Dinozavrların məhvi meşələrin genişlənməsi və çay məcralarının sabitləşməsinə gətirib çıxarıb
Bakı, 15 sentyabr, AZƏRTAC
ABŞ-dan olan geoloqlar müəyyən ediblər ki, iri dinozavrlar “ekosistem mühəndisləri” rolunu oynayırmış, belə ki, onlar ağacların böyük bir hissəsini məhv edərək meşələrin genişlənməsinin qarşısını alır və bu da çay məcralarının sabitləşməsinə, həmçinin çoxlu sayda qol və döngənin yaranmasına mane olurdu. Buna görə də onların yoxa çıxması Yer üzündəki meşələrin və çayların görkəmində kəskin dəyişikliklərə səbəb olub. AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Miçiqan Dövlət Universitetinin mətbuat xidməti bildirib.
“Biz çox vaxt müxtəlif iqlim və landşaft dəyişikliklərinin həyatın təkamülünə təsirini düşünürük, lakin az adam Yer üzündəki həyatın iqlimə və ətraf mühitin görkəminə necə təsir edə biləcəyini nəzərdən keçirir. Biz göstərdik ki, bu cür proseslər həm bir istiqamətdə, həm də əks istiqamətdə baş verə bilər”, – deyə Miçiqan Dövlət Universitetinin dosenti Lük Uiver universitetin mətbuat xidmətinə açıqlamasında bildirib.
Uiver və digər tədqiqatçılar bu nəticəyə qədim çay məcrasında yaranmış çökmə süxurlarının quruluşunu öyrənərkən gəliblər. Həmin çay hazırkı Montana, Şimali və Cənubi Dakota ştatlarının ərazisindən axırmış və bu hadisələr Təbaşir dövrünün sonunda – Yerə düşən iri bir meteoritin dinozavrlarla yanaşı Mezozoy faunasının və florasının böyük hissəsini məhv etdiyi vaxt baş verib.
Alimlər qədim çayın sahilində kataklizmdən əvvəl və sonra yaranmış süxur qatlarını öyrənməyə başlayanda aşkar ediblər ki, bu çökmələrin quruluşu və xüsusiyyətləri Təbaşir dövrünün sonundan dərhal sonra kəskin dəyişib. Meteoritin düşməsinədək bu ərazilərdə nisbətən sakit və düz axan çay mövcud olub, lakin Paleogen dövrünün başlanğıcında onun axını sürətlənib, çoxsaylı qolu və döngəni yaradıb.
Sonrakı nümunələrin araşdırılması göstərib ki, bu dəyişikliklərin səbəbi meteorit zərbəsindən sonra sahil torpaqlarının strukturunda baş verən köklü dəyişikliklərdir, belə ki, torpaqlar daha davamlı və möhkəm olub, nəticədə çayın məcrası sabitləşib, döngələr əmələ gəlib və axın sürətlənib. Alimlərin fikrincə, bunun əsas səbəbi iri dinozavrların ağacların böyük hissəsini məhv etməsi idi ki, bu da çay sahillərinin meşələrlə örtülməsinin və daha da çoxalmasının qarşısını alırdı.
Geoloqların qeyd etdiyinə görə, bu baxımdan dinozavrlar təxminən indiki fillərin ekoloji rolunu oynayırdılar. Belə ki, fillər savannalarda kolluqların və ağacların mühüm hissəsini məhv etməklə həmin ərazilərin meşələrlə örtülməsinin qarşısını alır ki, bu da çay sahillərinin sabitliyinin formalaşmasına təsir göstərir. “Beləliklə, Mezozoy erasının sonunda bu “ekosistem mühəndisləri”nin yoxa çıxması Yer üzündəki meşə örtüyü və çay şəbəkəsinin simasında köklü dəyişikliklərə gətirib çıxarıb”, – deyə alimlər fikirlərini yekunlaşdırıblar.
Bölmənin digər xəbərləri
