Bakı, 28 sentyabr, AZƏRTAC

Tarixdə elə məqamlar var ki, bütöv bir xalqın mənəvi gücü, dövlətçilik düşüncəsi və milli həmrəyliyi uzun illərin statistik göstəricilərindən daha aydın şəkildə həmin məqamlarda görünür. Müharibələr, təbii fəlakətlər, ağır sosial sınaqlar və digər böhranlar dövlətlə cəmiyyət arasındakı münasibətlərin, vətəndaş məsuliyyətinin və milli birlik anlayışının real mahiyyətini üzə çıxaran mühüm tarixi mərhələlərdir.

Azərbaycanın 2020-ci ildə 44 gün davam edən Vətən müharibəsi də bu baxımdan yalnız hərb tariximizin deyil, müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin və milli düşüncənin mühüm hadisələrindən biridir. 44 günlük müharibənin nəticəsi hərbi əməliyyatların yekunu ilə məhdudlaşmır. Bu tarixi proses Azərbaycan dövlətinin siyasi iradəsini, Azərbaycan Ordusunun döyüş qabiliyyətini, xalqın milli həmrəyliyini, informasiya və diplomatiya sahəsində aparılan fəaliyyəti vahid strateji məqsəd ətrafında birləşdirən kompleks bir model ortaya qoydu.

Bu fikirlər iqtisad elmləri doktoru, UNEC Avrasiya Beynəlxalq Elmi-tədqiqat Mərkəzinin rəhbəri, professor Zahid Məmmədovun AZƏRTAC-a təqdim etdiyi “Vətən dar gündə tanınar: 44 günün dövlətçilik və milli həmrəylik dərsləri” sərlövhəli məqaləsində yer alıb.

Milli həmrəylik: tarixi sınaq qarşısında cəmiyyətin mövqeyi

Müharibənin ilk günlərindən Azərbaycan cəmiyyətində müşahidə olunan yüksək səfərbərlik ruhu diqqəti çəkirdi. Müxtəlif sosial qruplardan olan insanlar dövlətin və ordunun ətrafında birləşir, gənclər hərbi xidmətə və Vətənin müdafiəsinə hazır olduqlarını ifadə edir, ailələr övladlarını cəbhəyə yola salırdı.

Bu mənzərəni yalnız emosional vətənpərvərlik anlayışı ilə izah etmək kifayət deyil. Burada daha dərin sosial-siyasi və tarixi amillər mövcud idi.

Vətənə bağlılıq yalnız müəyyən bir əraziyə münasibət deyil. O, tarixi yaddaş, milli kimlik, dil, mədəniyyət, ailə, dövlətçilik ənənəsi və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyət hissinin məcmusudur.

Məhz buna görə böhran dövrlərində vətəndaşın dövlətlə münasibəti xüsusi əhəmiyyət qazanır. Dövlətin təhlükəsizliyi ilə vətəndaşın şəxsi məsuliyyəti arasında qarşılıqlı əlaqə güclənir.

Azərbaycanın 44 günlük müharibəsi bu baxımdan mühüm bir sosial hadisəni nümayiş etdirdi: cəmiyyətin böyük hissəsi Vətənin müdafiəsini yalnız dövlət strukturlarının və hərbçilərin vəzifəsi kimi deyil, ümummilli məsuliyyət kimi qəbul etdi.

Bu, milli həmrəyliyin ən mühüm göstəricilərindən biri idi.

Hərbi güc və siyasi iradənin vəhdəti

Müasir dövlətlərin təhlükəsizlik imkanlarını yalnız silahlı qüvvələrin texniki və hərbi potensialı ilə ölçmək düzgün olmaz. Müasir müharibələrdə hərbi imkanlarla yanaşı, siyasi iradə, institusional koordinasiya, diplomatik fəaliyyət, informasiya siyasəti və cəmiyyətin mənəvi dayanıqlığı da mühüm rol oynayır.

44 günlük müharibə bu amillərin bir-birindən ayrı deyil, qarşılıqlı əlaqədə fəaliyyət göstərdiyini göstərdi.

Azərbaycan Ordusunun döyüş meydanındakı fəaliyyəti siyasi rəhbərliyin iradəsi, dövlət institutlarının fəaliyyəti və cəmiyyətin mənəvi dəstəyi ilə müşayiət olunurdu.

Bu baxımdan müharibə dövründə siyasi rəhbərliyin cəmiyyətlə davamlı kommunikasiya qurması xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin xalqa müraciətləri və beynəlxalq media qurumlarına verdiyi çoxsaylı müsahibələr Azərbaycanın mövqeyinin həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq informasiya məkanında çatdırılmasına xidmət edirdi.

Müharibənin informasiya və diplomatiya cəbhəsi

XXI əsrin müharibələri əvvəlki dövrlərin müharibələrindən mühüm xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir. Döyüş meydanında əldə olunan nəticələrin beynəlxalq informasiya məkanında düzgün təqdim olunması, diplomatik mövqelərin izahı və beynəlxalq ictimaiyyətlə strateji kommunikasiya artıq milli təhlükəsizliyin mühüm elementlərindən birinə çevrilib.

44 günlük müharibə dövründə Azərbaycan bu istiqamətdə də fəal siyasət həyata keçirdi.

Azərbaycan Prezidentinin BBC, “CNN International”, “Euronews”, “Al Jazeera”, “Le Figaro” və digər beynəlxalq media qurumlarına verdiyi müsahibələr ölkənin mövqeyinin müxtəlif auditoriyalara birbaşa çatdırılmasına imkan yaratdı.

