Bakı, 23 dekabr, AZƏRTAC

Avrasiya Yəhudi Konqresinin və İsrail Xarici İşlər Nazirliyinin Avrasiya Departamentinin birgə akademik və tətbiqi tədqiqatlar layihəsi olan Avrasiya Avropa Tədqiqatları İnstitutu postsovet məkanında, Şərqi Avropa və Avrasiya ölkələrində yəhudi icmalarının problemləri ilə məşğul olan israilli aparıcı ekspertlərin iştirakı ilə dəyirmi masa təşkil edib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu tədbirin məqsədi həmin regionlarda yəhudi icmalarının müasir vəziyyətini, onların üzləşdiyi ənənəvi və yeni çağırışları və inkişaf perspektivlərini “beyin həmləsi” üsulu ilə qiymətləndirməkdir.

Beynəlxalq münasibətlər sahəsində ekspert, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin İsraildəki nümayəndəliyinin və “İsraildə Azərbaycan evi”nin icraçı direktoru Arye Qut İsrail-Azərbaycan strateji tərəfdaşlığının təşəkkülündə və inkişafında yəhudi icmasının roluna həsr olunmuş təqdimatında qeyd edib ki, Azərbaycan bir sıra dinlərin və xalqların nümayəndələri üçün vətən olub və bu gün də belədir. Arye Qut deyib: “Qədim Azərbaycan torpağında iudaizm və İslam, atəşpərəstlik və xristianlıq yanaşı mövcud olub. Bu diyar indi də tolerantlıq və dini dözümlülük nümayiş etdirir. Ölkədəki yəhudi icmasının nümayəndələrinə səmimi qardaşlıq münasibəti Azərbaycan tolerantlığının parlaq nümunələrindən biridir. Bir faktı xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanda ta qədimdən bəri heç vaxt antisemitizm olmayıb, yəhudilər burada özlərini heç vaxt qərib hiss etməyiblər. Yəhudilər Azərbaycanda özlərini Vətəndə olduğu kimi hiss ediblər və yenə belədir”.

İsrailli ekspertin fikrincə, Azərbaycanın və ya dünyada yəhudi icmalarının hüdudlarından kənarda nisbətən az adama məlumdur ki, yəhudi icması Azərbaycan dövlətçiliyinin təşəkkülü və inkişafı tarixində çox mühüm rol oynayıb.

Dəyirmi masa iştirakçıları qarşısında çıxış edən Arye Qut vurğulayıb: “Məsələn, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Səhiyyə naziri doktor Yevsey Gindes, AXC hökumətində Maliyyə nazirinin müavini və Mərkəzi Bankın direktoru Mark Aberquz olub. Bu, ilk baxışda fantastik görünür, lakin yəhudi icmasının iki nümayəndəsi İslam dünyasında ilk parlament demokratiyası olan AXC hökumətində nazir olub, yəhudi fraksiyalarının nümayəndələri AXC parlamentində təmsil olunub.

AXC-nin mövcud olduğu 1918-1920-ci illərdə yəhudi icması “Qafqaz yəhudi bülleteni” jurnalını, “Fələstin” qəzetini, həmçinin “Sion Gəncləri” adlı jurnalı nəşr etdirib. Sovet hakimiyyəti illərində yəhudilər Azərbaycanın elmi-intellektual, iqtisadi və siyasi həyatında mühüm və qiymətli rol oynayıblar”.

