“EkoSfera” Xəzərin ictimai müşahidəsi üçün yeni inklüziv metodologiya hazırlayıb
Bakı, 12 avqust, AZƏRTAC
“EkoSfera” Sosial-Ekoloji Mərkəzinin hazırladığı Xəzər dənizinin ictimai müşahidəsi üzrə yeni metodologiya ekoloji monitorinqə yeni yanaşma təklif edir. Bu yanaşma çərçivəsində müxtəlif yaş qruplarından və fərqli imkanlara malik, o cümlədən müxtəlif sensor və fiziki xüsusiyyətləri olan insanlar müşahidə prosesinə cəlb edilə bilərlər.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bunu “EkoSfera” Sosial-Ekoloji Mərkəzinin rəhbəri, “Sea Breeze”in davamlı inkişaf və ekologiya məsələləri üzrə məsləhətçisi Firuzə Sultan-zadə deyib.
F.Sultan-zadənin sözlərinə görə, yanaşmanın yeniliyi ondan ibarətdir ki, ətraf mühitin müxtəlif qavranılma üsullarına məhdudiyyət kimi deyil, ekoloji müşahidənin müstəqil kanalları kimi baxılır. Bu üsulların hər biri – görmə, eşitmə, toxunma və qoxu duyğusu üçün ayrıca sadə tapşırıqlar və müşahidə şkalaları hazırlanıb. Əlavə bölmədə əlçatan ölçmələrin aparılması və əldə edilən məlumatların qeydə alınması nəzərdə tutulur.
Onun sözlərinə görə, metodologiya hazırlanarkən müşahidələrin yalnız subyektiv təəssüratlardan ibarət qalmamasına xüsusi diqqət yetirilib. Müxtəlif qavrama növləri üçün iştirakçının gördüyünü, eşitdiyini, hiss etdiyini və ya ona əlçatan olan başqa üsulla aşkarladığını təsvir edə biləcəyi konkret meyarlar təklif olunur. Metodologiya bir sıra ardıcıl hərəkətləri nəzərdə tutur: müşahidə, əlamətlərin müəyyənləşdirilməsi, onların qiymətləndirilməsi, nəticənin qeydə alınması və daha sonra məlumatın ötürülməsi. Bu prinsip ayrı-ayrı müşahidələri strukturlaşdırılmış məlumatlara çevirməyə imkan verir.
“Biz çox sadə bir fikirdən başlayırıq: Xəzəri hər kəs müşahidə edə bilər. Bir insan vizual dəyişiklikləri daha yaxşı müşahidə edir, digəri isə ətraf mühiti səs, toxunma və ya qoxu vasitəsilə qavrayır. Bizim vəzifəmiz müxtəlif qavrama üsullarını qeydə almaq və birləşdirmək mümkün olan aydın və müqayisə ediləbilən müşahidələrə çevirməkdir”, – deyə F.Sultan-zadə qeyd edib.
Metodologiya çərçivəsində ətraf mühitin müxtəlif xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsi üçün şkalalar nəzərdə tutulub. Bu şkalalar, xüsusilə də suyun və sahilyanı ərazinin vəziyyətindəki dəyişiklikləri, təbii obyektlərin və ya çirklənmə izlərinin mövcudluğunu, səs və qoxu mühitinin xüsusiyyətlərini, habelə biomüxtəlifliyin ayrı-ayrı əlamətlərini qeydə almağa imkan verir.
F.Sultan-zadənin sözlərinə görə, hazırda işin əsas mərhələlərindən biri protokolların özünün yoxlanılması ilə bağlıdır. Burada iştirakçıların tapşırıqları nə dərəcədə aydın başa düşdüyü, hansı meyarların əlavə izah tələb etdiyi və hansı qeydiyyat üsullarının daha sabit nəticə verdiyi müəyyənləşdirilir.
“Bu gün biz insanlar üçün təklif olunan şkalaların və tapşırıqların nə dərəcədə aydın olduğunu, hansı müşahidə kanallarının daha səmərəli işlədiyini və əldə edilən məlumatları necə daha yaxşı vahidləşdirməyin mümkün olduğunu yoxlayırıq. Bu, bir günlük tədbir deyil. Növbəti mərhələ protokolun təkmilləşdirilməsidir”, – deyə o bildirib. Qeyd edib ki, bundan sonrakı iş müxtəlif yaş qrupları və xüsusi qayğıya ehtiyacı olan insanlar üçün metodologiyanın uyğunlaşdırılmasına, həmçinin qiymətləndirmə meyarlarının dəqiqləşdirilməsinə yönəldiləcək.
“Eyni çimərliyə hər gün gələn insan suyun rəngində və ya qoxusunda baş verən dəyişikliyi, qeyri-adi miqdarda tullantını, müəyyən növlərin yoxa çıxmasını və ya meydana çıxmasını, sahilin vəziyyətindəki dəyişikliyi ilk olaraq müşahidə edə bilər. İnsanlara vahid və sadə qeydlər aparmaq üçün protokol təqdim edilərsə, ayrı-ayrı müşahidələr tamamilə başqa məna qazanmağa başlayır”, – deyə F.Sultan-zadə bildirib.
Onun sözlərinə görə, belə bir yanaşmanın mühüm nəticələrindən biri ətraf mühitdə baş verən birbaşa dəyişiklikləri yeni şəkildə qavramaq imkanının yaranmasıdır.
“Dənizi qorumaq üçün əvvəlcə onu müşahidə etməyi öyrənmək lazımdır. İnsan suyu, sahili, quşları, bitkiləri, səsləri və ətrafındakı dəyişiklikləri müntəzəm olaraq müşahidə etdikdə Xəzər onun üçün mücərrəd təbiət obyekti olmaqdan çıxır. Xəzər onun vəziyyətinə görə şəxsi məsuliyyət hiss etdiyi bir mühitə çevrilir”, – deyə Firuzə Sultan-zadə bildirib.
Beləliklə, inklüzivlik ekoloji proqramın ayrıca sosial komponenti deyil, müşahidə metodologiyasının özünün bir hissəsinə çevrilir. Görmə, eşitmə, hərəkət və ya qavrama xüsusiyyətləri olan insan yalnız tədbirdə iştirak etmək imkanı əldə etmir, həm də ətraf mühitin öyrənilməsində tamhüquqlu iştirakçıya çevrilir.
Bölmənin digər xəbərləri
