“Kopernik”: Bu il dünya əhalisinin təxminən 40 faizi ozon çirklənməsinə məruz qalıb
Bakı, 30 sentyabr, AZƏRTAC
Avropa İttifaqının Orta Mənzilli Hava Proqnozları Mərkəzinin (ECMWF) nəzdində fəaliyyət göstərən “Kopernik” atmosferin monitorinq xidmətinin (CAMS) apardığı təhlilə görə, az müzakirə olunan, lakin ikinci dərəcəli zərərli çirkləndirici olan yerüstü ozon müəyyən çirkləndiricilərin Günəş işığı və yüksək temperaturun təsiri altında kimyəvi reaksiyaya girməsi zamanı əmələ gəlir.
AZƏRTAC xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, CAMS-ın təhlili 2026-cı ilin səkkiz aylıq dövrü üçün ozon, biokütlə yanğınlarından çıxan tüstü və səhra tozu da daxil olmaqla sərhədlərarası hava çirkliliyinin qlobal proqnozunu ortaya qoyur və hər qitədə hava keyfiyyətini formalaşdıran hadisələri, onların insanlara, dolanışıq vasitələrinə, ətraf mühitə təsirini göstərir. Müvafiq olaraq, yerüstü ozon insan sağlamlığına, ekosistemlərə və kənd təsərrüfatı məhsuldarlığına zərər verir. Bu il bir sıra amillərin kombinasiyası regionların əksəriyyətində yerüstü ozon konsentrasiyasının yüksək səviyyəsinə səbəb olub və bu, dünyada milyardlarla insana təsir edib.
Dünya əhalisinin 40 faizi təhlükəli ozon çirklənməsindən təsirlənsə də, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının təlimatlarına görə, yalnız 5 faiz “yaxşı” ozon səviyyələrinə məruz qalır. Asiya ozon çirklənməsindən ən çox təsirlənən region olub, ardınca Avropa və Şimali Amerika gəlir.
Asiyada sənaye və nəqliyyat çirklənməsi, eləcə də çoxsaylı təbii mənbələrdən qaynaqlanan prekursor emissiyaları bu il ozon səviyyəsinin yüksək olmasına səbəb olub. Bu il qitə əhalisinin 60 faizi son dərəcə yüksək ozon səviyyəsinə məruz qalıb.
Avropada əhalinin 50 faizi bu il “zəif” ozon səviyyələrini yaşayıb. Bu qitədə ardıcıl isti dalğalar yay aylarında ozon təbəqəsinin əhəmiyyətli dərəcədə təsirinə səbəb olub və bu da iqlimlə əlaqəli ekstremal hava şəraiti ilə hava keyfiyyəti arasında getdikcə daha güclü əlaqənin olduğunu vurğulayıb.
Şimali Amerikada əhali üzrə ölçülmüş ozon konsentrasiyaları yüksək olaraq qalıb, bunun qismən 2026-cı ildə baş verən ekstremal meşə yanğınlarından yaranan ozon prekursor emissiyaları ilə bağlı olduğu bildirilir. Qitə əhalisinin üçdə ikisindən çoxu “zəif” ozon səviyyələrini yaşayıb.
“Kopernik”in bu hesabatı Türkiyədə keçiriləcək COP31 iqlimi sammitində müzakirə olunacaq.
Bölmənin digər xəbərləri
