Qlobal istiləşmənin təbii fəlakətlər törətməsinin səbəbləri müəyyən olunub
Bakı, 25 yanvar, AZƏRTAC
Qlobal istiləşmənin Yer atmosferində istilik axınlarının effektivliyini artırması və onun kinetik enerjiyə çevrilməsi son illərdə Atlantika bölgəsində qasırğaların, Avrasiya və Amerikada leysan yağışların sayının çoxalmasına səbəb olub.
AZƏRTAC “RİA Novosti” agentliyinə istinadla xəbər verir ki, “Nature Communications” jurnalında dərc olunmuş məqalədə belə deyilir.
Alimlər bildirirlər ki, son illər ekstremal hava hadisələrinin - ABŞ-ın və bir sıra Şərqi Asiya ölkələrinin sahillərində iri qasırğaların, Amerikanın və Avropanın kontinental rayonlarında daşqınların, Rusiyada və Mərkəzi Asiyada uzun sürən quraqlıq və anormal istilərin tezliyi nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb. Tədqiqatçıların fikrincə, bütün bunlar qlobal istiləşmə ilə əlaqədardır, lakin qlobal istiləşmənin havaya təsiri mexanizmin özü açılmamışdı.
Hyuston universitetinin əməkdaşı Limin Li və onun həmkarları temperaturun artmasının atmosferdə Lorens sikli deyilən enerji dövranına və onunla bağlı olan potensial istilik enerjisinin hava kütləsinin kinetik enerjisinə çevrilməsi prosesinə təsirini öyrənərək, fəlakətlərin sayının artmasının mümkün səbəbini tapıblar. İlk dəfə bu əlaqəni “xaos nəzəriyyəsi”nin müəllifi və “kəpənək effekti” terminini icad edən məşhur amerikalı meteoroloq Edvard Lorens kəşf edib və riyazi yolla izah edib.
Məlumatların təhlili göstərib ki, havanın temperaturunun və onunla bağlı kəmiyyətlərin yüksəlməsi bütün hallarda eyni nəticəyə - istilik mübadiləsi effektivliyinin artmasına və enerjinin bir haldan digərinə keçməsinin sürətlənməsinə gətirib çıxarıb. Linin sözlərinə görə, indiki vəziyyətdə “faydalı iş əmsalının belə artması” mənfi haldır.
Bunun sayəsində Yer atmosferində cəmləşən mexaniki enerjinin ümumi miqdarı hər zaman eyni qalıb, lakin onun artıqları qasırğa, siklon və antisiklon, habelə hava kütlələrinin hərəkəti ilə bağlı digər zərərsiz və ya xoşagəlməz hadisələr şəklində çox sürətlə atmosferdən çıxarılıb. Bütün bunlar təbii fəlakətlərin və ekstremal hava fenomenlərinin sayının son illər nə üçün kəskin artdığını izah edir.
Bölmənin digər xəbərləri
