Təhsil islahatı: uğurlar, problemlər və onların həlli yolları
Bakı, 30 yanvar (AZƏRTAC). Əsası 1999-cu ildə ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş “Azərbaycan Respublikasının təhsil sahəsində İslahat Proqramı” Azərbaycan təhsil sistemində əsaslı dönüş yaratmışdır. Fənyönümlü təhsil sistemindən şəxsiyyətyönümlü təhsilə keçilmişdir.
İslahatın gətirdiyi yeniliklər təhsilin idarə olunmasında, məzmununda, təlim strategiyalarında, qiymətləndirmədə əksini tapmışdır.
2008/2009-cu tədris ilindən ümumtəhsil məktəblərinin ibtidai siniflərində fənlər üzrə yeni təhsil proqramları (kurikulumlar) tətbiq edilməyə başlamışdır. Artıq ötən tədris ilində ibtidai təhsil səviyyəsi üzrə ilk buraxılış olmuşdur. Ötən 4 ildə hansı uğurlara nail olduq?
Fənlər üzrə yeni təhsil proqramlarına (kurikulumlara) uyğun, müasir tələblərə cavab verən, şagirdlərin məntiqi, tənqidi və yaradıcı təfəkkürünün inkişafına, onların şəxsiyyət kimi formalaşmasına imkan yaradan dərslik komplekti hazırlanmışdır.
Təlim prosesində müəllimin funksiyası dəyişməyə başlamışdır. Onların tədqiqatçılığı, yaradıcılığı üstün keyfiyyət kimi dəyərləndirilmişdir. Şagirdlərinə bilik və bacarıqları mənimsəməkdə istiqamət vermək onların ən yaxşı keyfiyyətlərindən biri hesab edilmişdir. Artıq yeni tələblərə uyğun fəaliyyətini quran müəllim işini təşkil edərkən şagirdlərin maraqlarını, potensial imkanlarını nəzərə almağa, intellektual inkişafını təmin etməyə çalışır. Onların böyük əksəriyyəti fənlərin tədrisi zamanı müasir təlim metodlarından, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarından (İKT), müxtəlif resurslardan istifadə edirlər.
Təlimdə İKT-dən istifadə müəllim fəaliyyətindəki yeniliklərdən biridir. Zamanın tələbinə uyğun olaraq təlimin keyfiyyətini və səmərəliliyini artırmaq, şagirdlərdə təlimə maraq yaratmaq məqsədi ilə müəllim müxtəlif kurslarda iştirak edir, peşəkarlığını artırır, müasir texnologiyalardan istifadə etməklə elektron dərslər qurur.
Fənlər üzrə yeni təhsil proqramlarının (kurikulumların) tətbiqi şagirdlərin təlim fəallığının artmasına, idraki bacarıqlarının yüksəlməsinə, tədqiqatçılıq, təhliletmə, mühakiməyürütmə, müqayisəetmə, tətbiqetmə, izahetmə, təsviretmə, təqdimetmə, müstəqil və birgə fəaliyyət bacarıqlarının formalaşmasına səbəb olmuşdur.
Təhsil islahatı valideynləri təlim prosesində fəal iştiraka, təhsildəki yeniliklərlə maraqlanmağa, yeniliklərə münasibət bildirməyə sövq etmiş, valideyn-məktəb əlaqələrinin güclənməsinə zəmin yaratmışdır. Əlbəttə, islahatın tətbiqi ilə bağlı bəzi problemlər də mövcuddur. Müəllimlər fənlər üzrə yeni təhsil proqramları (kurikulumları) ilə işləmək üçün 10 günlük təlim kurslarından keçərək fəaliyyət göstərirlər. Lakin 10 gün müddətində hərtərəfli biliklərə yiyələnmək qeyri-mümkündür. Odur ki, müəllimlərin sonrakı illərdə işini düzgün qurması üçün onların sistemli və ardıcıl olaraq kurslara cəlb olunmasına ehtiyac yaranır. Təlimin müasir tələblərə uyğun təşkil olunması üçün məktəblərdə maddi-texniki bazanın gücləndirilməsi, siniflərin kompyuter və proyektorla, imkan olarsa, elektron lövhələrlə, müxtəlif resurslarla təmin olunması zəruri hesab edilir.
Birinci sinif şagirdlərinin əksəriyyəti məktəbəqədər təhsil müəssisələrindən gəlmədiyindən onlar təlim şəraitinə uyğunlaşmaqda, intellekt tapşırıqlarının, məntiqi, mühakimə xarakterli çalışmaların icrasında çətinlik çəkirlər. Təhsildə kurikulum islahatının mahiyyəti barədə valideynlərlə maarifləndirmə işləri zəif təşkil olunur. Bu sahədə məktəb rəhbərləri, müəllimlər, eyni zamanda, kütləvi informasiya vasitələri təbliğatı gücləndirməlidir.
Regionlarda Kurikulum İnformasiya Mərkəzlərinin yaradılması, məktəblər və rayonlararası təcrübə mübadiləsinin təşkili, fənlər üzrə yeni təhsil proqramlarının (kurikulumların) tətbiqinə dair elektron praktik dərslər də daxil olmaqla metodiki vəsaitlərin işlənib hazırlanması, İKT-dən məqsədyönlü və səmərəli istifadəyə dair təlim və seminarların keçirilməsi, siniflərin sayı qədər məktəblərin proyektorla təmin olunması, birinci sinfə qəbul olunacaq şagirdlər üçün məktəbə hazırlıq kurslarının təşkil olunması, Valideyn-Müəllim Assosiasiyası ilə əlaqənin gücləndirilməsi, reklam çarxlarının hazırlanması, KİV-də təbliğatın aparılması fənlər üzrə yeni təhsil proqramlarının (kurikulumların) uğurlu tətbiqi baxımından faydalı hesab edilir.
Bibixanım İbadova
Təhsil Problemləri İnstitutu
ibtidai təhsilin kurikulumu
şöbəsinin müdiri, dosent
Bölmənin digər xəbərləri
