Torpağın səthi təhlükəsiz təsir bağışlasa da, onun altında ölümcül təhlükə gizlənə bilər – Füzulidən reportaj VİDEO
Füzuli, 18 iyun, AZƏRTAC
İşğaldan azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi, əhalinin təhlükəsiz və dayanıqlı məskunlaşması, həmçinin davamlı iqtisadi aktivliyin təmin olunaraq regionun yüksək inkişaf səviyyəsinə çatdırılması üçün ilkin mərhələdə torpaqların mina və müharibənin digər partlayıcı qalıqlarından təmizlənməsi əsas şərtdir. Bu məqsədlə bölgədə humanitar mina təmizləmə əməliyyatları planlı şəkildə davam etdirilir.
AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri işğaldan azad edilən ərazilərdə ANAMA əməkdaşlarının fəaliyyəti ilə bağlı reportaj hazırlayıb. Həmin reportajı təqdim edirik:
İstiqamətimiz işğaldan azad edilən Füzuli rayonunadır. Yolumuz Horadiz kəndindən keçir. Keçmiş təmas xəttində yerləşdiyindən bu kəndin ərazisi uzun illər hərbi istehkam qismində istifadə olunub. Məhz bu səbəbdən bura minalarla yanaşı, digər partlayıcı sursatlarla da ən çox çirklənmiş strateji zonalardan biri sayılır. Ərazidə bizi detektorların səsləri və xüsusi qoruyucu geyimdə, isti havanın yaratdığı çətinliyə baxmayaraq addım-addım irəliləyən minatəmizləyənlər qarşılayır. Burada həyata keçirilən minatəmizləmə əməliyyatları mərhələli və yüksəkriskli xarakter daşıyır. Prosesin ayrılmaz tərkib hissələrindən biri də təhlükəli zonaların çəpərlənməsi və ya konservasiya tədbirləridir.
ANAMA-nın 1 nömrəli təmizləmə dəstəsinin əməliyyat rəhbəri Cabir Səmədov bizimlə söhbətində bu işlərin birbaşa insan həyatının qorunmasına yönəldiyini vurğulayır: "İşğaldan azad edilmiş ərazilərə təhlükəsiz və dayanıqlı qayıdışın təmin olunması məqsədilə minatəmizləmə ilə bərabər, partlayıcılarla yüksək səviyyədə çirklənmiş sahələr çəpərlənir. Çəpərləmə beynəlxalq minatəmizləmə standartlarına (IMAS) uyğun olaraq həyata keçirilən zəruri təhlükəsizlik tədbiridir. Bu addımlar yalnız texniki əməliyyat deyil, həm də uzunmüddətli dövlət strategiyasının əsas sütunlarından biridir".
Əməliyyat rəhbəri ilə söhbətimiz zamanı öyrənirik ki, çəpərləmə işləri sadə bir xəbərdarlıq xətti deyil, beynəlxalq təcrübədə tətbiq edilən alternativsiz təhlükəsizlik sistemidir. Cabir Səmədovun sözlərinə görə, mina təhlükəsi çox hallarda vizual olaraq fərq edilmir. Torpağın səthi tamamilə təhlükəsiz və hamar təsir bağışlasa da, onun cəmi bir neçə santimetr altında ölümcül təhlükə gizlənə bilər. Məhz bu gizli risk amilini sıfırlamaq üçün həmin zonalar xüsusi fiziki baryerlərlə qorunur.
Təcrübə göstərir ki, mina təhlükəsi olan sahələrdə konservasiya tədbirlərinə məhəl qoyulmaması qaçılmaz və ağır faciələrə yol açır. Bu səbəbdən çəpərlənmiş zonalara hər hansı qanunsuz müdaxilə, orada fərdi təsərrüfat fəaliyyətinin qurulması cəhdləri və ya qoruyucu nişanların sökülməsi yolverilməzdir. Bu cür məsuliyyətsiz addımlar həm dövlət qurumlarının sürətli fəaliyyətinə maneə törədir, həm də vətəndaşların həyatını birbaşa təhlükəyə atır.
