Bakı, 14 avqust, AZƏRTAC

Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsi istiqamətində atılan yeni addım regionun gələcək inkişaf modelinin miqyasını və prioritetlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il 12 avqust tarixli Sərəncamı ilə Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafının daha da sürətləndirilməsi məqsədilə dövlət və muxtar respublika büdcələrindən ümumilikdə 258 milyon manat ayrılması nəzərdə tutulub. Vəsait enerji, avtomobil yolları, ictimai nəqliyyat, təhsil, yaşayış binaları və istilik infrastrukturu kimi bir-biri ilə sıx bağlı sahələrə yönəldiləcək. Bu qərarı yalnız növbəti maliyyə yardımı kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Ayrılan vəsaitin istiqamətlərinə nəzər saldıqda aydın görünür ki, burada məqsəd Naxçıvanın ayrı-ayrı infrastruktur problemlərinin həlli ilə məhdudlaşmır. Əsas hədəf enerji, nəqliyyat, insan kapitalı və yaşayış mühitini vahid inkişaf sistemində birləşdirərək muxtar respublikanın iqtisadi potensialını daha fəal şəkildə dövriyyəyə daxil etməkdir.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlaması zamanı UNEC İqtisadi Araşdırmalar Elmi-Tədqiqat İnstitutunun direktor müavini, iqtisad elmləri doktoru, professor Zahid Məmmədov deyib.

Z.Məmmədov qeyd edib ki, 258 milyon manatlıq paketin ən böyük istiqamətlərindən biri enerji sektorudur. Ordubad rayonunun Tivi kəndində Gilançay üzərində gücü 15,6 MVt olan “Tivi” su elektrik stansiyasında tikinti-quraşdırma işlərinin davam etdirilməsi üçün “AzərEnerji” ASC-yə 66 milyon manat ayrılması nəzərdə tutulur. Bu vəsaitin iqtisadi əhəmiyyəti ayrılan məbləğdən daha genişdir. Enerji təminatının dayanıqlığının yüksəldilməsi Naxçıvanda sənaye, kənd təsərrüfatı, xidmət sektoru və yeni investisiya layihələrinin inkişafı üçün fundamental şərtdir. Naxçıvanın yaşıl enerji zonası kimi inkişaf etdirilməsi də bu siyasətin mühüm tərkib hissəsidir. Muxtar respublikada “Şəms 1” və “Qərbi Üfüq” Günəş elektrik stansiyalarının, həmçinin “Ordubad” və “Tivi” su elektrik stansiyalarının inşasının davam etdirilməsi enerji siyasətinin perspektivlərini genişləndirir. Deməli, enerji siyasətinin istiqaməti yalnız daxili tələbatın ödənilməsi deyil. Qarşıdakı mərhələdə Naxçıvanın bərpaolunan enerji istehsalçısı və potensial enerji ixracatçısı kimi mövqeyinin gücləndirilməsi də mühüm perspektiv yaradır.

Ekspert yeni investisiya paketində yol infrastrukturuna ayrılan vəsaiti də xüsusi əhəmiyyətli hesab edir. Onun sözlərinə görə, ümumilikdə 156,3 min nəfər əhalinin yaşadığı 26 yaşayış məntəqəsini birləşdirən 420 kilometr uzunluğunda avtomobil yollarının əsaslı təmiri üçün 70 milyon manat ayrılması regionun iqtisadi əlaqələrinin genişləndirilməsinə xidmət edəcək: “Müasir yol şəbəkəsi kənd təsərrüfatı məhsullarının bazarlara çıxışını asanlaşdırır, turizmin inkişafına imkan yaradır, əmək bazarının coğrafiyasını genişləndirir və rayonlar arasında iqtisadi əlaqələri gücləndirir. Bu baxımdan 420 kilometrlik yol layihəsi Naxçıvanın iqtisadi məkanının daha sıx inteqrasiyasına xidmət edən mühüm investisiya kimi qiymətləndirilə bilər. Şəhərlərarası ictimai nəqliyyat parkının ilkin mərhələdə yenilənməsinə 53 milyon manat ayrılması da yalnız gündəlik rahatlıq məsələsi deyil. Bu layihə gündəlik həyatın rahatlaşdırılması ilə yanaşı, Naxçıvanın şəhər və rayonları arasında iqtisadi və sosial əlaqələrin gücləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir”.

Professor nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsini Naxçıvanın regional iqtisadi potensialının artırılması baxımından mühüm amil hesab edir: “Avtomobil yolları, ictimai nəqliyyat və dəmir yolu layihələri birlikdə muxtar respublikanın nəqliyyat-logistika potensialının gücləndirilməsi üçün kompleks baza formalaşdırır”.

