Avropa Şurası komissarının hesabatı Azərbaycanın şəffaflıq göstəriciləri fonunda böyük sual doğurur RƏY
Bakı, 14 yanvar, AZƏRTAC
Avropa Şurasının insan hüquqları üzrə komissarının 2023-cü ilin oktyabrında Ermənistana və Azərbaycana səfərindən sonra hazırlanmış hesabatına - müşahidələrinə dair çoxlu suallar və fikir ayrılıqları yaranır. İlk növbədə, Azərbaycan hökumətinin şəffaflıq və əməkdaşlıq göstəriciləri fonunda bu baxışın nə dərəcədə obyektivliyi və komissarın regionda münaqişənin uzunmüddətli nəticələrinə münasibətinin necə olduğu böyük sual doğurur.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında beynəlxalq əlaqələr üzrə ekspert Masil Dəmirov söyləyib.
O, kölgədə qalan bir sıra aspektlərə diqqət yetirib: “Erməni işğalının uzunmüddətli sosial və iqtisadi nəticələri ilə bağlı təfərrüatlar hesabatda qeyd olunsa da, daha detallı təhlil mövzusu ola bilərdi. Reabilitasiya və bərpa proseslərinin qeydi müsbət addımlar olsa da, onlar yerli əhalinin həyatına təsiri kontekstində nəzərdən keçirilə, daha dərindən analiz edilə bilərdi. Komissarının hesabatında Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinin minalardan təmizlənməsi və dağılmış infrastrukturun yenidən qurulmasının vacibliyi vurğulanır. Bu, Azərbaycan hökumətinin məcburi köçkünlərin geri qayıtmasının təmin edilməsi istiqamətində atdığı müsbət addımların etirafıdır. Hesabatda suveren ərazilərin qəsdən minalanması məsələsini gündəmə gətirməklə, erməni kin-küdurətinin açıq-aşkar ifadəsi yer alır. Bundan əlavə, onilliklər boyu erməni işğalından qalan uzunmüddətli sosial və iqtisadi nəticələrin ətraflı təhlilinin aparılmamasını qeyd etmək mütləqdir. Bu aspekt, konteksti tam başa düşmək üçün daha dərindən nəzərdən keçirilməsini tələb edir. Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın suveren ərazisində irimiqyaslı minalanma işləri aparması barədə sənədləşdirilmiş məlumatlar var. Bu, mülki şəxslərin həyatı və təhlükəsizliyi üçün ciddi təhlükə yaradır, qaçqınların və məcburi köçkünlərin geri qayıtmasına maneələr törədir. Ona görə də ədalət və beynəlxalq hüquq məsələnin bu tərəfinə məsuliyyətlə baxılmasını tələb edir”.
İnsan haqları məsələlərinə toxunan Masil Dəmirov deyib: “Hesabat istər-istəməz tərəflərin mövqelərini balanslaşdırmaq çətinliyi ilə üzləşir. Azərbaycan tərəfinin etnik təmizləmə, hərbi cinayətlər və məcburi köçkünlüklə bağlı qaldırdığı məsələlər diqqətdən kənarda qala bilməz və əlavə araşdırma, müzakirə tələb edir. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, hesabatda Xocalı soyqırımından sağ çıxanlar və Ermənistandan - öz evlərindən qovulmuş soydaşlarımızlarla, o cümlədən Qərbi Azərbaycan İcmasının üzvləri ilə görüşə məhəl qoyulmur. Bu fakt hadisələrin mənzərəsini və onların sosial nəticələrini təhrif edərək münaqişə tərəflərinə balanssız yanaşma təəssüratı yaradır. Bu boşluq münaqişənin nəticələrinin başa düşülməsinin obyektivliyinə və tamlığına təsir göstərir”.
Ekspertin sözlərinə görə, Laçın yolunun uydurma “blokadası”nın qeyd edilməsinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Bu aspekt baş verənlərin dinamikasının, o cümlədən etirazların səbəblərini və sərhəd-keçid məntəqəsinin yaradılmasının daha ətraflı öyrənilməsini və təhlilini tələb edir.
Masil Dəmirov xatırladıb ki, Ermənistanın qanunsuz hərəkətlərinə cavab olaraq Azərbaycanın sərhəd-keçid məntəqəsi yaratması kontekstində belə tədbirlər beynəlxalq hüququn normalarına uyğun həyata keçirilib. Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin 2023-cü il 6 iyul tarixli qərarı ilə Ermənistanın Laçın yolu ilə bağlı iddiaları rədd edilib və Azərbaycanın bu kommunikasiya marşrutuna nəzarət etmək barədə suveren hüququ vurğulanıb. Hesabatda bu şərhlərin olmaması belə təəssürat yaradır ki, qarşı tərəf faktları öz iddialarına uyğunlaşdırmağa çalışır.
“Qeyd olunan faktlar Azərbaycanın haqlı mövqeyini möhkəmləndirir və bu, mövcud vəziyyətin daha obyektiv başa düşülməsini və komissarın fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi üçün vacib dəstək ola bilər. Komissarın şübhəli münasibəti və çatışmazlıqlarla dolu hesabatının müxtəlif səbəbləri ola bilər ki, bu da obyektivliyin olmaması və kontekstin başa düşülməməsindən tutmuş siyasi və ya geosiyasi amillərin mümkün təsirinə qədər dəyişə bilər. Bir sözlə, komissarın fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi ciddi müzakirə mövzusudur. Yaranan mənzərə təkcə təqdim olunan faktlara deyil, həm də onların şərhinə aiddir və prosesdə daha geniş müzakirə və şəffaflıq tələb edir.
Beləliklə, hesabatı obyektiv tədqiqatın yekun aktı kimi tam qəbul etmək mümkün deyil. Buna görə də, hadisələrin ədalətsiz qavranılmasının qarşısını almaq və regionda münaqişənin həllinə obyektiv yanaşmanı saxlamaq üçün hazırkı hesabata məhdud perspektivdən baxmaq və vəziyyətin daha əhatəli araşdırılmasına çalışmaq lazımdır”, - deyə Masil Dəmirov vurğulayıb.
Bölmənin digər xəbərləri
