Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

ELM VƏ TƏHSİL

Ədalətə Zəfərlə qovuşmaq modeli

Azərbaycan xalqı və onun lideri İlham Əliyev XOCALIDA ƏDALƏTİ özü bərpa etdi

Bakı, 22 fevral, AZƏRTAC

1992-ci il fevralın 26-da Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən 366-cı motoatıcı alayın dəstəyilə Azərbaycanın Xocalı şəhərində yerli əhaliyə qarşı soyqırımı törədildi. Qanlı cinayət nəticəsində 63 uşaq, 106 qadın, 70 qoca daxil olmaqla 613 nəfər bir gecədə qətlə yetirildi. Geosiyasi maraqlara cavab verməyən ölkələrdə “ədalət” axtaran qlobal güc mərkəzlərinin və onların idarə etdikləri beynəlxalq təşkilatların “qulaqlarının eşitdiyi”, “gözlərinin gördüyü” bir coğrafiyada soyqırımının həyata keçirilməsi suallar doğurur.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Xocalı soyqırımı ilə bağlı qeyd etdiyi fikirlər bu hadisənin siyasi, mənəvi, psixoloji tərəflərini tam ifadə edir: “Bütövlükdə Azərbaycan xalqına qarşı yönəldilmiş Xocalı soyqırımı öz ağlasığmaz qəddarlığı və qeyri-insani cəza üsulları ilə bəşər tarixində bir vəhşilik aktıdır. Bu soyqırımı, eyni zamanda, bütün bəşəriyyətə qarşı tarixi bir cinayətdir. Xocalı faciəsi - Ermənistanın millətçi, vəhşi qüvvələri tərəfindən Azərbaycana qarşı edilən soyqırımıdır - vəhşiliyin görünməmiş təzahürüdür”.

Bu olaylar Azərbaycan cəmiyyətində mənəvi-psixoloji sarsıntılar yaşatdı. Cəmiyyətdə “Xocalıya ədalət” hər bir azərbaycanlının düşüncəsində kollektiv yaddaşın ən mühüm devizi kimi inkişaf etməyə başladı. Alman filosofu Kantın ümumbəşəri əxlaq qaydaları və prinsipləri ilə “ədalət”i ifadə etsək nə qlobal güclər, nə beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən Xocalı soyqırımının qurbanları ilə bağlı 30 ildə onlara ehtiram və hörmət göstərən ciddi addımlar atılmadı. Xocalı soyqırımına xristian təəssübkeşliyi ilə geosiyasi maraqlar kontekstindən yanaşan, ədalətsiz mühakimə yürüdən və “xristian klubunu” təmsil edən beynəlxalq təşkilatların mövqeyi Azərbaycan cəmiyyətində kədər və ümidsizlik yaratdı.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirlər AMEA-nın Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun şöbə müdiri Məhəmməd Cəbrayılovun “Ədalətə Zəfərlə qovuşmaq modeli” sərlövhəli məqaləsində yer alıb. Məqaləni təqdim edirik.

“Xocalıya ədalət”lə bağlı beynəlxalq təşkilatlardan gözləntilərin Azərbaycan toplumunda kədər və ümidsizlik yaradan səbəblərinin bir neçə istiqamətdə qısa şərhini versək, o zaman aydın olur ki, bu hadisədən həm sağ qalanların, həm də faciə qurbanlarının yaxınlarının güclü emosional reaksiyalar doğuran xatirələrinin bütün cəmiyyətin kollektiv yaddaşında yaratdığı mənəvi sarsıntılar və psixoloji tramvaları 30 il müddətinə yalnız Azərbaycan dövləti və xalqı hiss etmişdi.

Digər tərəfdən Azərbaycan dövlətinin Xocalı soyqırımı ilə bağlı apardığı “yaddaş siyasəti” həm toplumdaxili kollektiv yaddaşın mühakiməsini gücləndirmək, həm də beynəlxalq səviyyədə “ədalət mühakiməsinə” nail olmaq məqsədi daşıyırdı. Lakin Ruanda, Holokost, Srebrenitsa və başqa soyqırımlarını tanıyan həm “Haaqa məhkəməsi”, həm “Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi”, həm də aidiyyəti olan digər beynəlxalq qurumların yanaşmasından görünür ki, mühakimə etdikləri soyqırımları xalqların mənsub olduğu dini, milli kimliyinə bağlayaraq sorğulama siyasəti ilə həyata keçirib. Çünki belə olmasaydı, Azərbaycan dövlətinin 30 il müddətində Xocalı soyqırımı ilə bağlı beynəlxalq təşkilatların qarşısında davamlı olaraq qaldırdığı məsələlərə “biz” və “onlar” prinsipi ilə yanaşılmazdı.

