Azərbaycanla Türkiyə arasındakı əməkdaşlıq bərpaolunan enerji və texnologiya sahəsində genişlənəcək MÜSAHİBƏ
Bakı, 17 iyul, AZƏRTAC
Qlobal enerji sistemi iqlim dəyişiklikləri, texnoloji yeniliklər və geosiyasi proseslərin təsiri ilə dərin transformasiya dövrünü yaşayır. Bərpaolunan enerji, rəqəmsallaşma, süni intellekt və enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı yeni çağırışlar ölkələrin enerji strategiyalarını yenidən formalaşdırır. Bu prosesdə uzun illər etibarlı neft və təbii qaz təchizatçısı kimi tanınan Azərbaycan yaşıl enerji layihələri ilə də regional enerji keçidinin mühüm iştirakçılarından birinə çevrilir. Azərbaycan-Türkiyə strateji enerji tərəfdaşlığı isə bərpaolunan enerji, innovasiya və dayanıqlı inkişaf sahələrində əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaradır.
Türkiyənin “Pakka Solar Care” şirkətinin təsisçisi və baş icraçı direktoru (CEO), bərpaolunan enerji üzrə ekspert Pınar Tuncelin mövzu ilə bağlı AZƏRTAC-a müsahibəsini təqdim edirik.
- Dünya enerji sistemi hazırda tarixi transformasiya mərhələsindən keçir. Sizcə, bu transformasiyanın əsas hərəkətverici qüvvələri hansılardır və qarşıdakı 10–20 ildə enerji sektorunun simasını ən çox dəyişdirəcək meyillər nələr olacaq?
- Enerji sektoru tarixinin ən mühüm transformasiya dövrlərindən birini yaşayır. Bu dəyişikliklərin əsasında yalnız iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə deyil, həm də enerji təhlükəsizliyi, texnoloji inkişaf, iqtisadi rəqabət və xarici asılılığın azaldılması dayanır. Son geosiyasi hadisələr göstərdi ki, enerji artıq təkcə iqtisadi resurs deyil, həm də milli təhlükəsizliyin və strateji müstəqilliyin əsas amillərindən biridir.
Qarşıdakı illərdə enerji sektorunu elektrifikasiyanın genişlənməsi, bərpaolunan enerji yatırımlarının artması, enerji saxlama texnologiyaları və süni intellektə əsaslanan rəqəmsal idarəetmə sistemləri formalaşdıracaq. Artıq əsas məsələ enerjini daha çox istehsal etmək deyil, daha ağıllı, səmərəli və çevik idarə etməkdir.
- Azərbaycan uzun illərdir qlobal enerji təhlükəsizliyində etibarlı neft və təbii qaz təchizatçısı kimi tanınır. Son illərdə isə ölkə yaşıl enerji sahəsində də iddialı hədəflər müəyyənləşdirib. Sizcə, bu iki yanaşma bir-birini necə tamamlayır və Azərbaycanın beynəlxalq enerji siyasətindəki rolunu necə dəyişə bilər?
- Fikrimcə, Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi enerji siyasəti dünyada gedən transformasiya prosesinin mühüm təzahürlərindən biridir. Neft və təbii qazla yaşıl enerjini alternativ deyil, bir-birini tamamlayan iki strateji istiqamət kimi qiymətləndirmək lazımdır.
Dünyada enerji təhlükəsizliyi ilə karbon emissiyalarının azaldılması arasında balansın qorunmasının ön plana çıxdığı bir dövrdə Azərbaycan da mövcud enerji resurslarından səmərəli istifadə etməklə yanaşı, günəş və külək enerjisi başda olmaqla bərpaolunan enerji sahəsinə investisiyaları artırır. Bu yanaşma ölkənin beynəlxalq enerji siyasətində rolunu yeni mərhələyə çıxarır və deməyə əsas verir ki, Azərbaycan gələcəkdə təkcə neft və qaz ixracatçısı kimi deyil, həm də yaşıl enerji sahəsində və regional enerji əməkdaşlığında ön sıralarda yer alacaq.
- Siz uzun illərdir günəş enerjisi sektorunda fəaliyyət göstərirsiniz. Texnologiyaların sürətlə inkişaf etdiyi müasir dövrdə süni intellekt, rəqəmsallaşma və innovativ texniki həllər günəş enerjisinin səmərəliliyini və gələcəyini necə formalaşdırır?
