Bakı, 12 aprel, AZƏRTAC

Bakıya səfərim ABŞ-ın Azərbaycandakı səfirliyinin dəstəyi ilə həyata keçirilən “İngilis dili mütəxəssisi” proqramı çərçivəsində Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən ingilis dili fənni üzrə bilik və bacarıqların qiymətləndirilməsi istiqamətində görülən işlərə kömək göstərmək məqsədilə təşkil olunub.

Beynəlxalq imtahan təcrübəsi tədris prosesinə müsbət təsir edəcək

Bu fikri ingilis dili fənni üzrə amerikalı mütəxəssis Neytn Kar AZƏRTAC-a müsahibəsində söyləyib. Səfərin məqsədi barədə təfsilatı ilə məlumat verən Neytn Kar deyib: 

-Təlim səfərimə Azərbaycanda buraxılış imtahanlarında ingilis dili biliklərini qiymətləndirmə alətləri ilə tanışlıq, eyni zamanda, bu qiymətləndirmə alətlərini tərtib edən müəllim heyətinə təlimlər keçirilməsi və Dövlət İmtahan Mərkəzinin əməkdaşlarına konsultativ məşğələlər keçirilməsi daxildir. Bütün bunlar Dövlət İmtahan Mərkəzinin və onun cəlb etdiyi müəllimlərin institusional quruculuq fəaliyyətini dəstəkləmək, onların test tapşırıqları hazırlamaq istiqamətində peşəkar qabiliyyətini artırmaq məqsədlərinə xidmət edir. Bununla yanaşı, beynəlxalq imtahan təcrübəsi yerli imtahanlara tətbiq ediləcək ki, nəticədə Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən ingilis dili biliklərinin qiymətləndirilməsi üzrə yaradılmış alət beynəlxalq olaraq tanınacaq və tədris prosesinə də müsbət təsir edəcək. Yəni tədris zamanı şagirdlərdə beynəlxalq imtahanlarda tələb edilən səviyyədə dinləmə, yazma, oxuma, danışma kimi bacarıq və vərdişlər aşılanacaq. Beləliklə, onlar buraxılış imtahanına ingilis dilində ünsiyyətəyönümlü şagirdlər kimi gələcəklər.

Layihədə markerlərin hazırlığı məsələsi də əksini tapıb

Onu da deyim ki, səfər çərçivəsində tam (11 illik) orta təhsil bazasında buraxılış imtahanı materiallarının hazırlanması prosesində iştirak etdim. Həmçinin imtahan cavablarını yoxlayan markerlərlə təlim təşkil edildi. Onların da peşəkar qabiliyyətlərinin, yəni yoxlama qabiliyyətlərinin artırılması əməkdaşlığımızın məqsədləri sırasındadır. Çünki onlar gələcəkdə həm yazı, həm də danışıq bacarıqlarının yoxlanılmasına cəlb olunacaqlar. Hazırda isə onlar kiçik mətnləri yoxlayırlar. Markerlərin də hazırlığı gələcək qiymətləndirmə fəaliyyətlərinin etibarlılığı baxımından layihədə əksini tapıb. Bütün bunlar məcmu halda qiymətləndirmə alətinin keyfiyyətini artırmış olur.

-“İngilis dili mütəxəssisi” (ELS) proqramının Dövlət İmtahan Mərkəzi üçün nə kimi əhəmiyyəti var?

-Bu proqramın Dövlət İmtahan Mərkəzinə verəcəyi töhfə, ilk növbədə, bu qurumun əməkdaşlarının və cəlb etdiyi müəllimlərin institusional quruculuq fəaliyyətinin artırılmasına, yəni test hazırlama prosesində iştirak edən müəllim və ekspert qrupunun peşəkar bacarıqlarının artırılmasına yönəlib. Daha spesifik olaraq “Dillər üzrə Ümumi Avropa Tövsiyə Çərçivə Sənədi”ni (CEFR) yerli imtahanların qiymətləndirilməsinə uyğunlaşdırmaqdır. Bu Çərçivə Sənədinin uğurlu tətbiqi - onun həm qiymətləndirmədə, həm tədrisdə öz əksini tapması müvafiq problemlərin qarşısını almağa töhfə verə bilər ki, biz bunu keçirdiyimiz təlimlərdə söylədik. Təsəvvür edin ki, hətta ABŞ-da belə xarici dilin tədrisində çətinliklər olur.