Qut qeyd edib ki, Ermənistan ilə Azərbaycan arasında silahlı münaqişəyə, Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzünə, Azərbaycan ərazisinin 20 faizinin Ermənistan tərəfindən işğal edilməsinə baxmayaraq, “Odlar Yurdu” əsl sivilizasiyalararası və konfessiyalararası dialoq nümunəsidir. Arye Qut deyib: “Azərbaycandakı yəhudi icması bu dialoqda mühüm rol oynayır. Bu gün millətlərarası və dinlərarası münaqişələrin alovlandığı qəddar dünyada Azərbaycan bütün konfessiyaların nümayəndələrinin dinc yanaşı yaşadığı sabitlik və firavanlıq adasıdır. Bu gün güclü və müstəqil Azərbaycan çoxvektorlu xarici siyasətini uğurla həyata keçirir. Azərbaycan uğurlu geosiyasi və geoiqtisadi təşəbbüslər sayəsində regionun ən qüdrətli geosiyasi özəyinə və liderinə çevrilib, Cənubi Qafqaz kimi strateji regionda Azərbaycanın iştirakı və razılığı olmadan heç bir siyasi, iqtisadi məsələ və nəqliyyat məsələsi həll edilə bilməz. Azərbaycan ilə İsrail arasında diplomatik münasibətlərin 27 illik tarixi ərzində əhalisinin əksəriyyəti müsəlmanlar olan dövlətlə yəhudi dövləti arasında strateji münasibətlərin zəruriliyi və həyat qabiliyyətli olması sübut edilib. Bizim dost ölkələrimiz həqiqi və etibarlı strateji tərəfdaşlar kimi qarşılıqlı fəaliyyət göstərir. Azərbaycan dünyaya aydın şəkildə göstərir ki, o, Azərbaycan cəmiyyətinin həyat tərzi olan tolerantlıq və multikulturalizm siyasətini həyata keçirir, əslən Azərbaycandan olanların çoxu bu tolerantlıq amilinə görə qürur duyur”.

İsrailli ekspert vurğulayıb ki, Azərbaycan rəhbərliyi və şəxsən Prezident İlham Əliyev Azərbaycanda yaşayan bütün icmaların, o cümlədən yəhudi icmasının ənənələrinə və həyatına sözün həqiqi mənasında diqqətli, həssas və səmimi münasibət bəsləyir. O deyib: “Qədim Qırmızı qəsəbə dünyada dağ yəhudilərinin İsrailin hüdudlarından kənarda yığcam yaşadığı yeganə və unikal yerdir. Qırmızı qəsəbədə görə biləcəkləriniz Azərbaycanda dini konfessiyaların, o cümlədən müsəlmanların və yəhudilərin sıx əməkdaşlığının və tərəfdaşlığının nəticəsidir. Hazırda bizdə müxtəlif dinlərin təmsilçilərinin dinc yanaşı yaşamalarının və bir-birinə hörmətlə yanaşmalarının real və həqiqi nümunəsi var. Prezident İlham Əliyev dünyəvi dövlətə, tolerantlığa sadiqliyinə, Azərbaycanda yaşayan bütün konfessiyalara və xalqlara, o cümlədən yəhudilərə hörmətlə yanaşdığına görə həm İsrail cəmiyyətinin, həm də dünyada yəhudi icmalarının xeyli hissəsinin hörmətini və ehtiramını qazanıb”.

Müəllif daha sonra deyib: "Ümumdünya Yəhudi Konqresinin prezidenti Ronald Lauderin 2016-cı ilin sentyabrında Azərbaycana tarixi səfəri zamanı mənə ondan müsahibə götürmək xoşbəxtliyi nəsib oldu. O, yəhudi icmasının Azərbaycanda vəziyyəti haqqında təəssüratları barədə sualıma belə cavab verdi: “Mən bilirəm ki, Holokost zamanı Azərbaycan Avropa yəhudiləri üçün az sayda sığınacaqlardan birinə, daha sonra həqiqi Vətənə çevrilib, onlar öz həyatlarını və övladlarının həyatını nasistlərdən xilas ediblər. “Dağ yəhudiləri” anlayışı mənə çox mücərrəd və anlaşılmaz təsir bağışladı. Onlar haqqında çox eşitmişəm, lakin məskunlaşdıqları yerləri heç vaxt görməmişəm. Lakin Quba rayonunda Azərbaycan xalqının və ölkə rəhbərliyinin dağ yəhudilərinə mehriban və səmimi münasibətini gördüm. Mən Qırmızı qəsəbədə gözəl sinaqoqda oldum. Nümayəndə heyətimizi və məni qarşılamağa bu qədər çox insanın gəldiyini görməkdən çox ruhlandım və riqqətə gəldim. Sözün düzü, mən müsəlman ölkəsində qüdrətli yəhudi icması görəcəyimi gözləmirdim. Dünyada belə presedentlər yoxdur. Düşünürəm ki, Qırmızı qəsəbə başqa ölkələrin örnək götürməsi üçün əla nümunədir. Azərbaycan multikulturalizm sahəsində uğurları ilə fəxr edə bilər. Mən Ümumdünya Yəhudi Konqresinin prezidenti kimi, Azərbaycan xalqının yəhudi icmasına ehtiramlı və mehriban münasibətini yüksək qiymətləndirirəm və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə öz səmimi minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm”.

