Şamaxının Meysəri kəndində İlaxır çərşənbə - Adət-ənənələr necə yaşadılır? REPORTAJ VİDEO
Şamaxı, 17 mart, AZƏRTAC
Bu gün ölkəmizdə İlaxır, yaxud Torpaq çərşənbəsi qeyd olunur. Baharın gəlişini müjdələyən bu əziz gün respublikamızın hər yerində böyük coşqu, sevinc və ümidlə qarşılanır. Qışın yorğun nəfəsi geri çəkildikcə torpağın oyanışını, təbiətin yenidən dirçəlişini simvolizə edən bu çərşənbə insanları bir araya gətirir, köhnə inciklikləri unutdurur, qəlblərdə yeni arzular cücərdir.
AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, İlaxır çərşənbənin özünəməxsus şəkildə qeyd olunduğu yaşayış məntəqələrindən biri də Şamaxı rayonunun Meysəri kəndidir. Bu kənddə bayram günü adi günlərdən xeyli fərqlənir.
Səhərdən havada sərin küləyin yüngül toxunuşu hiss olunsa da, insanların bir-birinə göstərdiyi səmimi münasibət bu soyuğu sanki unutdurur. Hər kəsin üzündə təbəssüm, hər addımda bayram ovqatı duyulur. Kəndin dar küçələrində bir canlanma, evlərin həyətlərində isə baharın gəlişinə hazırlığın şirin həyəcanı hiss olunur. Günəşin ilıq şüaları torpağa toxunduqca, oyanan təbiətin nəfəsi sanki insanlara da güc verir. Ev-eşiklərdən yayılan bayram təamlarının ətri, qapı-bacada qonşuların səsi, həyətlərdə oynayan uşaqların gülüşü Meysərini əsl bayram diyarına çevirir.
Səhər saatlarından etibarən demək olar ki, hər evdə hazırlıq başlayıb. Bəzi ailələr süfrə tədarükünü öz evində görsə də, bir çoxu bu işi birlikdə, qohum-əqrəba ilə birgə həyata keçirir. Elə Əlqəməyevlər ailəsində olduğu kimi…
Həyətin bir küncündə yaşlı qadınlar təndir başına toplaşıblar. Ocağa çır-çırpı yığılıb, təndirin alovu al-əlvan közə dönüb. Vaxtilə həftədə bir neçə dəfə qalanan təndirlər indi daha çox bayram günlərinin rəmzinə çevrilib. Bu gün isə təndir çörəyi və lavaş bişirilir. Əllərində kündə, çöhrələrində bayram sevincinin işığı olan qadınlar bir-biri ilə zarafatlaşır, keçmiş xatirələri yada salırlar.
“Firuzə nənə, İlaxır çərşənbə sizin üçün hansı hissləri oyadır?”, - deyə soruşuram.
Firuzə nənə bir anlıq dayanıb alova baxır, sanki illər öncəyə qayıdır: “Bala, bu gün təkcə bayram deyil, həm də xatirələr günüdür. Biz uşaq olanda çərşənbəyə bir həftə qalmış hazırlıq edərdik. Bir evə yığışar, təndir qalayar, çörək bişirər, qovurğa qovurardıq. Elə bilirdik ki, bahar təndirin istisindən doğur. İndi dövr dəyişib, amma biz çalışırıq ki, o adətlər itməsin”.
Təndirdən çıxan isti lavaşın qoxusu həyətə yayılır. Qonşular bir-bir ocaq başına gəlir - kimisi çörəyi çevirir, kimisi çay süzür, kimisi də köhnə xatirələri danışır. Bir kənarda gənc qızlar sacın üstündə qutab bişirir, göyərti doğrayır. Uşaqlar isə bayram sevincini öz dünyalarında yaşayırlar - yumurta döyüşdürür, kosa-keçəl oynayır, “hakışta” deyərək şənlənirlər.
Balacalardan birinə yaxınlaşıram: “Sənin üçün bayramın ən gözəl məqamı hansıdır?”
Məktəbli Fuad sevincək cavab verir: “Tonqal üstündən atlanmaq! Onda deyirik ki, bütün pisliklər odda qalsın. Bir də kosa-keçəl gələndə hamı sevinir, deyib-gülür”.
Həyətdə samovarda qaynayan suyun buxarı havaya qarışdıqca təndirin közərən istisi bu sərin gündə insana xoş bir rahatlıq gətirir. Təndirdə çörəklər qızarır, sacın üstündə bişən xəmirin ətri isə həyətə yayılır. Hər kəsin üzündə bir sevinc var, sanki baharın özü qonaq gələcəkmiş kimi hazırlıq gedir.
