə mane olmaq;

-Dünya birliyinin diqqətini Dağlıq Qarabağa cəlb etməklə bölgədəki qanunsuz hakimiyyətin mövcudluğunu siyasi gündəmdə saxlamaq;

- Dağlıq Qarabağda fəaliyyət göstərən erməni separatçı rejimin ömrünü uzatmaq və onun fəaliyyətinə hüquqi əsas yaratmaq;

-Ermənistanla Azərbaycan arasında aparılan sülh danışıqlarında Dağlıq Qarabağın fəal üçüncü tərəf olduğunu qabartmaq;

-Qondarma seçkilərə xarici müşahidəçilər cəlb etməklə Azərbaycan Respublikası ilə xarici dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların münasibətlərinə xələl gətirmək.

Ermənistan tərəfi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə nizama salınmasına mane olmaq üçün bütün vasitələrdən istifadə edir və təcavüzkar tərəfin bu qeyri-konstruktiv mövqeyi dünya birliyinə məlumdur. Deməli, sözügedən məsələ fəal formada siyasi gündəmdədir. Ona görə də qanunsuz “seçki” keçirməklə dünya birliyinin diqqətini daha fəal formada regiona cəlb etmək niyyəti əhəmiyyətsizdir. Regiondakı erməni separatçı rejimin ömrünün uzadılmasına gəldikdə isə, adıçəkilən cinayətkar qrupun fəaliyyət dairəsi onsuz da məhduddur və Ermənistan ərazisindən kənara çıxa bilmir. Ermənistan Azərbaycanla atəşkəsə və sonrakı sülh danışıqlarında qəbul olunan beynəlxalq sənədlərə imza atmaqla özünün münaqişə tərəfi olduğunu təsdiq etmişdir. Yuxarıda qeyd olunan sonuncu məqsədə gəldikdə isə, Azərbaycan Respublikası xarici dövlətlərlə və beynəlxalq təşkilatlarla bərabərhüquqlu əməkdaşlıq edir ki, bu da dövlətlərin ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınmasından keçən bir əməkdaşlıq çərçivəsidir.

Dağlıq Qarabağda təşkil edilmiş “parlament seçkiləri”nin mahiyyətinə gəldikdə isə əlbəttə ki, ilk növbədə diqqəti bu “seçkilərin” qanunsuzluğuna cəlb etmək lazımdır. Bu məsələ beynəlxalq hüquq normalarına, dövlətlərin ərazi bütövlüyünün toxunulmazlığını təmin edən beynəlxalq normativ sənədlərə, beynəlxalq təşkilatların əsasnamələrində özünə yer tutan dövlətlərin ərazi bütövlüyünü tanıyan müddəalara, insan hüquqlarının qorunması ilə bağlı beynəlxalq prinsiplərə, Azərbaycan Respublikasının qanunlarına və s. ziddir.

Beləliklə, Dağlıq Qarabağda təşkil edilmiş “seçkilər”in qanunsuzluğunu təsdiq edən amillər aşağıdakılardır:

- Qondarma “Dağlıq Qarabağ Respublikası”nın müstəqilliyi heç bir dövlət və beynəlxalq təşkilat tərəfindən tanınmamışdır;

- Qondarma “Dağlıq Qarabağ Respublikası” insan hüquqlarının qorunması, söz və mətbuat azadlığının, demokratiyanın inkişafı, azad, ədalətli və şəffaf seçkilərin keçirilməsi ilə bağlı heç bir beynəlxalq konvensiyaya qoşulmamışdır;

-Dağlıq Qarabağda fəaliyyət göstərən erməni separatçı rejimin üzvlərinə hakimiyyət səlahiyyətləri qanuni seçki yolu ilə verilməmişdir;

- Azərbaycan Respublikasının ali hakimiyyət orqanları Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejimin hakimiyyətini təsdiq etməmişdir;

- Dağlıq Qarabağın azərbaycanlı əhalisi Ermənistan respublikasının birbaşa iştirak etdiyi hərbi güclə regiondan çıxarılaraq məcburi köçkün olmuşdur;

- Dağlıq Qarabağdakı azərbaycanlı əhali Ermənistanın və Dağlıq Qarabağdakı separatçı erməni rejimin hərbi cinayəti nəticəsində regiona aid seçib-seçilmək hüququndan məhrum olmuşdur;

-Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi təcavüzün və Dağlıq Qarabağdakı erməni separatçılarının qanunsuz hərbi fəaliyyəti və Azərbaycana qarşı təcavüzü regionda normal həyat tərzini pozmuşdur.

