Afina ilə Londonun Parfenon heykəlləri ətrafında çoxillik mübahisəsi davam edir
Bakı, 28 noyabr, AZƏRTAC
Yunanıstan artıq çoxdandır ki, qədim yunan şedevrlərinin təkrarolunmaz toplusu olan, əsasən heykəltaraş Fidiyin öz yetirmələri ilə Afina Akropolu Parfenonun heykəl və relyeflərindən ibarət Elgin mərmərlərinin (eramızdan əvvəl 438-43-cü illər) geri qaytarılması üçün kampaniya aparır. Yunanıstanın Baş naziri Kiriakos Mitsotakisin Böyük Britaniyanın Baş naziri Rişi Sunak ilə görüşündən əvvəl verdiyi bəyanata görə, Parfenon heykəllərinin Britaniya Muzeyindən Afinaya mümkün qaytarılması ətrafında danışıqlar prosesi yetərincə sürətli deyil.
Mitsotakis BBC telekanalına müsahibəsində deyib: “Danışıqlar prosesində mənim istədiyim səviyyədə tərəqqiyə nail olmamışıq. Mən səbirli insanam və biz yüz illərlə bunu gözləmişik. Gələcəkdə də bu diskussiyalarda təkidli mövqe nümayiş etdirəcəyəm”.
XIX əsrin əvvəllərində İngiltərənin Osmanlı imperiyasındakı səfiri Lord Elgin aldığı bir fərman əsasında bu heykəllərin təxminən yarısını müvafiq orqanların nəzarəti altında Afinadakı Parfenon xarabalıqlarından götürmüşdü. Beləliklə, heykəllər Böyük Britaniyaya gətirildi. 1816-cı ildə heykəllərin mülkiyyəti Böyük Britaniyadakı Britaniya Muzeyinin əlinə keçdi. Bu səbəbdən Parfenon heykəllərinin bir hissəsi Britaniya Muzeyində, digərləri isə Afinadadır. Bu çərçivədə Yunanıstan hökumətinin əsas məqsədi qalan heykəllərin Afinaya qaytarılmasını təmin etməkdir. Bu barədə Kiriakos Mitsotakis 2022-ci il sentyabrın 27-də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Baş Assambleyasında çıxış edib.
Bu gün Britaniya Muzeyinin kolleksiyasında Parfenon 75 metrlik frizi, 15 metop (klassik memarlıqda Dorik frizin iki triqlifi arasındakı boşluğu dolduran düzbucaqlı bir memarlıq elementi) və 17 heykəl var. Onların Yunanıstana geri qaytarılması məsələsi uzun illərdir ki, Afina ilə London arasında gərginliyin elementi olub. Bu, mədəniyyət və incəsənət amillərinin dövlətlərarası münasibətlərdə hansı problemlər yarada biləcəyini nümayiş etdirmək baxımından son dərəcə vacibdir. Yunanıstanın Parfenon heykəllərinin hamısının Britaniya Muzeyinin kolleksiyasından daimi olaraq Afinaya qaytarılması ilə bağlı ilk rəsmi müraciəti 1983-cü ildə edilib.
2019-cu ildə Yunanıstanın Baş naziri olmuş Kiriakos Mitsotakis bu məsələyə xüsusi önəm verir. Mitsotakisin Baş nazir olduğu müddətdə Afina Parfenon heykəllərinin Londondan geri qaytarılmasını təmin etmək üçün əlaqələrini daha da genişləndirməsi bunun bariz nümunəsidir. Yunanıstan hökumətinin başçısı bu heykəllərin Afinaya qaytarılmasını dəfələrlə tələb edib və hətta bunun müqabilində Britaniya Muzeyinə ölkəsinin digər mədəni sərvətlərindən bəzilərini borc verməyi təklif edib. O deyib: “Biz heykəllərin Yunanıstana aid olduğuna və əslində oğurlandığına inanırıq”.
Britaniya rəsmiləri əsərlərin qanuni yolla alındığını iddia edirlər. Baş nazir Rişi Sunakın ofisi hələ 2022-ci ilin dekabrında bildirib ki, Parfenon heykəllərinin Yunanıstana qaytarılması qanuni olaraq Britaniya Muzeyinə “qadağan edilib”. Ona görə də London administrasiyası Britaniya Muzeyinin bu problemin həllində hər hansı təşəbbüs göstərməsini istəmir.
Bununla belə, qanunvericilik Yunanıstanda müvəqqəti sərgilər çərçivəsində qədim şedevr əsərlərinin təqdimatını qadağan etmir. Muzeyin Qəyyumlar Şurasının sədri olan Böyük Britaniyanın keçmiş xəzinədarı Corc Osborn bu ay heykəllərin “Afinada görünməsinə” imkan verəcək razılaşmaya ümid etdiyini söyləyib.
Göründüyü kimi, Parfenon heykəlləri ilə bağlı iki ölkə arasında mübahisə dövlətlərin sivilizasiya irsinə verdiyi önəmi nümayiş etdirmək baxımından əhəmiyyətlidir. Bu kontekstdə dövlətlərarası münasibətlərin problemləri təkcə siyasi xarakter daşımır, onlar mədəniyyət və incəsənət kimi məsələlərdə də yarana bilər.
Bölmənin digər xəbərləri
