Astana, 27 yanvar (AZƏRTAC). Dünyada yaşayan soydaşlarımız arasında siyasi-iqtisadi, sosial-mənəvi birliyin olması ilə yanaşı, onlar tərəfindən azərbaycançılıq ideologiyasına əsaslanan Azərbaycan reallıqlarının dünyaya olduğu kimi çatdırılması, eləcə də Vətənə sədaqətlilik kimi meyarların öz əksini tapması vacibdir.

Bu amala sadiq qalan xaricdəki diaspor təşkilatlarımızın fəaliyyətləri daha da gücləndirilir.

Qazaxıstandakı Azərbaycanlıların Mədəniyyət Mərkəzləri İttifaqı öz fəaliyyəti ilə seçilən diaspor təşkilatlarından biridir.

Təşkilatın sədri Vidadi Salahov otuz ildən artıqdır ki, Qazaxıstanda yaşayır. O, diaspor fəaliyyəti ilə məşğul olmaqla yanaşı, Qazaxıstanda yayımlanan 20 min tirajlı, üç dildə (Azərbaycan, qazax və rus) nəşr edilən həftəlik və beynəlxalq “Turan Ekspress” qəzetinin baş redaktoru və təsisçisidir. Həmvətənimiz tarix elmləri doktoru və Qazaxıstan Baş Redaktorları Klubunun vitse-prezidentidir.

Vidadi Salahov AZƏRTAC-a müsahibəsində bu ölkədəki diaspor təşkilatlarımızın fəaliyyətindən geniş söhbət açaraq demişdir:

- Qazaxıstanın 14 vilayətində Azərbaycan diasporunun tərkibinə daxil olan mədəni mərkəzlər fəaliyyət göstərir. Hər il Azərbaycanla bağlı olan bayramlar və anma mərasimləri ilə əlaqədar olaraq soydaşlarımızla birgə silsilə tədbirlər keçiririk. Bu tədbirlərdə Qazaxıstanda yaşayan və gələcəyimizin təminatçısı olan uşaqlara, gənclərə yaşadıqları ölkənin xalqının adət-ənənəsini, dilini bilməklə yanaşı, doğma Vətəninə sevgi, millətinə, dilinə həmişə sadiq qalmalarını da tövsiyə edirik.

Paytaxt Astanadakı küçələrin biri sovet hakimiyyəti illərində, daha dəqiq desək, 1920-ci ildən 1939-cu ilədək Azərbaycanda və Qazaxıstanda yüksək dövlət vəzifələrində işləmiş, hətta bir müddət hər iki respublikanın rəhbəri olmuş qatı bolşevik-daşnak Levon Mirzoyanın adını daşıyırdı. Həmin küçənin adının dəyişdirilməsində Azərbaycan diasporunun da az əməyi olmamışdır.

Yeri gəlmişkən qeyd etməliyəm ki, Qazaxıstanın rəhbəri işlədiyi represiya illərində minlərlə günahsız insanın güllənməsinə səbəb olan Levon Mirzoyanı bu ölkədə son vaxtlara kimi hörmətlə yad edirdilər. Lakin onun İosif Stalinə göndərdiyi gizli məktub aşkar edildikdən sonra qazax xalqının bu “qəhrəman”a hörməti nifrətlə əvəz olundu. Həmin məktubda L.Mirzoyanın Stalinə Qazaxıstanda qətlə yetirilən qurbanların sayı barədə hesabatı əksini tapır. Hələ bu azmış kimi, əlavə 8 gün müddətində 1600 nəfəri də qətlə yetirmək üçün icazə istəyir.

- Vidadi müəllim, deyə bilərsinizmi Azərbaycan və qazax xalqlarının qatı düşməni Levon Mirzoyan küçəsinin adının dəyişdirilməsində diasporumuzun, konkret olaraq sizin xidmətiniz nədən ibarət olmuşdur?

- İndi artıq hər kəsə aydındır ki, L.Mirzoyan ötən əsrin 30-cu illərində qazax xalqının repressiyası ilə çox güclü məşğul olmuşdur. Amma ilk vaxtlar bunu sübut etmək çox çətin idi. Bu barədə kimə deyirdimsə inanmaq istəmirdi. Deyirdilər ki, siz nə danışırsınız, Levon Mirzoyan qazax xalqının xilaskarıdır. Təbii ki, bu təsəvvürləri dəyişmək üçün faktlar və dəlillər tələb olunurdu. Mən Levon Mirzoyanın İosif Stalinə yuxarıda qeyd etdiyim gizli məktubu haqqında eşitmişdim. Bizim diasporun fəal üzvü Gündüzdən xahiş etdim ki, belə bir məktub var onu necə tapmaq olar. Çox sağ olsun, o, L.Mirzoyanın Stalinə yazdığı məxfi məktubun surətini Moskvadan tapıb gətirdi. Təəssüf ki, bu faktın aşkarlanmasına qədər qazax xalqı belə bir cəlladı az qala qəhrəman səviyyəsinə qaldırmışdı.

Mənim Qazaxıstan vətəndaşı və bir tarixçi kimi susmağa ixtiyarım yox idi. Təbii ki, bu məsələyə laqeyd qala bilməzdim. Müraciət etdim, komissiya yaratdılar. Mirzoyan küçəsinin görkəmli qazax arxeoloqu, geoloqu və akademiki Kuanış Satbayevin adı ilə əvəzlənməsi barədə qərar qəbul etdilər. Artıq bununla bağlı rəsmi işlər yekunlaşmışdır. Qalıb böyük vəsait tələb edən texniki məsələlər, onu da bu ilin dövlət büdcəsinə daxil etmişlər. Bu küçə Astanada ən böyük küçələrdən sayılır. Burada yaşayış evləri, müəssisələr, təşkilatlar yerləşir. Onların sənədlərinin kökündən dəyişdirilməsi də texniki məsələdir.