Əlbəttə ki, yuxarıda göstərilənlər Azərbaycan hökumətinin həyata keçirdiyi çevik siyasi manevrlər və ardıcıl diplomatik tədbirlər nəticəsində dünya birliyinin diqqətinə çatdırılmışdır ki, bu da Dağlıq Qarabağdakı erməni separatçı rejimini ifşa edən mühüm amillər sırasındadır.

Təsadüfi deyildir ki, aparıcı dövlətlər və nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlar Dağlıq Qarabağda təşkil edilmiş “parlament seçkiləri”nin qanunsuz olduğunu bəyan etmişlər. ABŞ, Fransa, Macarıstan, Ruminiya, Norveç Krallığı, Rusiya Federasiyası, İran İslam Respublikası və başqaları Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəklədiklərini, Dağlıq Qarabağda keçirilən qondarma “parlament seçkiləri”ni tanımadıqlarını və bu “seçkilər”ə heç bir rəsmi müşahidəçi göndərmədiklərini bəyan etdilər. Analoji bəyanatlar BMT, ATƏT, İslam Konfransı Təşkilatı kimi mötəbər qurumlar tərəfindən də səsləndirilmişdir.

İndi isə konkret mövqelərə müraciət edək. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Dağlıq Qarabağda qanunsuz keçirilmiş “parlament seçkiləri” ilə bağlı bəyanatında deyilir ki, Ermənistan tərəfi öz əməlləri ilə heç kəsi yox, yalnız öz ictimaiyyətini aldadır. BMT Baş katibinin imzası ilə Azərbaycanın bu təşkilatdakı daimi nümayəndəliyinə daxil olan rəsmi məktubda bildirilir ki, Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ bölgəsində 2010-cu il mayın 23-də keçirilən “parlament seçkiləri”nə BMT cəlb olunmamışdır. Bu məsələyə münasibət bildirən ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri, Qazaxıstanın dövlət katibi-xarici işlər naziri Kanat Saudabayev bildirmişdir ki, onun rəhbərlik etdiyi təşkilat Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir. ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərinin Dağlıq Qarabağda təşkil edilmiş “parlament seçkiləri” ilə bağlı yaydıqları bəyanatda bildirilmişdir ki, “Dağlıq Qarabağ Respublikası” heç bir dövlət tərəfindən, o cümlədən Ermənistan tərəfindən tanınmamışdır.

İslam Konfransı Təşkilatının baş katibi Ekmələddin İhsanoğlu demişdir ki, onun rəhbərlik etdiyi təşkilat Cenevrə Konvensiyasının və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə, habelə İKT və ATƏT qətnamələrinə zidd olan “seçkilər”in nəticələrini tanımır. İKT beynəlxalq birliyi bu seçkiləri pisləməyə və onun nəticələrini qeyri-legitim hesab etməyə çağırmışdır. ABŞ Dövlət Departamenti “seçki” ərəfəsində və ondan sonra Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıdığını bəyan edərək, Dağlıq Qarabağın hüquqi statusu müəyyən edilməyənə qədər bölgədə birtərəfli qaydada hər hansı bir seçkinin yolverilməz olduğunu və bu məsələdə ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərinin bəyanatını müfadiə etdiyini bildirmişdir/1/.

Bundan başqa, seçki ərəfəsində ABŞ Konqresində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyən çıxışlar eşidilmiş, eləcə də Avropa Parlamentinin Cənubi Qafqaza dair son qətnaməsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü birmənalı olaraq dəstəklənmişdir. Rusiya Federasıyasının Xarici İşlər Nazirliyinin sözügedən məsələ ilə bağlı yaydığı sənəddə deyilir:”... Biz Dağlıq Qarabağı müstəqil dövlət kimi tanımırıq...”.

İran İslam Respublikasının xarici işlər nazirinin sözçüsü Ramin Mehmanpərəst bildirmişdir ki, İran Azərbaycanın işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ bölgəsində fəaliyyət göstərən separatçı rejim tərəfindən təşkil edilmiş “parlament seçkilərini” tanımır və “seçkilərdə” İran tərəfindən heç bir rəsmi nümayəndə iştirak etməmişdir.

Gürcüstanın Xarici İşlər Nazirliyinin Dağlıq Qarabağda keçirilən “parlament seçkilərini” tanımamaq barədə bəyanatında əminliklə qeyd edilir ki, münaqişənin tənzimlənməsi istiqamətində aparılan sülh danışıqları müsbət nəticə verəcəkdir.