Azərbaycanda müasir testologiyaya uyğun test modeli tətbiq olunur

-Azərbaycanda yeni imtahan prosesini beynəlxalq təcrübə ilə necə müqayisə edərdiniz?

-Sizin verdiyiniz bu suala üç istiqamətdə cavab vermək olar. Birinci istiqamət Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən test tapşırıqlarının hazırlanması, ekspertizası və təhlükəsizliyidir. Bu testlərin dil daşıyıcısı olmayan mütəxəssislər tərəfindən tərtib olunduğunu nəzərə alaraq, test tapşırıqlarını keyfiyyət baxımından yaxşı hesab edirəm. Xüsusilə ekspertizaya ayrılan diqqət ümumi imtahanın keyfiyyətini artırır. İkinci istiqamət psixometrik cəhətdir. Müşahidələrimin, eləcə də aparılan müzakirələrin nəticəsi olaraq deyə bilərəm ki, Azərbaycanda imtahan üçün müasir testologiyaya uyğun olan test modeli tətbiq edilir. Azərbaycanın ərazi baxımından böyük olmadığını və test hazırlanması üzrə mütəxəssislərin o qədər də çox olmadığını nəzərə alaraq, bu günədək müvafiq istiqamətdə görülən işlər xüsusi alqışlanası bir haldır.

Amerikalı mütəxəssis ingilis dili fənni üzrə müstəqil buraxılış imtahanı keçirilməsini tövsiyə edir

Üçüncü istiqamət beynəlxalq təcrübədə buraxılış imtahanında ingilis dili fənni üzrə müstəqil imtahanın olması ilə bağlıdır. Hazırda Azərbaycanda ingilis dili imtahanı buraxılış imtahanının bir hissəsi kimi həyata keçirilir. Lakin bu tövsiyəni nəzərə almaq lazımdır ki, gələcəkdə ingilis dili imtahanının müstəqil olaraq təşkil edilməsi çox vacibdir. Hazırda ingilis dili imtahanı buraxılış imtahanının bir hissəsi olduğundan, bu imtahan qısa hesab edilir. Yaxşı olardı ki, ingilis dilinin nəticələrində dil üzrə yazı, oxu, dinləmə, danışma bacarıqlarının hamısı görünsün. Məsələn, elə ali məktəblər var ki, onlar konkret yazı ilə bağlı olan balı yüksək qiymətləndirirlər, çünki bu keyfiyyət orada təhsil alarkən tələbənin köməyinə gəlir. Ona görə də ingilis dili imtahanında müxtəlif bacarıqlara uyğun nəticələrin verilməsi vacibdir ki, bu da gələcəkdə həmin fənn üzrə müstəqil imtahan keçirmək imkanını zəruri edir. Digər tərəfdən, beynəlxalq standartlara əsasən imtahana 3 saat vaxt ayrılması tövsiyə olunur. İngilis dili ilə bağlı əlavə bacarıqlar daxil ediləcəyi halda, imtahanın müddəti çoxalacaq və bu, şagirdlərdə narahatlıq yaradacaq. Bütün bunları nəzərə alaraq, ingilis dili imtahanının müstəqil keçirilməsi təklif olunur.

Neytn Kar layihənin növbəti mərhələlərindən də danışdı

-Sizin tərəfinizdən bu günlərdə keçirilən təlimlər Dövlət İmtahan Mərkəzinin ekspertləri və müəllim heyəti tərəfindən necə qarşılandı?

-Tam əminliklə deyirəm ki, təlimlər uğurla keçdi. İştirakçılar təlimlərə həvəslə yanaşdılar. Onlar qiymətləndirmə alətinin inkişafı məsələsində maraqlıdırlar ki, bu da müvafiq istiqamətdə uğur qazanılmasına zəmin yaradır. Əminəm ki, bütün bunlar tədrisə də öz müsbət təsirini göstərəcək.