Horadiz kəndindəki çəpərləmə və təmizləmə prosesini izlədikdən sonra yolumuzu ANAMA əməkdaşlarının intensiv çalışdıqları növbəti nöqtəyə – Aşağı Əbdürrəhmanlı kəndinə salırıq. Bura da vaxtilə düşmənlə üz-üzə, birbaşa təmas xəttində yerləşdiyindən, torpağın həm minalarla, həm də partlamamış hərbi sursatlarla sıxlığı daha yüksəkdir. Digər ərazilərdən fərqli olaraq, burada həm piyada, həm də tankəleyhinə minalara daha çox təsadüf edilir. Bu reallığı nəzərə alaraq, agentliyin mütəxəssisləri ərazidə təhlükəsizlik protokollarına və xüsusi beynəlxalq qaydalara ciddi şəkildə riayət etməklə fəaliyyətlərini davam etdirirlər.
ANAMA-nın 1 saylı təmizləmə dəstəsinin 1 saylı təmizləmə qrupunun rəhbəri Həsən İsmayılovla söhbət edirik. Bildirir ki, minatəmizləmə fəaliyyəti bir neçə prioritet qrupa bölünməklə həyata keçirilir. Bu əməliyyatlar çətin və riskli peşələrdən biridir. Keçmiş məcburi köçkünlərin işğaldan azad olunmuş ərazilərə geri qayıtmalarını təmin etmək məqsədilə icra edilən humanitar minatəmizləmə əməliyyatları nəticəsində 2020-ci il noyabrın 10-dan bu günədək 279 min 198,8 hektar ərazi təmizlənib, ümumilikdə 252 min 956 ədəd mina və digər partlayıcı sursat (DPS) aşkar edilərək zərərsizləşdirilib. Onlardan 187 min 360 ədədi DPS, 41 min 885 ədədi piyadaəleyhinə mina (PƏM), 23 min 711 ədədi isə tankəleyhinə minalardır. 2020-ci il noyabrın 10-dan bu günədək, ümumilikdə 264 mina hadisəsi qeydə alınıb. Həmçinin 427 nəfər mina qurbanı olub. Onlardan 73 nəfəri həlak olub, 354 nəfəri müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri alıb.
“Füzuli rayonunda isə 2020-ci il noyabrın 10-dan 2026-cı il iyun ayının 16-dək 35 min 189,2 hektar ərazi təmizlənib, ümumilikdə 51 min 739 ədəd mina və digər partlayıcı sursat aşkar edilərək zərərsizləşdirilib. Onlardan 35 min 651 ədədi digər partlayıcı sursat, 9 min 575 ədədi piyadaəleyhinə minalar, 6,513 ədədi isə tankəleyhinə minalardır, - deyə qrup rəhbəri bildirib.
Şahid olduğumuz bu mənzərə və rəsmi rəqəmlər bir daha sübut edir ki, təmizlənən hər qarış torpaq, sadəcə, texniki göstərici deyil. Təmiz ərazi – bərpa-quruculuğun təhlükəsiz aparılması, bir fermerin heç bir qorxu duymadan yeni əkin mövsümünə hazırlaşması, uşaqların doğma həyətlərində qorxmadan sərbəst oynaması deməkdir. Dövlətin əsas prioritet istiqaməti olan iqtisadiyyatın və yaşayış şəraitinin tam bərpası məhz bu baza mərhələsindən – minatəmizləmədən asılıdır.
Uzun illərin həsrətindən sonra bu torpaqlarda yenidən yaşamaq böyük bir xoşbəxtlik və qürurdur. Lakin bu xoşbəxtliyin faciəyə çevrilməməsi üçün hər bir köç edən vətəndaş, bölgədə çalışan hər bir şəxs mina təhlükəsi ilə bağlı davranış qaydalarına qeyd-şərtsiz əməl etməlidir. Ərazidə öyrəndiyimiz hər bir təhlükəsizlik qaydasını, bildiyimiz hər bir faydalı məlumatı ətrafımızla paylaşmalı və bu məlumatların miqyasını genişləndirməliyik.
Məhz ANAMA əməkdaşlarının tətbiq etdiyi bu ciddi qaydalar, elmi metodologiyalar və sahədə tökülən alın təri hesabına biz bu gün Qarabağa köç edib, gələcəyimizi istədiyimiz kimi qura bilirik. Minatəmizləmə fəaliyyətinin davam etdiyini nəzərə alaraq tələb olunan təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmək, bu prosesin bir parçası kimi hər kəsin əlindən gəldiyi qədər öz töhfəsini vermək vacib şərtlərdəndir.
Müxbir-Aydın Yavərzadə
Bölmənin digər xəbərləri