- Qazaxıstandakı erməni diasporasının bu qərarla bağlı hər hansı etirazı oldumu?

- Təbii ki, onlar dövlətə bununla bağlı etirazlarını bildirdilər. Amma əsaslanmağa elə bir sənədləri olmadı. Artıq qazaxların özlərinin qan qardaşı hesab etdikləri azərbaycanlılara qarşı olan vəhşilikləri bildikdən sonra ermənilərə əvvəlki münasibət dəyişmişdir. 1995-ci ildə Azərbaycandan Qarabağ uğrunda döyüşlərdən qayıtdıqdan sonra ardıcıl surətdə ermənilərin ifşa olunmasına çalışıram və istəyirəm onların iç üzləri açılsın. Universitetlərdə, orta məktəblərdə təbliğat aparmağa çalışırıq. Yuxarıda adını çəkdiyim sənədi erməni diasporu təkzib edirdi. Onlar bildirirdilər ki, bu, Azərbaycan diasporunun uydurmasıdır. Guya azərbaycanlıların bu məsələni qaldırmaqda məqsədi qazax və erməni xalqları arasında nifaq salmaqdır. Onların bu iddialarına cavab olaraq qeyd edildi ki, biz tariximizi sizin istədiyiniz kimi deyil, olduğu kimi qəbul etmək istəyirik.

- Ermənilərin qazaxlarla birlikdə çəkdikləri film haqqında nə deyə bilərsiniz?

- Ermənistanda çəkilmiş və “At gedişi ”adlanan filmdə Qazaxıstandan bir sıra həvəskar “aktyor” rol almışdır. Bu filmin Qazaxıstan dövləti və onun siyasəti ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Ermənilər müəyyən qonorar müqabilində, sadəcə olaraq bir neçə qazaxı həmin filmdə iştirak üçün dəvət etmişlər. Artıq Qazaxıstanda bu filmin nümayişi qadağan olunmuşdur. Televiziyalar və kinoteatrlar həmin filmi qəbul etmədilər. Ermənilər həmin filmin Qazaxıstanda nümayişinə nail olmağa çalışsalar da, onların bu qara niyyətləri baş tutmadı.

Mən həmin filmlə bağlı rəsmi surətdə Qazaxıstan Respublikası Prezidenti Administrasiyasına müraciət etdim. Administrasiyadan mənə məlumat verdilər ki, “At gedişi” filmi heç bir siyasi məqsəd daşımır və həmin “ekran əsərinin” nümayişi qadağan olunmuşdur. Qazaxıstan əhalisi də film haqqında çox mənfi fikirdədir. Həmin filmdə iştirak etmiş “aktyor”ları tənqid edirlər.

- Qazaxıstan ictimaiyyəti Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı nə düşünür?

- Qazaxıstan ictimaiyyəti yaxşı bilir ki, Dağlıq Qarabağ Azərbaycan torpağıdır və ermənilər tərəfindən işğal olunmuşdur. Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevin Gömrük İttifaqının yaradılması ilə sonuncu yığıncaqdakı çıxışında birmənalı şəkildə bildirildi ki, əgər Ermənistan İttifaqa daxil olmaq istəyirsə, Dağlıq Qarabağ problemini həll etməlidir. Hesab edirəm ki, bu, Qazaxıstan dövlətinin rəsmi mövqeyidir.

- Azərbaycan diasporu Qazaxıstanın ictimai həyatında necə təmsil olunur?

- Bu ölkədə fəaliyyət göstərən Qazaxıstan Xalq Assambleyası dövlət qurumu hesab olunur və birbaşa Prezidentə tabedir. Milli azlıqların mədəniyyət təşkilatları, o cümlədən Azərbaycanlıların Mədəniyyət Mərkəzləri İttifaqı bu qurumda təmsil olunur. Ölkənin hər bir şəhər və vilayət mərkəzində Azərbaycan “Bazar günü” məktəbi yaradılmışdır. Dövlət radiosu olan “Qazaxıstan” kanalında 30 dəqiqəlik efir vaxtımız vardır. Ölkədə Azərbaycan dilində iki qəzet -“Vatan” və “Turan Ekspress” nəşr edilir. Bir diaspor üçün ana dilində iki qəzetin nəşr olunması az iş sayılmır. Bizim təşəbbüsümüzlə Astana Dövlət Opera və Balet Teatrı “Arşın mal alan” musiqili komediyasını səhnələşdirmişdir. Artıq bu əsər Çimkənd şəhərində tamaşaya hazırlanır. Diasporumuz daim xeyriyyəçilik işləri ilə də məşğul olur. Bütün bu işlərin məqsədi Azərbaycanı qazax xalqına daha yaxından tanıtmaqdır.

Sonda onu demək istərdim ki, bu gün əqidəsindən, dünyagörüşündən asılı olmayaraq Azərbaycanı özünə tarixi Vətən bilən hər bir azərbaycanlının vahid amal uğrunda birləşməsi, həmrəylik nümayiş etdirməsi tarixi missiya, dövrün tələbi və zamanın çağırışıdır. Milli birlik, vətəndaşlıq həmrəyliyi olmadan tərəqqiyə, əmin-amanlığa və firavanlığa qovuşmaq çətindir.

İlahə Əhmədova

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Astana