Buradan mühüm bir strateji nəticə çıxarmaq mümkündür: müasir dövrdə dövlət üçün yalnız hadisələrin iştirakçısı olmaq kifayət etmir; hadisələrin mahiyyətini beynəlxalq ictimaiyyətə izah etmək də strateji əhəmiyyət daşıyır.

Başqa sözlə, müasir müharibədə hərbi və diplomatik cəbhələrlə yanaşı, informasiya cəbhəsi də mövcuddur.

Liderlik və cəmiyyətlə kommunikasiya

Böhran və müharibə dövrlərində siyasi liderliyin əsas funksiyalarından biri cəmiyyətdə aydınlıq, inam və strateji istiqamət yaratmaqdır.

44 günlük müharibə dövründə Azərbaycan Prezidentinin xalqa müraciətləri, beynəlxalq media ilə kommunikasiyası və müharibənin gedişi ilə bağlı mövqeyini mütəmadi şəkildə ifadə etməsi dövlət–cəmiyyət kommunikasiya mexanizminin mühüm nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Burada söhbət yalnız siyasi mesajlardan getmir. Böhran dövründə cəmiyyətin məlumatlandırılması, vahid kommunikasiya xəttinin qorunması və dezinformasiyanın qarşısının alınması dövlət idarəçiliyinin mühüm elementlərindəndir.

Bu baxımdan 44 günlük müharibə Azərbaycanın strateji kommunikasiya təcrübəsinin öyrənilməsi üçün də mühüm material təqdim edir.

Vətənpərvərlik yalnız müharibə zamanı formalaşmır

44 günün başqa bir mühüm dərsi ondan ibarətdir ki, vətənpərvərlik fövqəladə vəziyyət yarananda birdən-birə meydana çıxan hiss deyil.

Vətənpərvərlik ailədə formalaşır, məktəbdə inkişaf edir, universitetdə elmi və ictimai düşüncə ilə zənginləşir, cəmiyyətdə sosial məsuliyyət anlayışı ilə möhkəmlənir.

Dövlətə və dövlət institutlarına etimad, milli tarixə münasibət, qanunlara hörmət, ictimai məsuliyyət, milli-mədəni irsin qorunması və ölkənin gələcəyinə inam da vətənpərvərlik anlayışının mühüm komponentləridir.

Ona görə də Vətən sevgisini yalnız hərbi xidmətlə məhdudlaşdırmaq doğru olmaz.

Müəllimin öz işini vicdanla görməsi, alimin elmə töhfə verməsi, həkimin insan həyatını qoruması, sahibkarın məsuliyyətli fəaliyyət göstərməsi, dövlət qulluqçusunun ictimai maraqlara xidmət etməsi, gəncin bilik və bacarıqlarını ölkənin inkişafına yönəltməsi də müasir vətəndaş vətənpərvərliyinin müxtəlif formalarıdır.

44 gündən sonrakı əsas məsələ

Tarixi qələbələr yalnız xatırlanmaq üçün deyil, gələcək inkişaf üçün nəticələr çıxarmaq məqsədilə öyrənilməlidir.

44 günlük müharibənin ən mühüm dərslərindən biri də budur ki, milli birlik yalnız müharibə dövrünün resursu kimi deyil, sülh və inkişaf dövrünün əsas kapitalı kimi qorunmalıdır.

Bu gün qarşıda duran vəzifələr sırasında azad edilmiş ərazilərin bərpası, dayanıqlı məskunlaşma, regional iqtisadi inkişaf, müasir infrastrukturun yaradılması, insan kapitalının gücləndirilməsi və yeni iqtisadi imkanların formalaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Beləliklə, 44 günün tarixi missiyası yalnız keçmişdə qazanılmış hərbi nəticələri xatırlamaqdan ibarət deyil. Bu tarix bizə göstərir ki, güclü dövlət güclü ordu ilə yanaşı, güclü cəmiyyət, yüksək insan kapitalı, dayanıqlı institutlar, milli həmrəylik və strateji düşüncə tələb edir.

Tarixin verdiyi sual

Tarix xalqları yalnız qələbələri ilə deyil, qələbədən sonra qurduqları gələcəklə də qiymətləndirir.

44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının milli həmrəyliyini, Azərbaycan Ordusunun gücünü və dövlətin siyasi iradəsini nümayiş etdirdi. Bu tarixi hadisə eyni zamanda informasiya, diplomatiya və strateji kommunikasiya sahələrinin müasir dövlət üçün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərdi.

Bu gün həmin 44 günə nəzər salarkən əsas məsələ yalnız “necə qalib gəldik?” sualına cavab vermək deyil.

Daha mühüm sual budur: Bu tarixi təcrübədən gələcək Azərbaycan üçün hansı nəticələri çıxarmalıyıq?

Məncə, milli həmrəyliyin qorunması, güclü dövlət institutlarının inkişafı, yüksək insan kapitalının formalaşdırılması, elm və təhsilin gücləndirilməsi, müasir iqtisadiyyatın qurulması və Azərbaycanın beynəlxalq informasiya məkanında öz mövqeyini daha fəal şəkildə ifadə etməsi ilə bağlıdır.

44 gün Azərbaycan tarixində hərbi qələbə ilə yanaşı, milli birlik, dövlətçilik və strateji düşüncə baxımından da mühüm bir məktəb oldu.

Bu məktəbin ən böyük dərsi isə budur: Vətən sevgisi çətin günlərdə özünü göstərir, lakin Vətənin gələcəyi hər gün qurulur.