Xocalı soyqırımı, ardınca ərazilərimizin işğal olunması, hər itirilən torpağın üzərində faciələr dolu insan itkilərinin müstəqillik qazanmış Azərbaycan toplumunun ictimai şüurunda yaratdığı emosional qəzəbi sakitləşdirmək üçün, baş vermiş olayların qəbullanması istiqamətində layihələr həyata keçirildi. Bir-birinin ardınca ərazi itkilərinə, Xocalı soyqırımı, daha neçə faciələrə şahidlik etmiş Azərbaycan toplumunda baş verən sarsıntıların yerini doldurmaq, bütün baş verən olayları unutdurmaq üçün Qərbin və Avropanın “demokratik imici”, “ədaləti” haqqında cəmiyyətimizin inamı üzərində illərlə “terapiya” apardılar.

Bəşəriyyət tarixi çoxsaylı faciələr və soyqırımlarına şahidlik edib. Lakin bu soyqırımlarının, faciələrin əksəriyyətinin “ədalət”, “demokratiya”, “sülh” çətiri altında fəaliyyət göstərən beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətindən əvvəllər baş verdiyi hər kəsə məlumdur. Xocalı faciəsi ilə bağlı cinayətləri etiraf etmək, tarixin daha dəqiq və əhatəli başa düşülməsini vacib sayan beynəlxalq təşkilatların və qlobal dünya nizamında iştirak edən hər bir dövlətin əsas işi olmalı idi. Oxşar hadisələrin baş verməsinin qarşısının alınmasının vacibliyini vurğulayan mərkəzlərin marginal səslərini hər zaman eşitdik, lakin bu mərkəzlərin Xocalıya “ədalət” məsələsində 30 illik “sükut” dövrü yaşadılar. Beynəlxalq təşkilatların və qlobal güclərin “sükut” mərhələsini təhlil etdikdə aydın olur ki, Azərbaycan dövlətinin və xalqının Xocalı faciəsini illər keçdikcə unudulacağını ehtimal edən və bunun üçün bütün vasitələrlə təsir edən geosiyasi mərkəzlərin bu yanaşmaları özünü doğrultmadı.

Otuz ilə yaxın “Xocalıya ədalət” mübarizəsində Azərbaycan xalqı məruz qaldığı soyqırımı, faciəsi, ərazi itkisi ilə beynəlxalq təşkilatlar, qlobal güclər tərəfindən baş-başa buraxıldı.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildiyi ilk illərdə beynəlxalq aləmə: “Xocalı faciəsi iki yüz ildən çox müddətdə erməni millətçilərinin xalqımıza qarşı apardığı soyqırımı siyasətinin qanlı səhifəsidir” mesajı ilə “Xocalıya ədalət”i beynəlxalq səviyyədə gündəmə gətirən İlham Əliyevin qətiyyətli mövqeyi onu göstərir ki, bu istiqamətdə ardıcıl dövlət siyasəti mövcud olub. Prezident İlham Əliyevin hakimiyyətə gəldiyi ilk illərdə o dövrün mövcud durumu ilə bağlı qeyd etdiyi fikirlərində ümid, qətiyyət və iradəni xüsusi məzmunda sezmək mümkündür. Məsələn, Prezident “Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ölkəmiz üçün ən ağır problemdir... Biz hələ də ümidlərimizi itirmirik... Azərbaycanın torpaqları işğaldan azad olunmalıdır, bir milyon qaçqın və köçkün öz doğma yurdlarına qayıtmalıdır, ölkəmizin ərazi bütövlüyü bərpa edilməlidir. Azərbaycan heç vaxt bu vəziyyətlə, torpaqlarının işğal altında qalması ilə barışmayacaqdır. Hamı bilməlidir ki, sülh tərəfdarı olmağımıza baxmayaraq, müharibənin yenidən başlanmamasını və bu məsələnin sülh yolu ilə həllini istəməyimizə baxmayaraq, bizim səbrimiz də tükənməz deyildir. Azərbaycan öz doğma torpaqlarını nəyin bahasına olursa-olsun, azad edəcəkdir” fikirlərini 2020-ci il 44 günlük Qarabağ müharibəsindən, 2023-cü il 23 saatlıq lokal antiterror tədbirlərindən çox-çox əvvəl söyləmişdi. Bu fikirlər onu göstərir ki, “Xocalıya ədalət”lə bağlı İlham Əliyev həm beynəlxalq təşkilatları, həm bu məsələdə maraqlı tərəf kimi çıxış etməyə çalışan qlobal gücləri yumşaq ifadə etsək, “Ədalət” imtahanı verməyə məhkum etmişdir. Verdikləri imtahanda götürdükləri öhdəlikləri minimum səviyyədə icra edə bilməyən beynəlxalq təşkilatlar və Güney Qafqazda sülhyaratma missiyasında iştirak edən qlobal güclər, 2020-ci ildə ədalətin Zəfər çalması uğrunda Ali Baş Komandanın 44 günlük müharibədə verdiyi imtahandan sonra meydandan geri çəkilmək məcburiyyətində qaldılar.

