Haaqa, 12 mart, AZƏRTAC

Avropa Şurası Parlament Assambleyasının (AŞPA) yaz sessiyası ərəfəsində mədəniyyət, elm, təhsil və media komitəsinin martın 11-də Niderlandın Haaqa şəhərində keçirilən iclasında Azərbaycanın bu qurumdakı nümayəndə heyətinin üzvü Rafael Hüseynovun hazırladığı “Etiqad azadlığı və dini təcrübələr” adlı məruzə müzakirə edilib.

Avropa Şurası üçün həmişə önəm kəsb etmiş dini azadlıqların təmini, dinlərarası münasibətlər, tolerantlıq problemi 2015-ci ilin əvvəllərində bir-birinin ardınca Fransada, Danimarkada, Belçikada baş verən terror hadisələrindən sonra daha da aktuallaşıb. Azərbaycanlı deputatın hazırladığı məruzə isə bu istiqamətdə Avropa Şurasının başlıca çağırışlarını əks etdirən sənəd kimi qavranılır. Məhz həmin hadisələrin fonunda məruzənin əhatə dairəsinin genişləndirilməsinin vacib olduğunu söyləyən deputat Rafael Hüseynov ilk növbədə sərlövhənin dəyişdirilərək “Etiqad azadlığı və demokratik cəmiyyətlərdə birgəyaşayış” adlandırılmasını təklif edib. Komitə üzvləri bu fikri dəstəkləyib, Parlament Assambleyasının payız sessiyasında plenar iclasda müzakirəyə çıxarılacaq mövzu üzərində işin məhz bu istiqamətdə aparılmasını həm elmi-nəzəri, həm siyasi baxımdan məqsədəuyğun hesab ediblər.

Məsələ ilə əlaqədar fikirlərini bölüşən R.Hüseynov deyib: “Bu gün artıq mövzumuzla bağlı mədəniyyət, elm, təhsil və media komitəsində üçüncü dinləmələr keçiriləcək və bu faktın özü iki cəhətdən diqqəti cəlb edir. Adətən hazırlanan başqa mövzularla bağlı Avropa Şurası komitələri bir və ya iki dinləmə təşkil edir. Amma biz mövzu ilə bilavasitə əlaqədar olan tanınmış ekspertlərin iştirakı ilə artıq üçüncü dinləmələri gerçəkləşdiririk. Əvvəlcə 2014-cü il iyunun 4-də Parisdə komitə iclası çərçivəsində İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsindən Laurens Örlinin iştirakı ilə mövzunun hüquqi aspektləri ətrafında geniş diskussiya apardıq. Daha sonra 2014-cü il sentyabrın 30-da Strasburqda keçirilən komitə iclasında Avropa Ravvinləri Konfransının icraçı direktoru ravvin Moşe Levin və Avropa Kilsələri Konfransının təmsilçisi Elizabeta Kitanoviçlə təşkil edilən fikir mübadilələri də çox faydalı oldu. Bundan başqa, məruzəçi və əvvəlki dinləmələrdə iştirak etmiş bir sıra ekspertlər keçən ilin sentyabrında Bakıda keçirilən ənənəvi “Avropa Şurasının dini meyarlar və mədəniyyətlərarası dialoqa dair 2014-cü il dinləmələri” mövzusunda iki gün davam edən tədbirdə fikir mübadilələrinə qatılıblar. Bütün bunlar ilk növbədə onu təsdiqləyir ki, mövzu həqiqətən son dərəcə aktual, vacib və əhəmiyyətlidir. Digər tərəfdən, belə sistemli yanaşma Assambleyanın problemə həssas, diqqətli münasibətinin ifadəsidir. Dinlər və mədəniyyətlər arasında dialoq, etiqad azadlığı məsələsi və onun müxtəlif aspektləri son bir neçə ildə Assambleyanın mütəmadi olaraq gündəmdə saxladığı məsələlərdir. Təsadüfi deyil ki, son illərdə bu problemlərin müxtəlif aspektləri ilə bağlı 5 məruzə hazırlanaraq Assambleyada qəbul edilib. Bir il əvvəl üzərində işləməyə başladığımız “Etiqad azadlığı və dini təcrübələr” adlı məruzə də həmin silsilənin davamıdır. Lakin dünyanın ictimai-siyasi həyatında baş verən son hadisələrdən, xüsusən Parisdə “Charlie Hebdo” jurnalının redaksiyasına qarşı qanlı terror aktından sonra bir çox məsələlərə yenidən baxmaq zərurəti ortaya çıxıb.

Etiqad azadlığı da, söz, ifadə azadlığı da hər bir insanın haqqıdır. Lakin cəmiyyətin də öz hüquqları, cəmiyyət həyatının da öz tələbləri var. Əslində fərdlə cəmiyyətin obyektiv tələbləri və haqları arasında dərin məntiqi bağlılıq var. Fəlsəfəsi etibarı ilə onlar bir-birindən ayrı deyil. Sadəcə, onların bir-biri ilə uzlaşma nöqtələri tapılmalı, onların arasındakı nizam, ahəng dəqiq müəyyənləşdirilməlidir. Məhz bu nisbət gözlənəndə insanların da, dinlərin də, mədəniyyətlərin də bir-biri ilə arzu olunan dözümlülük, qarşılıqlı ehtiram mühitində birgəyaşayışı bərqərar olur. Biz də məruzəmizlə həmin vacib problemin həllinə öz kiçik töhfəmizi vermək niyyətindəyik”.