A.Qut dəyirmi masa iştirakçıları qarşısında çıxışında belə bir faktı xüsusi qeyd edib: “Bu gün təkzibolunmaz faktdır ki, Avrasiya ərazisində heç bir ölkənin İsraillə Azərbaycan Respublikası qədər sıx və səmimi münasibətləri yoxdur. Bu münasibətlər İsrailin müsəlman ölkəsi ilə əməkdaşlıq münasibətlərinin modeli rolunu oynaya bilər. Azərbaycan rəhbərliyi ölkənin yəhudi icmasının ənənələrinə və həyatına qayğıkeş münasibət bəsləyir. Bu münasibətin dünyada presedenti yoxdur. Bir neçə il əvvəl məhz Prezident İlham Əliyevin himayəsi ilə Bakının mərkəzində yeni sinaqoqlar və Cənubi Qafqazda ən böyük yəhudi təhsil mərkəzi inşa edilib. Bir ay əvvəl Bakıda Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda döyüşdə həlak olmuş dağ yəhudisi Albert Aqarunova abidə ucaldılıb. Eyni zamanda, Azərbaycan rəhbərliyi Bakıda Yəhudi Mədəniyyət Mərkəzinin yaradılması haqqında qərar qəbul edib. Dünyada ilk Dağ Yəhudiləri Muzeyi məhz Azərbaycanda, məşhur Qırmızı qəsəbədə yaradılır”.

Ekspertin sözlərinə görə, sirr deyil ki, Azərbaycan İsrail üçün həmişə cəlbedici olub. Özü də təkcə bu ölkədə antisemitizmin olmaması səbəbindən deyil. O deyib: “Rəsmi Bakı başqa yerlərdə antisemitizm təzahürlərini dəfələrlə pisləyib və qınayıb. Azərbaycan isə bu gün bütün dünya birliyi üçün tolerantlıq və multikulturalizm nümunəsidir. Tarixən azərbaycanlıların həyatına xas olan multikulturalizm və tolerantlıq bu gün hər bir Azərbaycan vətəndaşının gündəlik həyatının ayrılmaz cəhətinə çevrilib”.

Azərbaycan və İsrail, habelə Azərbaycan müsəlmanları və yəhudiləri arasında münasibətlərin təkcə qarşılıqlı maraqla izah edilə bilməyəcəyini qeyd edən israilli ekspert çıxışını bu sözlərlə tamamlayıb: “Bu gün müasir Azərbaycan-İsrail münasibətləri ümumi dəyərlərdən və ümumi tarixdən qaynaqlanır. İnsani əlaqələrin olması və müxtəlif dini-tolerant cəmiyyətlərdə yaşamaq qətiyyəti hər iki ölkəni zənginləşir. Azərbaycanda yəhudilər və müsəlmanlar həmişə dinc yanaşı yaşayıblar, bu gün də qardaş kimi yanaşı yaşayırlar, ümumi tarix və tale ilə əbədi bağlıdırlar”.