Yeni dünya nizamı və BMT islahatı: Şuşadan verilən mühüm mesaj
Bakı, 15 iyul, AZƏRTAC
Artıq ənənəyə çevrilmiş Şuşa Qlobal Media Forumu beynəlxalq media ictimaiyyətinin diqqətlə izlədiyi nüfuzlu platformalardan biridir. Forum ildən-ilə həm iştirakçı ölkələrin sayına, həm də beynəlxalq nüfuzuna görə genişlənir və qlobal informasiya məkanında fikir mübadiləsi üçün mühüm platformaya çevrilir. Prezident İlham Əliyev çıxışında bir çox məsələlərə toxundu. Onlardan biri də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının, xüsusilə də Təhlükəsizlik Şurasının islahatı ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər idi.
Bu barədə AZƏRTAC-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Nigar Arpadarai bildirib.
Deputat qeyd edib ki, beynəlxalq münasibətlər sistemi son onilliklərin ən dərin böhranlarından birini yaşayır. Bunu görmək üçün təkcə davam edən silahlı münaqişələrə deyil, həm də beynəlxalq institutların vəziyyətinə nəzər salmaq kifayətdir. Avropada təhlükəsizlik arxitekturası sarsılıb, ATƏT və Avropa Şurası kimi qurumların təsir imkanları faktiki olaraq sıfıra enib. Eyni vəziyyət qlobal səviyyədə də müşahidə olunur.
“Ən böyük beynəlxalq təşkilat olan Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) da ciddi institusional böhran yaşayır. Əgər 20–30 il əvvəl BMT beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin əsas dayaqlarından biri hesab olunurdusa, bu gün onun nüfuzu və təsir imkanları xeyli azalıb. Son illərdə baş verən bir sıra iri münaqişələr göstərdi ki, təşkilat nə onların qarşısını ala bilir, nə də onları effektiv şəkildə idarə edə bilir. Bu vəziyyətin ən bariz nümunəsi BMT Təhlükəsizlik Şurasının fəaliyyətidir. BMT Təhlükəsizlik Şurası İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış geosiyasi reallığın məhsuludur. Onun strukturu həmin dövrün qüvvələr balansını əks etdirirdi. Lakin dünya artıq tamamilə dəyişib. Bu gün beynəlxalq münasibətlər iki supergücün rəqabəti üzərində deyil, çoxqütblü sistem üzərində qurulur. Asiya, Afrika, Yaxın Şərq və Qlobal Cənub ölkələrinin iqtisadi və siyasi çəkisi əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Lakin Təhlükəsizlik Şurasının tərkibi bu dəyişiklikləri əks etdirmir. Nəticədə Şura beynəlxalq təhlükəsizlik sahəsində üzərinə düşən əsas funksiyanı yerinə yetirməkdə çətinlik çəkir. Bunun nəticəsini biz həm Rusiya–Ukrayna müharibəsində, həm də Yaxın Şərqdə baş verən hadisələrdə gördük. Təhlükəsizlik Şurası bu münaqişələrlə bağlı məcburi qüvvəyə malik qərarlar qəbul etmək və ya vahid mövqe ortaya qoymaq imkanını itirib. Məhz bu fonda Prezident İlham Əliyev BMT Təhlükəsizlik Şurasının islahatı ilə bağlı təklifini irəli sürdü. Bu, təsadüfi deyil. Prezident əsas istiqaməti xüsusi vurğulayaraq bildirdi ki, rotasiya prinsipi əsasında daimi yerlərdən biri Qoşulmama Hərəkatına verilməlidir. Bir yer İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına ayrılmalıdır. Çünki müsəlman ölkələri də Təhlükəsizlik Şurasında təmsil olunmurlar. Bu yer də rotasiya prinsipi əsasında müəyyənləşdirilməlidir. Həmçinin bir yer Afrika İttifaqına verilməli və hazırda Afrika İttifaqına sədrlik edən ölkə həmin yeri tutmalıdır. Bu yanaşma mövcud beynəlxalq reallığı daha düzgün əks etdirir”.
Deputat qeyd edib ki, Qoşulmama Hərəkatı dünyanın ən böyük beynəlxalq platformalarından biridir və onlarla dövləti birləşdirir. Afrika isə XXI əsrdə həm demoqrafik, həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan ən sürətlə inkişaf edən regionlardan biridir: “Belə olan halda onların qlobal təhlükəsizlik qərarlarının qəbulunda daha geniş iştirak etməsi məntiqlidir. Eyni zamanda, G4 adlanan təşəbbüs mövcuddur. Almaniya, Yaponiya, Hindistan və Braziliya uzun müddətdir Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlüyünə namizədliklərini irəli sürürlər. Lakin bu təşəbbüslər daha çox konkret dövlətlərin milli maraqlarına əsaslanır. Yəni həmin ölkələr mövcud sistemi daha geniş təmsilçiliyə çevirməkdən çox, özlərinin daimi üzv statusu əldə etməsinə çalışırlar. Bəzi Qərb dövlətlərinin mövqeyi də müəyyən suallar doğurur. Məsələn, ABŞ və Fransa müxtəlif vaxtlarda Təhlükəsizlik Şurasının genişləndirilməsini dəstəkləsələr də, Afrika ölkələrinin veto hüququ əldə etməsinə qarşı çıxıblar. Halbuki hazırkı daimi üzvlər öz veto hüquqlarını saxlamaq istəyirlər. Bu isə islahat ideyasının tam məntiqi ilə uyğun gəlmir. Prezident İlham Əliyevin irəli sürdüyü yanaşma isə ayrı-ayrı dövlətlərin deyil, daha geniş beynəlxalq platformaların və regionların təmsilçiliyini nəzərdə tutur. Bu baxımdan təşəbbüs daha balanslı və qlobal xarakter daşıyır”.
N.Arpadarai vurğulayıb ki, Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif beynəlxalq platformalar arasında körpü rolunu oynamaqdır. Ölkəmiz Qoşulmama Hərəkatına uğurla sədrlik edib, COP29-a ev sahibi olub və Qlobal Şimal ilə Qlobal Cənub arasında dialoqun gücləndirilməsi istiqamətində mühüm təşəbbüslər irəli sürüb. Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin Təhlükəsizlik Şurasının islahatı ilə bağlı mövqeyi də həmin xəttin davamı kimi qiymətləndirilə bilər. Burada məqsəd ayrı-ayrı ölkələrin deyil, beynəlxalq sistemin legitimliyini və effektivliyini artırmaqdır. Ona görə də islahat artıq qaçılmazdır.
Bölmənin digər xəbərləri