-“Müəllimlər üçün intensiv peşəkar inkişaf təlimi və konsultasiya” layihəsinin növbəti mərhələlərində (oktyabr və 2020-ci ilin yanvar ayı) hansı işlər planlaşdırılır?

-Layihənin növbəti mərhələsi oktyabr ayına təsadüf etsə də, biz kiçik bir dəyişiklik etməyi planlaşdırırıq. Bu da sentyabrın 22-dən 27-dək Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən “Qiymətləndirmə və qərar qəbuletmə: fərdi və institusional həll yolları” mövzusunda Bakıda keçiriləcək “IAEA 2019” konfransı ilə bağlıdır. Konfransın sonuncu günündə - sentyabrın 27-də əsasən yerli müəllimlər üçün ingilis dilində test suallarının yazılmasına dair birgünlük məşğələ nəzərdə tutulur. Odur ki, Bakıya 2-3 gün tez gəlməyi planlaşdırıram. Dil biliyinin qiymətləndirilməsində dörd bacarığın - dinləmə, oxuma, yazma və danışmanın hər birinə iki gün ayrılacaq və təlimlər keçiriləcək. Daha iki gün isə Dövlət İmtahan Mərkəzinin əməkdaşları ilə məşğələ aparılacaq. Layihənin 2020-ci ilin yanvar ayına planlaşdırılan üçüncü mərhələsində əvvəlki mərhələlərdə görülmüş işlər nəzərdən keçiriləcək, təlimlərin nə dərəcədə effektiv olduğu, bundan asılı olaraq konsultativ məşğələlərin istiqamətləri müəyyənləşdiriləcək.

-DİM-in imtahanlarında istifadə olunan ingilis dili fənni üzrə test tapşırıqlarının qiymətləndirilməsinin qənaətbəxş hesab olunub-olunmaması barədə fikrinizi bilmək istərdik...

-Hazırda Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən ingilis dili biliklərinin, xüsusilə cavabların qiymətləndirilməsi prosesi mükəmməl şəkildə təşkil olunub. Belə ki, qiymətləndirmənin həm IT, həm də peşəkar tərəfi yüksək səviyyədə təşkil edilib. Gələcəkdə ingilis dili biliyinin bütün bacarıqlar üzrə qiymətləndirilməsinə dair çətinlik yarana bilər ki, bu məsələni biz layihənin növbəti mərhələlərində nəzərə alacağıq.

Xatırladaq ki, amerikalı mütəxəssis Neytn Kar aprelin 1-dən 12-dək Dövlət İmtahan Mərkəzinin ekspertləri və müəllim heyəti üçün dilin qiymətləndirilməsində beynəlxalq təcrübə və DİM-in imtahanlarında istifadə olunan ingilis dili fənni üzrə test tapşırıqlarının qiymətləndirilməsinin “Dillər Üzrə Ümumavropa Tövsiyə Çərçivə Sənədi” (CEFR) uyğunlaşdırılması mövzularında intensiv təlimlər həyata keçirib.

Müəllimlər üçün təlimlər Dövlət İmtahan Mərkəzinin ingilis dili fənni üzrə qiymətləndirmə materialları hazırlayan müəllimlərin təcrübəsinin inkişaf etdirilməsi, o cümlədən yerli müəllimlərin qiymətləndirmə bacarıqları (yazı, oxu, dinləmə üzrə) ilə tanışlıq xarakteri daşıyır.

Təlim çərçivəsində Neytn Kar CEFR haqqında təqdimat edib. Müəllimlər mütəxəssisin verdiyi müxtəlif növ tapşırıqları da yerinə yetiriblər. İnteraktiv şəkildə təşkil olunan təlimlərdə

ingilis dili fənni üzrə bacarıqların qiymətləndirilməsi üzrə xüsusi tələblər, ABŞ və Azərbaycan məktəblərində dil bacarıqlarının qiymətləndirilməsi təcrübələri, diaqnostik və formativ qiymətləndirmə kimi mövzulara geniş yer verilib.