Daha sonra dəvət edilmiş qonaqlarla birgə geniş dinləmələr başlanıb. Brüsselin baş ravvini, Avropa Ravvinləri Konfransının Avropa Təsisatlarında daimi təmsilçisi böyük ravvin Albert Quiqu, Fransa Müsəlmanları Assambleyasının prezidenti Ano Kbibeç, Brüsseldəki Beynəlxalq Mədəniyyətlərarası Dialoqun Dinamikası İnstitutunun direktoru Marqarit Peters və Avropa Şurası baş katibinin müavini Qabriela Battani-Draqoni müzakirə edilən məsələnin Avropanın və dünyanın gələcəyi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıblar. Avropa Şurası baş katibinin müavini bəyan edib ki, bu məruzə beynəlxalq təşkilatların problemə yanaşmasında tamam yeni səhifə açır və Avropa Şurasının irəliyə doğru atdığı son dərəcə dəyərli addımlardan olacaq, nəticə etibarilə qurumun diqqətəlayiq nailiyyətlərindən birinə çevriləcək.

Üç saatdan artıq davam edən müzakirələrə qatılan britaniyalı deputatlar Rocer Geyl və Maykl Konarti, italiyalı Paolo Korsini, türkiyəli Gülsün Bilgehan və digərləri mülahizələrini bölüşməklə yanaşı, məruzənin peşəkar səviyyədə hazırlanmasını, kifayət qədər mürəkkəb suallara məntiqli, Avropa insanının demokratiya və əxlaq düşüncəsinə uyğun qaneedici cavablar tapa bilməsini təqdir ediblər.

Niderland Senatında keçirilən iclasda elə bu ölkədən olan deputat xanım Faber Van de Klaşorstun təxribat səciyyəli çıxışı da mənfi hal kimi diqqəti cəlb edib, bütün toplantı iştirakçılarında haqlı narazılıq doğurub. Azərbaycana, Türkiyəyə, İslam dünyasına qarşı həmişə qərəzli çıxışları ilə seçilən Faber Van de Klaşorst bildirib ki, Niderlandda 1 milyondan artıq müsəlman vətəndaş var və onların 70 faizi təsdiqləyir ki, bu ölkənin qanunlarına deyil, şəriətin hökmlərinə tabe olaraq yaşamaq niyyətindədirlər. Müxtəlif ölkələrdə müsəlman olan ayrı-ayrı insanların törətdiyi terror aktlarının günahı həmin adamlarda deyil, İslamda, bu dinin mahiyyətindədir. Çünki nə “Quran”, nə Məhəmməd peyğəmbər bizim tərəfdarı olduğumuz dəyərlər haqqında, başqa dinlərə hörmət, qadına sayğı barədə heç nə demir, qəddarlığı təqdir edir.

Müzakirələrə yekun vuran deputat Rafael Hüseynov bu çıxışı da cavabsız qoymayaraq deyib: “Biz istər dini sahədə, istər digər istiqamətlərdə ekstremizmin bütün formalarda əleyhinəyik. Biz dinləri, millətləri bir-birinə qarşı qoyan, qızışdırıcı, təxribatçı, nifaq salmaq məqsədi daşıyan bütün çağırışların əleyhinəyik. Biz terror aktlarını törədənlərlə həmin aktlara təhrik edənləri eyni dərəcədə günahkar sayır, onları lənətləyirik. Böyük dünya dinləri, onların kitabları və peyğəmbərləri, o cümlədən İslam, “Quran” və Məhəmməd peyğəmbər çox əsrlər öncə eyni idealları təbliğ ediblər. Mən demirəm xanım Klaşorstun sağlam məntiqə zidd olan, faktları tam tərsinə çevirən çıxışı ekstremizm təzahürü, təxribatçılıq, terror qızışdırıcılığıdır, nifaq yaratmaq niyyəti güdür. Amma onun qısa çıxışında bunların hamısı var. Hər halda mən bu insana səmimiyyətinə görə təşəkkürümü bildirirəm ki, burada ürəyini açır, daxili aləmini göstərir. Hamı da görür ki, belə insanlar da var, belə təhlükələr də mövcuddur. Bu isə o deməkdir ki, biz bu məruzəni hazırlamaqda da, bu dinləmələri keçirməkdə də, müxtəlif dinlərin nüfuzlu təmsilçilərini bir araya toplayaraq ortaq yollar axtarmaq səylərimizdə də tam haqlıyıq”.

Dinləmələr və müzakirələrin nəticəsi kimi Rafael Hüseynovun müəllifi olduğu məruzənin memorandumu komitə tərəfindən təsdiqlənərək qəbul edilib.

Əsgər Əliyev

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Haaqa