Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaşıl və dayanıqlı inkişaf - ŞƏRH
Bakı, 5 may, AZƏRTAC
Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonları postmünaqişə dövründə Azərbaycanın inkişaf strategiyası çərçivəsində yaşıl enerji zonası və dayanıqlı inkişaf istiqamətli region kimi formalaşma potensialına malikdir. Beynəlxalq ədəbiyyatda geniş istifadə olunan “green growth policy” yanaşması bu kontekstdə ümumi konseptual çərçivə kimi çıxış etsə də, onun birbaşa və standartlaşdırılmış tətbiqi regionun spesifik xüsusiyyətlərini tam əks etdirməyə bilər. Bu baxımdan, Qarabağın ekoloji, infrastruktur və institusional reallıqlarını nəzərə alan adaptiv və lokalizə olunmuş mərhələli inkişaf modelinin tətbiqi daha məqsədəuyğun hesab olunur.
Bu fikirlər UNEC Beynəlxalq əməkdaşlıq departamentinin Xarici əlaqələr şöbəsinin müdiri, Gəncə Dövlət Universitetinin doktorantı və tədqiqatçı Rəsul Yusibovun AZƏRTAC-a təqdim etdiyi məqalədə yer alıb. Məqalədə qeyd olunur ki, müxtəlif beynəlxalq qiymətləndirmələrə əsasən, işğal dövründə Azərbaycanın transsərhəd su və hidroenerji resurslarının əhəmiyyətli hissəsi (təqribən 20–25 faiz potensial istifadə imkanları daxil olmaqla) effektiv idarəetmədən kənarda qalıb. Bu resurslar sırasında Sərsəng su anbarı, Suqovuşan I və II hidroqovşaqları, eləcə də Qız qalası su sistemi mühüm yer tutur. Bu infrastruktur elementləri yalnız enerji istehsalı baxımından deyil, həm də kənd təsərrüfatı suvarma sistemlərinin dayanıqlılığı, içməli su təhlükəsizliyi və regional ekoloji balansın qorunması kontekstində strateji əhəmiyyət daşıyır.
Eyni zamanda, uzunmüddətli idarəetmə boşluqları su resurslarının keyfiyyəti, hidroekosistemlərin sabitliyi və aqrar məhsuldarlıq göstəriciləri üzərində müəyyən risklər formalaşdırıb. Bu səbəbdən hidroresursların idarə olunması sahəsində elmi əsaslı monitorinq sistemlərinin qurulması, rəqəmsal su idarəetmə mexanizmlərinin tətbiqi və institusional koordinasiyanın gücləndirilməsi zəruri hesab olunur.
Şəhər inkişafı və beynəlxalq əməkdaşlıq kontekstində Sürix şəhərində fəaliyyət göstərən “SA Partners” təşkilatı ilə urban planlama və dayanıqlı şəhər inkişafı sahəsində əməkdaşlıq Qarabağın yenidən qurulması prosesində metodoloji və praktiki əhəmiyyət kəsb edir. Bu əməkdaşlıq çərçivəsində “ağıllı şəhər” planlaması, enerji səmərəli tikinti standartları və sosial infrastrukturun optimallaşdırılması kimi istiqamətlər prioritet hesab olunur. Paralel olaraq, Yaponiyanın TEPSCO şirkətinin enerji mühəndisliyi və texniki layihələndirmə sahəsində mövcud təcrübəsi regionun enerji sistemlərinin modernizasiyası və texnoloji transformasiyası üçün potensial əməkdaşlıq istiqaməti kimi qiymətləndirilir.
Qubadlı və Zəngilan rayonlarında sənaye və aqrar sektorun bərpası çərçivəsində dəyər zəncirlərinin formalaşdırılması, xüsusilə tekstil və kənd təsərrüfatı istehsalının inkişafı mühüm prioritetlər sırasındadır. Bu proses yalnız istehsal gücünün artırılması ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda, bilik transferi, institusional öyrənmə və insan kapitalının inkişafını əhatə edir.
“Ağıllı kənd” modeli Qarabağ regionunda kənd təsərrüfatının rəqəmsallaşdırılması və resursların səmərəli idarə olunması baxımından nəzəri və praktiki əhəmiyyət daşıyır. Sensorəsaslı suvarma sistemləri, rəqəmsal torpaq monitorinqi və ekoloji istehsal mexanizmləri bu modelin əsas komponentlərini təşkil edir və kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artırılması ilə yanaşı, ekoloji dayanıqlılığın təmin olunmasına xidmət göstərir.
Logistika və nəqliyyat infrastrukturu baxımından “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC tərəfindən həyata keçirilən regional inteqrasiya layihələri Qarabağın iqtisadi və ticarət sistemlərinə reinteqrasiyasında mühüm rol oynayır. Bu infrastruktur inkişafı aşağı karbonlu nəqliyyat sistemlərinin formalaşdırılması və yaşıl logistika yanaşmalarının tətbiqi baxımından da əhəmiyyətlidir.
Nəticə etibarilə, Qarabağın dayanıqlı inkişafı yalnız iqtisadi deyil, eyni zamanda, institusional və ekoloji transformasiya tələb edən kompleks bir prosesdir. Yaşıl inkişaf yanaşmasının tətbiqi ilkin mərhələdə yüksək investisiya və institusional xərclər tələb etsə də, uzunmüddətli dövrdə enerji təhlükəsizliyi, investisiya cəlbediciliyi və ekoloji sabitlik baxımından daha səmərəli nəticələr formalaşdırır. Bu kontekstdə xüsusi iqtisadi zonaların yaradılması, vergi stimullarının tətbiqi və beynəlxalq texnoloji əməkdaşlığın genişləndirilməsi strateji inkişaf alətləri kimi çıxış edir.
Bölmənin digər xəbərləri