- Son illərdə Günəş enerjisi sektoru təkcə istehsal gücü baxımından deyil, texnoloji cəhətdən də böyük transformasiya yaşayır. Artıq məsələ yalnız daha çox Günəş paneli quraşdırmaq deyil, elektrik stansiyalarını daha ağıllı, səmərəli və dayanıqlı idarə etməkdir. Bu transformasiyanın əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri süni intellekt və rəqəmsallaşmadır. Məlumatların təhlili sistemləri sayəsində stansiyaların fəaliyyəti real vaxt rejimində izlənilir, nasazlıqlar erkən müəyyənləşdirilir, texniki xidmət daha səmərəli planlaşdırılır və enerji itkiləri minimuma endirilir.
Mən gələcəyin günəş enerjisi sektorunu təkcə enerji istehsal edən sahə deyil, məlumatlardan səmərəli istifadə edən, performansı davamlı təkmilləşdirən və texnologiyanı praktik təcrübə ilə birləşdirən ekosistem kimi görürəm. Çünki gələcəkdə rəqabət üstünlüyünü müəyyən edən əsas amil quraşdırılmış gücdən daha çox, həmin gücün nə dərəcədə səmərəli idarə olunması olacaq.
- Azərbaycan və Türkiyə artıq enerji sahəsində strateji tərəfdaşdır. Sizcə, qarşıdakı on ildə iki ölkə bərpaolunan enerji, texnologiya və dayanıqlı inkişaf istiqamətlərində hansı yeni əməkdaşlıq modellərini inkişaf etdirə bilər və bunun region üçün əhəmiyyəti nə olacaq?
- Türkiyə ilə Azərbaycan arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq uzun illərə söykənən qarşılıqlı etimadın və ortaq strateji baxışın uğurlu nəticəsidir. Hesab edirəm ki, qarşıdakı on ildə bu tərəfdaşlıq neft və təbii qaz sahəsini aşaraq bərpaolunan enerji, texnologiya və dayanıqlı inkişaf istiqamətlərində daha da genişlənəcək.
İlk növbədə, Günəş və külək enerjisi sahəsində birgə investisiya və layihələr, dövlət-özəl sektor tərəfdaşlığı vasitəsilə həm iki ölkədə, həm də üçüncü bazarlarda ortaq təşəbbüslər həyata keçirilə bilər. Türkiyənin mühəndislik və texnologiya təcrübəsi Azərbaycanın enerji potensialı və strateji coğrafi mövqeyi ilə bir-birini tamamlayır.
Eyni zamanda, enerji saxlama sistemləri, ağıllı elektrik şəbəkələri, yaşıl hidrogen, süni intellektə əsaslanan idarəetmə sistemləri və digər innovativ istiqamətlər üzrə birgə tədqiqat mərkəzlərinin yaradılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Universitetlər, texnologiya şirkətləri və enerji sektorunun əməkdaşlığı hər iki ölkənin texnologiya yaradan və ixrac edən dövlətlərə çevrilməsinə töhfə verə bilər.
Mühəndislər və enerji mütəxəssisləri üçün ortaq təlim və sertifikatlaşdırma proqramlarının həyata keçirilməsi, həmçinin Xəzərdən Türkiyə vasitəsilə Avropaya uzanan yaşıl enerji dəhlizlərinin inkişafı əməkdaşlığın yeni mərhələsini formalaşdıra bilər.
Məncə, yeni dövrün ən uğurlu modeli Azərbaycanın və Türkiyənin yalnız enerji tərəfdaşı deyil, birgə investisiya qoyan, texnologiya inkişaf etdirən və üçüncü bazarlara birlikdə çıxan strateji tərəfdaşlar kimi çıxış etməsidir. TANAP bu əməkdaşlığın uğurlu nümunəsidir. Qarşıdakı dövrdə Zəngəzur dəhlizinin yaratdığı imkanlar fonunda enerji, ticarət və texnologiya sahələrində əməkdaşlığın daha da genişlənəcəyinə inanıram.
Müxbir - Ceyhun Xəlilov
Bölmənin digər xəbərləri
