Bakı, 28 oktyabr, Səadət Hakıyeva, AZƏRTAC

Azərbaycan yüksək səviyyəli mötəbər tədbirlərə uğurla ev sahibliyi edir. Bu, davamlı və dayanıqlı inkişaf yolunda olan dövlətimizin beynəlxalq aləmdə gündən-günə artan nüfuzundan xəbər verir. Oktyabrın 25-26-da ölkəmiz növbəti mötəbər tədbirə - Qoşulmama Hərəkatının XVIII Zirvə Görüşünə yüksək səviyyədə ev sahibliyi etdi. Azərbaycan Respublikası Qoşulmama Hərəkatına üzv olduğu səkkiz il ərzində özünün uğurlu xarici siyasəti sayəsində bu təsisat daxilində böyük nüfuz və etimad qazanıb. Məhz bunun nəticəsidir ki, 2016-cı ilin sentyabrında keçirilən XVII Zirvə Görüşündə Hərəkata üzv ölkələrin dövlət və hökumət başçılarının yekdil rəyi ilə növbəti Sammitin Bakı şəhərində keçirilməsi və 2019-2022-ci illərdə sədrliyin Azərbaycana həvalə edilməsi barədə qərar qəbul olunub. Hərəkatın XVIII Zirvə Görüşünün Azərbaycanda keçirilməsi ölkəmizin qlobal proseslərdəki rolunun və beynəlxalq nüfuzunun gündən-günə artdığının parlaq göstəricisidir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, Qoşulmama Hərəkatına sədrliyin Azərbaycana həvalə edilməsi bizə göstərilən hörmətin, inamın və etimadın təzahürüdür.

Qoşulmama Hərəkatı BMT-dən sonra ən böyük siyasi təşkilatdır

Qoşulmama Hərəkatı nədir və bu qurum nə məqsədlə yaradılıb? Bu suallara cavab vermək üçün tarixin səhifələrini vərəqləyək.

Qoşulmama Hərəkatının yaradılması müstəmləkə sisteminin süqutu və Afrika, Asiya, Latın Amerikası və digər bölgələrdə soyuq müharibədən əziyyət çəkən xalqların müstəqillik uğrunda mübarizəsi dövrünə təsadüf edir. Koloniya sisteminə qarşı mübarizə bir çox xalqların azadlıq və müstəqillik əldə etməsi və yeni suveren dövlətlərin yaranması ilə nəticələnib. Yaranmasından bu günə qədər Qoşulmama Hərəkatı bütün dünyada sülhün və təhlükəsizliyin qorunmasında mühüm rol oynayaraq öz töhfəsini verib. Qoşulmama Hərəkatı qeyri-rəsmi olaraq 1955-ci il aprelin 18-24-də İndoneziyanın Bandunq şəhərində keçirilən Afrika-Asiya konfransında təsis edilib. Konfransda müstəmləkə boyunduruğundan azad olan 29 ölkənin dövlət başçıları iştirak ediblər. Konfransda təsisatın bütün xalqların suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət, bərabərlik, başqa ölkənin daxili işlərinə qarışmamaq, münaqişələrin danışıqlar yolu ilə həll olunması, hər hansı bir ölkənin ərazi bütövlüyünə və ya siyasi müstəqilliyinə qarşı təcavüz və güc tətbiqetmə hərəkətlərindən imtina etmək, dövlətlər və xalqlar arasında qarşılıqlı maraqların qorunması, qarşılıqlı əməkdaşlıq prinsipləri müəyyən edilib. Həmin prinsiplər indi də aktuallığını qoruyub saxlayır. Hərəkatın əsas məqsədi beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri əsasında dünyada sülhün, təhlükəsizliyin qorunmasına və tərəqqiyə töhfə verməkdir.

Qoşulmama Hərəkatı rəsmi olaraq Bandunq Zirvə Görüşündən altı il sonra, 1961-ci ildə Belqrad şəhərində keçirilən II Zirvə Görüşündə təsis edilib. Bu, üzvlərinin sayına görə BMT-nin Baş Assambleyasından sonra dünya dövlətlərinin təmsil olunduğu ən böyük siyasi təşkilatdır. Qoşulmama Hərəkatı qlobal problemlərin həlli və müasir dövrün çağırışlarına cavab vermək baxımından bu gün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Hərəkata üzvlük beynəlxalq sülh, təhlükəsizlik və əməkdaşlıq proseslərinə ölkəmizin daha yaxından cəlb olunması, müxtəlif dövlətlərlə ikitərəfli və çoxtərəfli münasibətlərin inkişaf etdirilməsi üçün əlverişli imkan yaradıb. Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi Bandunq prinsiplərinin 65 illiyi (2020) və təşkilatın yaranmasının 60 illiyi (2021) ilə üst-üstə düşəcək. Bu iki mühüm əhəmiyyətli hadisə Azərbaycana indiyədək əldə edilmiş nailiyyətlərdən bəhrələnmək və qarşılaşdığımız problemlərin üzv dövlətlərin ümumi baxışı və siyasi gücü müstəvisində həllinə əlverişli imkan yaradacaq.