Fransa “parlament seçkiləri”ndən dərhal sonra rəsmi olaraq Dağlıq Qarabağın müstəqilliyini və orada keçirilən “seçki”ləri tanımadığını bəyan etmişdir. Rumıniya, Norveç Krallığı və s. dövlətlər, o cümlədən bir sıra nüfuzlu qeyri-hökumət təşkilatları Dağlıq Qarabağda keçirilmiş “parlament seçkiləri”ni tanımadıqlarını və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəklədiklərini bildirən bəyanatlarla çıxış etmişlər.

Məlumdur ki, Azərbaycanın işğal altında olan torpaqlarından narkoplantasiya kimi istifadə olunur və həmin ərazi narkotranzit dəhlizə çevrilmişdir. Birmənalı olaraq bu məsələdə beynəlxalq məsuliyyət Ermənistan Respublikasının üzərinə düşür.

Prezident İlham Əliyev 2001-2003-cü illərdə Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinə rəhbərlik edərkən erməni təcavüzünün ifşası ilə bağlı sistemli diplomatik missiya həyata keçirmişdir. İlham Əliyevin 2001-ci il AŞPA-nın yaz sessiyası dövründə “Avropanın iqtisadi və milli mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı mübarizəsi” mövzusunda məsələnin müzakirəsi zamanı ortaya çıxardığı təkzibolunmaz faktlar iştirakçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanmışdır. Azərbaycan nümayəndə heyətinin başçısı bildirmişdir ki, qondarma “Dağlıq Qarabaq Respublikası” adlı heç bir dövlət və ya beynəlxalq təşkilat tərəfindən tanınmamış, separatçı rejimin qanunsuz fəaliyyətinə beynəlxalq hüquq normaları əsasında son qoyulmalıdır. İlham Əliev eyni zamanda beynəlxalq mətbuatla da intensiv əlaqə qurmaqla Ermənitanın Azərbaycana qarşı təcavüzkarlığını, işğal altında olan Azərbaycan torpaqlarından narkoplantasiya və narkotranzit ərazi kimi istifadə edilməsini, 1 milyondan artıq günahsız azərbaycanlının acınacaqlı qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətində olmasını dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdıra bilmişdir. İlham Əliyev demişdir ki, artıq AŞPA-da hamı Ermənistanı işğalçı, terrorizmə dəstək verən narkotik yetişdirilməsinə kömək və himayədarlıq edən bir dövlər kimi tanıyır.

Əslində Ermənistan tərəfindən “Dağlıq Qarabağ Respublikası”nın müstəqilliyinin tanınmamasının səbəblərindən biri də məhz həmin məsələdir ki, rəsmi Yerevan narkotik tərkibli bitkilərin əkilməsi, becərilməsi, narkotiklərin hazırlanması və qanunsuz dövriyyəsi ilə bağlı məsuliyyəti öz üzərinə götürmək istəmir. Digər tərəfdən Ermənistan tərəfi 1994-cü ildə əldə olunan atəşkəslə bağlı sənədə imza atmaqla Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsində iştirakçı tərəf olduğunu təsdiq etmişdir. Münaqişənin nizamlanması istiqamətində atəşkəsdən sonrakı illərdə davam etdirilən sülh danışıqlarındakı bütün proseslərdə Ermənistan maraqlı tərəf olduğunu təsdiq etmiş və müvafiq sənədləri imzalamışdır. Prezident İlham Əliyev əminliklə bildirmişdir ki, Ermənistan rəhbərinin münaqişənin tərəfi kimi birgə bəyannamələrə qol çəkməsi artıq növbəti illərdə Dağlıq Qarabağın prosesə qoşulmaq cəhdlərinə son qoyacaqdır.

Beləliklə, Dağlıq Qarabağda fəaliyyət göstərən separatçı rejimin təşkil etdiyi qanunsuz “parlament seçkiləri”nin dünya birliyi tərəfindən boykot edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi istiqamətində mövcud hakimiyyətin əldə etdiyi növbəti diplomatik qələbə kimi səciyyələndirilməlidir. Hakimiyyət bu nailiyyəti aşağıdakı siyasi və diplomatik tədbirlər nəticəsində əldə etmişdir:

-Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin mahiyyəti ilə bağlı bütün beynəlxalq təşkilatlar və xarici dövlətlərlə sistemli olaraq müvafiq işlər aparılmışdır;

-Xarici dövlətlərlə ikitərəfli və çoxtərfli əməkdaşlıq əlaqələri çərçivəsində ərazi bütövlüklərinin qarşılıqlı tanınması məsələsi həll edilmişdir;

-Dağlıq Qarabağda fəaliyyət göstərən separatçı rejimin qanunsuz seçkiləri təşkil etməsi ilə bağlı xarici dövlətlərə və beynəlxalq təşkilatlara vaxtında müraciət edilmişdir.

Sabir Şahtaxtı

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Tehran