Evə daxil olanda tamam başqa bir bayram mənzərəsi açılır. Geniş süfrənin ətrafında toplaşan xanımlar əl-ələ verib şirniyyat hazırlayırlar. Xəmirlər yoğurulur, kündələr açılır. Şəkərbura üçün içlik hazırlanır, üyüdülmüş qoz ləpəsi, şəkər tozu, bir az da hil qatılır ki, ətri daha cazibədar olsun. Paxlava üçün isə qozla yanaşı, bal və ya şəkər şərbəti hazırlanır, zəfəran dəmlənir ki, şirniyyatın rəngi qızılı kimi parlasın.
İradə xanımla söhbət zamanı indiki dövrdə hazır şirniyyat almağa üstünlük verən ailələrin də olduğunu deyirəm. O isə nə demək istədiyimi anlayır və xəmiri səliqə ilə qatlayaraq cavab verir: “Hazır almaq asandır. Amma evdə bişən şirniyyatın dadı da, bərəkəti də başqadır. Burada hər kəsin əməyi var. Uşaqlar baxır, öyrənir. Sabah onlar da bu ənənəni yaşadacaqlar. Bayramın gözəlliyi də bundadır - zəhmət çəkib süfrə qurmaqda”.
Mətbəxdən qazan qapağının taqqıltısı, qaşığın səsi eşidilir. Təranə xanım bayram süfrəsinin şah yeməyi olan plovu hazırlayır. “Hər yerdə plov bişirilir, amma Şamaxı plovunun dadı tamam başqadır, – deyə Təranə xanım gülümsəyir. “Biz plovu səbirlə, qayda ilə bişiririk. Süfrədə nə qədər nemət olsa da, plov yoxdursa, o süfrə bayram süfrəsi sayılmaz”, - deyə o bildirir.
Evin bir küncündə isə qadınlar yun corab toxuyurlar. Rəngbərəng ipliklər ilmə-ilmə bir-birinə calanır, naxışlar sanki danışır. Şamaxının dağ havası qışı bir qədər uzun saxladığı üçün qalın corablar hələ də gündəlik ehtiyacdır.
Dilarə xanım ilmələri səliqə ilə sayaraq deyir: “Bu sənət bizim kimliyimizdir. Hər ilmədə bir tarix, bir xatirə gizlidir. Corab toxuyanda sanki nənələrimizin səsini eşidirik. Keçmişlə bu gün arasında körpü qururuq”.
Elə bu vaxt küçədən sazın kövrək, amma oynaq səsi eşidilir. Balabanın həzin nəfəsi, nağaranın oynaq ritmi… Aşıqlar ev-ev gəzərək insanları tonqal başına səsləyir. Böyükdən kiçiyə hamı tonqal ətrafına yığışır. Alovun şölələri göyə qalxdıqca insanların sevinci də artır. Gənclər “ağırlığım-uğurluğum odda qalsın” deyə tonqalın üzərindən atlanır, uşaqlar alovun ətrafında dövrə vurur, böyüklər isə yallıya qoşulub qol qaldırır.
Aşıq Ağamurad deyir ki, texnologiya nə qədər inkişaf etsə də, sazın səsi yenə ürəklərə yol tapır. “Bu, xalqımızın kökünə bağlılığını göstərir. Kənd sakinləri tonqalın istisində yallı gedir. Ayaq səsləri torpağa qarışır, sanki baharın gəlişini torpaq özü də hiss edir”, - deyə o əlavə edir.
Ev sahibi Rauf Əlqəməyevlə söhbət edirik. O, Od çərşənbəsindən danışaraq deyir: “Od insanı təmizləyir, birləşdirir. Bu tonqalın ətrafında dayananda anlayırsan ki, kənddə hamı bir ailə kimidir. İndi bayram tonqalları ölkəmizin hər yerində qalanır, bu, böyük sevincdir”.
Göyün üzü qaralır. Səmada ulduzlar parlayır, tonqalların közü isə hələ də sönməyib. İnsanlar evlərinə çəkilir, isti otaqlarda bayram süfrəsi arxasında bir araya gəlirlər. Gün boyu bişirilən şəkərbura, paxlava, qoğal süfrəyə düzülür, buxarı tüstülənən plov boşqablara çəkilir. Süfrə başında xoş arzular tutulur, baharın bərəkətli olması dilənir.
Beləcə, Meysəridə İlaxır çərşənbə bu il də insanların qəlbində birlik, ümid və bahar sevinci oyadır, sanki hər tonqal alovunda yeni bir başlanğıcın işığı yanır. İlaxır çərşənbəniz mübarək!
Müxbir- Rəşad Türkoğlu
Bölmənin digər xəbərləri