Sıralarında 120 ölkəni birləşdirən Qoşulmama Hərəkatına üzv ölkələrin dövlət və hökumət başçılarının XVIII Zirvə Görüşünün Bakıda keçirilməsi ölkəmiz və regionumuz üçün olduqca mühüm əhəmiyyət kəsb edən siyasi hadisədir. Qoşulmama Hərəkatında 120 üzv dövlətlə yanaşı, həm də Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Afrika İttifaqı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi dünyanın 10 beynəlxalq nüfuzlu təsisatının, əlavə olaraq müşahidəçi statusu ilə 17 dövlətin iştirak etməsi bu təşkilatın çox ciddi və qlobal əhəmiyyət daşıyan əməkdaşlıq platforması olduğunu deməyə əsas verir.

Qoşulmama Hərəkatının Azərbaycan üçün önəmini artıran amillərdən biri də bu təşkilatın prinsiplərinin ölkəmizin xarici siyasət prioritetləri ilə tam üst-üstə düşməsidir. Hərəkat dövlətlərin ərazi bütövlüyü məsələsində birmənalı mövqe nümayiş etdirir, beynəlxalq hüququn təməl prinsiplərindən çıxış edir. Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatında üzvlüyünün ilk günlərindən bu təşkilat ölkəmizin suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığını birmənalı şəkildə dəstəkləyib, qəbul olunmuş bütün sənədlərdə Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsini məhz həmin prinsiplər əsasında nizamlamağa çağırıb. Bu fakt 2019-cu ilin iyul ayında Qoşulmama Hərəkatı təşkilatının Nazirlər Şurasının iclasında qəbul olunmuş yekun sənəddə də öz əksini tapıb. Bununla da planetin təqribən üçdəiki hissəsi Azərbaycanın ədalətli mövqeyini dəstəkləyib.

Dörd əsas yekun sənədin qəbul olunması Bakı Zirvə Görüşünün uğurlu olmasından xəbər verir

Qoşulmama Hərəkatının XVIII Zirvə Görüşündə ümumilikdə 60-a yaxın ölkənin dövlət və hökumət başçısı, həmçinin beynəlxalq təşkilatların rəhbərləri iştirak etdilər. Zirvə Görüşündə 4 yekun sənəd imzalandı. Bunlar Bakı Yekun Sənədi, Bakı Bəyannaməsi, Fələstinə dair Bəyannamə və Azərbaycan Respublikası hökumətinə və xalqına təşəkkür və həmrəylik Sənədidir. İlk üç sənədə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi və Azərbaycanın xarici siyasətinin prioritetləri ilə bağlı maddələr daxil edilib. Yekunda dörd əsas sənədin qəbul olunması Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi Qoşulmama Hərəkatının XVIII Zirvə Görüşünün səmərəliliyindən xəbər verir və Azərbaycanın qlobal miqyasda mədəniyyətlərarası dialoqun təşviq olunması sahəsində liderliyini ortaya qoyur.

Bundan başqa, Qoşulmama Hərəkatı tarixində ilk dəfə Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi Zirvə Görüşündə 40 gəncin iştirakı ilə Gənclər Sammiti keçirildi. Bu, davamlı İnkişaf üzrə 2030 Gündəliyinin hədəflərinə çatmaqda gənclərin daha fəal iştirakı baxımından çox əhəmiyyətlidir. Yekun Sənəddə deyilir: “Üzv ölkələrin dövlət və hökumət başçıları Azərbaycan Respublikasının təşəbbüsü ilə Qoşulmama Hərəkatının Bakı Sammiti çərçivəsində oktyabrın 24-25-də ilk dəfə olaraq Qoşulmama Hərəkatı Gənclər Sammitinin təşkil olunmasını alqışlayır və dayanıqlı tərəqqinin təmin edilməsi sahəsində çağırışlar barədə və onların cavablandırılmasına yönəlmiş birgə səylərə dair üzv dövlətlərin gəncləri arasında fikir mübadiləsinin aparılmasına imkan yaradan Gənclər Şəbəkəsinin yaradılmasını dəstəkləyirlər”.