Azərbaycan xalqının beynəlxalq təşkilatlardan, münaqişənin həll olunması ilə bağlı yaradılmış xüsusi missiyadan umduqları “ədaləti” 44 günlük müharibədə verdiyi qərarları, diplomatiya meydanında özünəməxsus gedişlər etməsi ilə Ali Baş Komandan İlham Əliyev həyata keçirdi. Lakin bu böyük Qələbə XX əsrin faciəsi sayılan Xocalı qurbanlarının doğmaları üçün təsəlli olsa da, Xocalıda şəhidlərin qanı hopmuş müqəddəs torpaqların üzərində “hərbi xunta” rejiminin fəaliyyəti ədalətin tam bərpasında ciddi əngəl olaraq qalırdı.

Böyük Qələbə sevincini Azərbaycan xalqı “içindən” keçirdiyi zaman müddəti sona yetməmiş, 2023–cü ilin 19-20 sentyabrında cəmi 23 saatlıq antiterror tədbirləri başladı. Aydındır ki, bu dəfə nə baş verdiyini Ali Baş Komandan və sahədə olan qəhrəman əsgərlərdən başqa heç kim bilmirdi. Azərbaycan xalqı suverenliyin bütün əraziləri əhatə edən tam Qələbə sevincini Ali Baş Komandanın Xankəndidə ucaltdığı Dövlət Bayrağının dalğalanmasından sonra hiss etməyə başladı. Azərbaycan xalqı 30 illik beynəlxalq təşkilatlardan, dünya ölkələrindən “Xocalıya ədalət” istəyini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 2023-cü il oktyabrın 15-də Xocalı şəhərində ucaltdığı Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı ilə təmin etdi. Bu tarixi ədalətin hərtərəfli təmin olunması ilə bağlı iki mühüm məqama diqqət etmək lazımdır: birincisi, Xocalı faciəsinə şahidlik etmiş “hərbi xunta” rejiminin başçılarının əlləri qandallanaraq Bakıya gətirilməsi və Azərbaycan qanunları ilə sorğulanması; ikincisi, 2024-cü ildə yeni inşa olunan Xocalı şəhərinə tarixi yurd yerindən qovulan insanların geri dönüşü ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin imzaladığı “Böyük Qayıdış” Dövlət Proqramında əksini tapan qərarların icra olunması ilə bağlıdır. Bütün bunlar onu göstərir ki, ədalətsizliyə qarşı illərlə mübarizə aparan Azərbaycan xalqı və onun lideri İlham Əliyev dünya gücləri qarşısında yenilmədi, milli davadan geri çəkilmədi, XOCALIDA ƏDALƏTİ özü bərpa etdi.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Ağ ev: ABŞ İranın İsrailə hücumu ilə bağlı Rusiya ilə əlaqə saxlamayıb

Sudanda son bir il ərzində 13 mindən çox insan həyatını itirib

Blinken Böyük Britaniya və Almaniyanın XİN rəhbərləri ilə Yaxın Şərqdəki vəziyyəti müzakirə edib

