Astronomlar: Kainatdakı ən böyük ulduzlarda dramatik dəyişikliklər baş verir
Bakı, 2 mart, AZƏRTAC
Kainatdakı ən böyük ulduzlar parlaq doğulur, kosmik meyarlarla qısa ömür yaşayır və cavan ölürlər. Əgər belədirsə, WOH G64 adlı ulduz Cimi Hendriksin ulduz ekvivalenti hesab edilə bilər.
AZƏRTAC “Reuters” agentliyinə istinadla xəbər verir ki, bu fikirləri ifadə edən astronomların sözlərinə görə, Günəşin kütləsindən 28 dəfə böyük olan, Süd Yolunun peyk qalaktikasında yerləşən və Böyük Magellan Buludu adlanan WOH G64 kəhkəşan Hendriksin “rok-n-roll” oyununda olduğu kimi, məlum olan ən böyük ulduzlardan biridir. Otuz ildən çox davam edən müşahidələr göstərir ki, o, əvvəllər görülən hər bir ulduzdan fərqli davranır.
Astronomlar ən böyük ulduzların tarixçəsi haqqında yalnız natamam məlumata malikdirlər və bu baxımdan, WOH G64 müşahidələri yeni məlumatlar təqdim edir.
Tədqiqatçılar 2014-cü ildə ulduzun rəngində baş verən dəyişikliyi müşahidə ediblər ki, bu da onun qırmızıdan sarıya çevrilməsi ilə səth temperaturunun artmasına uyğundur. Ulduz həddindən artıq qırmızı supernəhəng kimi təsnif edilmişdi, lakin sürətlə sarı hiper ölçüləri alıb. Bu keçid kosmik baxımdan tez bir zamanda baş verib və püskürmə və ya partlayışa dair heç bir dəlil olmayıb.
“Adətən, bir ulduzun təkamülü milyardlarla illik zaman miqyasında baş verir. İnsanların zaman miqyasında biz yalnız daha qəfil və şiddətli hadisələri, məsələn, püskürmələri, iki ulduzun birləşməsi və ya onların partlayıcı ölümlərini müşahidə edirik”, - deyə bu həftə “Nature Astronomy” jurnalında dərc olunmuş tədqiqatın aparıcı müəllifi astronom Qonzalo Munyoz-Sançez bildirib.
Afina Milli Rəsədxanasında tədqiqat üzərində işləyən Munyoz-Sançez, heç bir mövcud ulduz modelinin bu WOH G64-də bu transformasiyanı tam izah edə bilmədiyini qeyd edib. O vurğulayıb: “Günəşlə müqayisədə onun parlaqlığı təxminən 300.000 dəfə, diametri isə təxminən 1500 dəfə böyükdür. Əgər o, Günəşin yerində olsaydı, səthi Günəş sistemimizin beşinci və altıncı planetləri olan Yupiter və Saturnun orbitləri arasındakı məsafəyə qədər uzanardı. İşıq sürəti ilə səyahət etmək ulduzun səthini dövr etmək üçün altı saat vaxt aparardı”.
Astronomların qənaətinə görə, təxminən 10 milyon yaşı olan WOH G64 ömrünün sonuna yaxın görünür. Bunun əksinə olaraq, Günəşin təxminən 4,5 milyard yaşı var və təxminən 5 milyard ili qalıb. WOH G64 Yerdən təxminən 160.000 işıq ili məsafədə yerləşir. İşıq ili işığın bir ildə qət etdiyi məsafədir (9,5 trilyon km).
Onlar qeyd edirlər ki, Günəşin kütləsindən təxminən səkkiz-iyirmi üç dəfə böyük olan ulduzların qırmızı supernəhənglərə çevrilməsi və nəticədə supernova kimi partlaması gözlənilir.
Eyn zamanda, Günəşin kütləsindən 23-30 dəfə böyük olan ulduzlar üçün onların taleyi daha az qeyri-müəyyəndir. Onların supernova kimi partlama ehtimalı, birbaşa qara dəlik əmələ gətirərək çökməsi və ya həyatlarına son qoymazdan əvvəl qırmızı supernəhəng fazasından sarı hipernəhəng mərhələsinə keçməsi hələ də məlum deyil. Qara dəliklər cazibə qüvvəsi o qədər güclü olan olduqca sıx cisimlərdir ki, hətta işığın belə onlardan qaçması mümkün deyil. “Buna görə də, WOH G64-ün davranışı bu sualın cavabı ola bilər”, -deyə Munyoz-Sançez bildirib.
WOH G64-ü anlamağa daha bir mürəkkəblik qatı əlavə edən məqam müşahidələrin onun ikili sistem adlanan başqa bir ulduza cazibə qüvvəsi ilə bağlı olduğunu göstərməsidir. Tədqiqatçılar onun ulduz yoldaşının ölçüsünü və ya xüsusiyyətlərini müəyyən edə bilməyiblər, lakin ikisinin bir anda birləşə biləcəyini qeyd ediblər.
Tədqiqatçılar WOH G64-ün son dəyişiklikləri ilə bağlı fərziyyələr irəli sürüblər. Onlar bildiriblər ki, müşahidə məlumatlarından əvvəl onu qırmızıya çevirən şiddətli bir epizod baş vermiş ola bilər və bu ulduz indi adi sarı, sakit vəziyyətinə qayıdır. Onlar, həmçinin qeyd ediblər ki, WOH G64 ilə onun yoldaşı arasındakı qarşılıqlı təsir müvəqqəti olaraq qırmızı supernəhəngin görünüşünü təqlid etmiş ola bilər.
“Astronomlar bu əlamətdar sistemi izləməyə davam etdikcə, WOH G64 ən böyük ulduzların necə yaşadığı və öldüyü barədə anlayışımızı yenidən formalaşdırmağa hazırdır”, -deyə Munyoz-Sançez bildirib.
Bölmənin digər xəbərləri