Bakı Zirvə Görüşü Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Azərbaycanın ədalətli mövqeyini daha da gücləndirdi

Bakı Zirvə Görüşü Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Azərbaycanın ədalətli mövqeyini daha da gücləndirdi. Yekun Sənədə ilk dəfə olaraq çox mühüm yeni bənd daxil edildi. Bu bənddə dövlət və hökumət başçıları güc yolu ilə ərazilərin zəbt edilməsinin yolverilməzliyini vurğulayır və təsdiq edirlər ki, heç bir dövlət Azərbaycan Respublikasının ərazilərinin işğal edilməsi nəticəsində yaranmış vəziyyətin qanuniliyini tanımayacaq, bu ərazilərdə iqtisadi fəaliyyətlər də daxil olmaqla, bu cür vəziyyətin saxlanması üçün hər hansı kömək göstərməyəcək. Burada bilavasitə işğalçı ifadəsindən istifadə olunur. Bu, Ermənistanın növbəti dəfə 120 dünya dövləti tərəfindən işğalçı kimi tanınması deməkdir. Çünki iştirak etdiyi bütün mötəbər tədbirlərdə olduğu kimi, Azərbaycan Prezidenti Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı öz qəti mövqeyini bir daha nümayiş etdirdi və işğalçı ölkənin iç üzünü üzv dövlətlərin hökumət başçılarına çatdırdı. Qoşulmama Hərəkatının XVIII Zirvə Görüşündə dövlətimizin başçısı Azərbaycanın 20 faiz torpağının 26 ildən artıqdır Ermənistanın işğalı altında olduğunu bildirərək Ermənistanın azərbaycanlılara qarşı apardığı etnik təmizləmə siyasətindən, bir milyondan artıq azərbaycanlının qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşməsindən, ikili standartlar siyasətinə son qoyulmasından danışdı. Dövlət başçısı münaqişə ilə bağlı BMT-nin qətnamələrinin kağız üzərində qaldığını vurğuladı: 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qəbul edilmiş dörd qətnamədə Ermənistan qoşunlarının Azərbaycanın ərazisindən tam və qeyd-şərtsiz çıxarılması tələb olunub. Təəssüf ki, həmin qətnamələr həyata keçirilməyib. Bəzən Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri bir neçə günün içində icra edilir. Bəzən isə Azərbaycanın üzləşdiyi münaqişəyə münasibətdə olduğu kimi, 26 ildir ki, kağız üzərində qalır. Bu ikili standartlar siyasətinə son qoyulmalıdır”.

Dövlət başçısının məhz bu qətiyyətli mövqenin nəticəsidir ki, Yekun Sənədə Azərbaycanın təklifi ilə aşağıdakı bəndlər daxil edilib: dövlət və hökumət başçıları silahlı münaqişə vəziyyətlərində məcburi köçkünlər üçün o cümlədən onların təhlükəsiz və ləyaqətli geri qayıdışı və insan hüquqlarının təmin edilməsi, qorunması sahəsində davamlı həll yollarının təşviqində üzv dövlətlərin başlıca məsuliyyəti olduğunu təsdiqlədilər. Bundan başqa, dövlət və hökumət başçıları Azərbaycan Respublikası tərəfindən 2008-ci ildə mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqi üçün mühüm qlobal platforma qismində irəli sürülmüş “Bakı Prosesi” kimi milli, regional və qlobal təşəbbüslərin sivilizasiyalar arasında səmərəli dialoqun qurulmasına töhfəsini qiymətləndirdilər.

Bakı Bəyannaməsində Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi məsələsinə üzv dövlətlər münasibətlərini belə ifadə etdilər: “Biz, dövlət və hökumət başçıları Azərbaycanın müstəqilliyi, suverenliyi və ərazi bütövlüyünə möhkəm dəstəyimizi ifadə edirik və Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi ilə bağlı səyləri ilə həmrəyliyimizi ifadə edirik”.

Ev sahibliyi dövlətə təşəkkür Sənədində üzv dövlətlər Azərbaycan xalqı və hökumətinə təşəkkür edərək həmrəyliklərini nümayiş etdirdilər: “Biz, Qoşulmama Hərəkatına üzv ölkələrin dövlət və hökumət başçıları Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərində keçirilən XVIII Zirvə Görüşü zamanı göstərdikləri yüksək qonaqpərvərliyə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə, Azərbaycan xalqına və hökumətinə dərin təşəkkürümüzü bildiririk.