O, insan kapitalının inkişafına yönələn investisiyaları da xüsusi vurğulayıb: “Naxçıvan Dövlət Universitetində tələbələr üçün 1000 yerlik yataqxana kompleksinin tikintisinə 25 milyon manat ayrılması regionun təhsil potensialının gücləndirilməsi baxımından mühüm addımdır. Müasir yataqxana infrastrukturu regiondan və digər bölgələrdən olan gənclərin ali təhsilə çıxış imkanlarını genişləndirə, universitetin cəlbediciliyini artıra və Naxçıvanı daha güclü təhsil mərkəzinə çevirə bilər. Məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin yaradılması da dövlət investisiyasının uzunmüddətli xarakterini göstərir. Beş yeni məktəbəqədər təhsil müəssisəsinin tikintisinə 20 milyon manat ayrılması nəticəsində Bulqan, Dəstə, Şərur, Əbrəqunus və Qarabağlar yaşayış məntəqələrində ümumilikdə 640 yer yaradılacaq. Bu, dövlət investisiyasının yalnız bugünkü ehtiyaclara deyil, gələcək nəsillərin inkişafına yönəldiyini göstərən mühüm göstəricidir.

Z.Məmmədov sosial rifahın yeni inkişaf modelinin mühüm komponentlərindən biri olduğunu da qeyd edib. Bildirib ki, yaşayış binalarının və istilik infrastrukturunun yenilənməsi insanların gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərən layihələrdir: “Regional inkişafın son nəticədə əsas meyarı insanın yaşadığı mühitin keyfiyyətidir. Ayrılan vəsaitlərin strukturuna nəzər saldıqda yeni investisiya paketinin mahiyyəti daha aydın görünür. Enerji istehsalı iqtisadiyyatın təminat bazasını gücləndirir, yollar və nəqliyyat bazarların əlçatanlığını artırır, təhsil insan kapitalını formalaşdırır, sosial infrastruktur isə əhalinin yaşayış keyfiyyətini yüksəldir. Bu elementlərin birlikdə inkişaf etdirilməsi regionun uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığı üçün daha böyük nəticə yarada bilər”.

O bildirib ki, Naxçıvanla bağlı dövlət siyasəti son illərdə ayrı-ayrı layihələrdən daha geniş, kompleks inkişaf xəttinə doğru irəliləyir: “Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafına dair 2023–2027-ci illər üçün Dövlət Proqramı”, Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması, enerji, su, ictimai nəqliyyat və digər sahələr üzrə qəbul edilmiş qərarlar bu inkişaf xəttinin tərkib hissəsidir. Bütün bunlar Naxçıvan üçün yeni iqtisadi modelin formalaşdığını deməyə əsas verir. Bu modelin əsas xüsusiyyəti dövlət investisiyalarının yalnız sosial problemlərin həllinə deyil, gələcək iqtisadi artımın infrastruktur bazasının yaradılmasına yönəldilməsidir”.

Professorun sözlərinə görə, Naxçıvanın coğrafi mövqeyi, Türkiyə ilə birbaşa əlaqəsi, regional nəqliyyat layihələrindəki potensial rolu, enerji imkanları, kənd təsərrüfatı və turizm potensialı onu Azərbaycanın gələcək regional iqtisadi strategiyasında xüsusi mövqeyə çıxara bilər: “Bu baxımdan 258 milyon manatlıq yeni maliyyə paketi yalnız cari infrastruktur ehtiyaclarının qarşılanması deyil, daha geniş strateji prosesin bir hissəsidir. Burada əsas məsələ ayrılan vəsaitin həcmi ilə yanaşı, həmin investisiyaların iqtisadi multiplikatorunun necə formalaşacağıdır”.

Z.Məmmədov hesab edir ki, enerji və nəqliyyat layihələri yeni istehsal və xidmət sahələrinin yaranmasına, təhsil infrastrukturu insan kapitalının güclənməsinə, sənaye və aqrar layihələr isə yeni iş yerlərinin açılmasına çevrilərsə, dövlət investisiyası uzunmüddətli iqtisadi artım üçün daha böyük nəticə verə bilər: “Naxçıvana ayrılan 258 milyon manatlıq yeni vəsait dövlətin muxtar respublikanın inkişafına uzunmüddətli və sistemli yanaşmasının növbəti göstəricisidir. Enerji təhlükəsizliyi, 420 kilometrlik yol şəbəkəsinin yenilənməsi, ictimai nəqliyyat, universitet yataqxanası, məktəbəqədər təhsil müəssisələri, yaşayış binaları və istilik infrastrukturu üzrə layihələrin eyni paketdə birləşdirilməsi təsadüfi deyil.

Onun fikrincə, qarşıdakı mərhələdə əsas məsələ dövlət investisiyalarının davamlı iqtisadi artıma, yeni istehsala, yeni iş yerlərinə, ixraca və daha yüksək rifaha çevrilməsidir: “Naxçıvan üçün qarşıdakı mərhələnin əsas sualı da məhz budur: dövlət investisiyalarını necə davamlı iqtisadi artıma, yeni istehsala, yeni iş yerlərinə, ixraca və daha yüksək rifaha çevirmək? Bu baxımdan 258 milyon manatlıq paket Naxçıvanın inkişafında yeni investisiya dalğasının başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər”.

_{Müxbir – Pərvanə Qafarova}