Azərbaycan Prezidentinin rəhbərliyi ilə başlanmış və mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqi üzrə əsas qlobal platforma kimi “Bakı Prosesi”nin töhfəsini yüksək qiymətləndiririk. Biz, dövlət və hökumət başçıları Azərbaycanın müstəqilliyi, suverenliyi və ərazi bütövlüyünə möhkəm dəstəyimizi ifadə edirik və Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi ilə bağlı səyləri ilə həmrəyliyimizi ifadə edirik”.

Azərbaycan üçün yeni və məsuliyyətli dövr başlayır

Qoşulmama Hərəkatının Bakı Sammiti başa çatdı, yekun sənədlər imzalandı. Bundan sonra təsisata sədr kimi Azərbaycan üçün yeni və məsuliyyətli dövr başlayır. Çünki Qoşulmama Hərəkatına sədrlik etmək böyük siyasi iradə, məsuliyyət, diplomatik bacarıq tələb edən missiyadır. Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi dövründə ölkəmizin məqsədi üzv dövlətlərlə birlikdə Hərəkatın beynəlxalq münasibətlər sistemindəki rolunu və nüfuzunu daha da yüksəltmək, dünyada sülhün və təhlükəsizliyin möhkəmlənməsinə və dayanıqlı inkişafa öz töhfəsini artırmaq olacaq. Azərbaycanın 2019-2022-ci illərdə Hərəkata sədrlik etməsi dövlətimizin qlobal proseslərdəki rolunu və nüfuzunu daha da artıracaq, beynəlxalq müstəvidə mövqelərimizi möhkəmləndirəcək. Bu missiya həm də ölkəmizin iqtisadi inkişafına öz töhfəsini verəcək, qeyri-neft sektorunun və ixrac potensialımızın yüksəlişinə geniş imkanlar açacaq.

Qoşulmama Hərəkatı Bandunq prinsiplərinə uyğun olaraq dünyada sülhün və təhlükəsizliyin təmin olunması baxımından ərazi əldə edilməsi üçün güc tətbiq olunmasının yolverilməzliyi, eləcə də beynəlxalq hüququn ciddi pozuntuları nəticəsində yaranmış vəziyyətlərin tanınmaması öhdəliyi ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyi məlumdur. Bu mövqe ölkənin digər amillər arasında, silahlı təcavüz, etnik təmizləmə və qanunsuz xarici hərbi işğala məruz qalma təcrübəsindən qaynaqlanır. Azərbaycan Prezidenti Bakı Zirvə Görüşündəki nitqində xüsusi vurğuladı: “Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatında sədrliyi zamanı öz prioritetlərini və fəaliyyətini tarixi Bandunq prinsipləri üzərində quracaq. Bütün ölkələrin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə hörmət, dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq və qarşılıqlı maraqların qorunması və əməkdaşlığın təşviqi kimi prinsipləri ehtiva edən Bandunq prinsipləri Azərbaycanın xarici siyasətinin təməl prinsipləri ilə üst-üstə düşür”.

Dövlət başçısı digər təsisatlarla dialoqun qurulmasının və əməkdaşlığın genişlənməsinin vacibliyini qeyd etdi: “Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatında sədrliyi zamanı digər təsisatlarla dialoqun qurulması və inkişaf etdirilməsi, əməkdaşlığın coğrafiyasının genişləndirilməsi üçün səylər göstərəcəkdir. Qoşulmama Hərəkatına üzv ölkələrin əksəriyyəti inkişaf etməkdə olan ölkələr olduğundan Hərəkat çərçivəsində iqtisadi sahədə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi çox mühümdür. Bu mənada keçən ay Azərbaycanın “77-lər qrupu”na qoşulması sosial-iqtisadi sahədə beynəlxalq miqyasda səylərimizi daha da artırmağa imkan verir. Üzv dövlətlərin maraqlarının BMT çərçivəsində birgə səylərlə müdafiə olunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.”

Prezident İlham Əliyev hər zaman milli maraqlar zəminində dünya siyasətində mühüm rol oynayan beynəlxalq platformalar vasitəsilə Azərbaycan həqiqətlərini dünyaya çatdırır, ölkəmizin haqlı mövqeyini müdafiə edən dövlətlərin sıralarının genişlənməsinə nail olur. Böyük siyasi iradəyə, diplomatik bacarığa malik dövlətimizin başçısının ədalətli və düzgün siyasəti Azərbaycanı gələcəyə, böyük qələbələrə doğru aparır.

İnanırıq ki, Azərbaycan Respublikası dövlətimizin başçısının rəhbərliyi altında 2019-2022-ci illərdə bu məsuliyyətli missiyanın da öhdəsindən layiqincə gələcək.