BMT-nin Baş katibi: Yaxın Şərq genişmiqyaslı münaqişə astanasındadır

Kəndirlə Mübarizə İdmanı Cəmiyyətinin nümayəndələri Baş Assambleyanın iclasında iştirak ediblər

CNN: İsrail İranın hücumuna cavabla bağlı hələ qərar verməyib

“Fənərbağça” qadın basketbol komandası Avropa Liqasının qalibi olub

Londonda Assanja dəstək aksiyaları davam edir - Belmarş həbsxanasının önündən... - FOTOLAR

Papua-Yeni Qvineya sahillərində güclü zəlzələ baş verib

Ceyhun Bayramov özbəkistanlı həmkarı ilə görüşüb

Yeniyetmələr arasında cüdo üzrə Bakı kəndləri birinciliyi keçirilib

Salyanda yol qəzası olub, yaralılar var

İranın Londondakı səfirliyinin müvəqqəti işlər vəkili Böyük Britaniya XİN-ə çağırılıb

İngiltərə Premyer Liqası: “Liverpul” və “Arsenal” doğma meydanda məğlub olub

ABŞ Türkiyədən İran-İsrail gərginliyi məsələsində vasitəçi olmasını xahiş edib

“Roma”nın futbolçusu ürək tutması keçirdiyi üçün oyun yarımçıq dayandırılıb

Superliqa: “Fənərbağça” səfərdə üç xala sevinib

Azərbaycan cüdoçuları Avropa Kubokunda birinci yeri tutublar

Müşfiqabadda 300-dən artıq Eldar şamı və zeytun ağacı əkilib

“Bayer” tarixində ilk dəfə Almaniya çempionu olub

ABŞ Dövlət katibinin müavini Türkiyəyə səfərə gəlir

G7: İranın sabitliyi pozan təşəbbüslərinə qarşı cavab tədbirləri görməyə hazırıq

Osloda və Höteborqda həmvətənlərimizə səyyar konsulluq xidməti göstərilib

Azərbaycanın daha bir boksçusu Avropa çempionu tituluna yiyələnib

Türkiyə XİN-in başçısı ABŞ Dövlət katibi ilə bölgədəki mövcud vəziyyəti müzakirə edib

Premyer Liqa: "Sabah" doğma meydanda çempionu məğlub edib

G7 İsraili və İranı gərginliyə səbəb olan hərəkətlərdən çəkinməyə çağırıb

Müdafiə Nazirliyi həftəlik icmalı təqdim edib VİDEO

Türkiyə parlamenti aprelin 16-da yenidən işə başlayacaq

Magistral avtomobil yollarında görmə məsafəsi 300-800 metrədək məhdudlaşacaq

Türkiyədən İran və İsrailə çağırış: Regionda gərginliyi daha da yüksəltməyin

İndoneziyada torpaq sürüşmələri nəticəsində 19 nəfər ölüb

Laçında “Mərkiz” futbol klubu fəaliyyətə başlayıb VİDEO

Tanzaniyada leysan yağışları 50-dən çox insanın həyatına son qoyub

İsrailin müdafiə naziri: İrana qarşı strateji ittifaq yaratmaq şansı var

Xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqlar üçün Ramazan bayramı münasibətilə tədbir

Azərbaycanın qadın şahmatçısı Vyanada sinxron turnirdə 30 şahmatçı ilə oynayıb VİDEO

Azərbaycan boksçusu Avropa çempionu olub

Premyer Liqa: Altı qolun vurulduğu matçda qalib müəyyənləşməyib

Niderland öz vətəndaşlarına İsrailə səfərdən çəkinməyi tövsiyə edib

Ağ Ev İranın İsrailə hücumu zamanı ABŞ qüvvələrinə heç bir təhlükənin olmadığını bildirib

Zakir Həsənovun İordaniyaya rəsmi səfəri davam edir

Azərbaycanın müdafiə naziri İordaniya Kralı ilə görüşüb

Qaçaqmalçılıq yolu ilə ölkədən çıxarılan 17 əsər bu il Türkiyəyə qaytarılıb

Türkiyənin xarici işlər naziri İran-İsrail qarşıdurması ilə bağlı telefon danışıqları aparıb

İmişlidə iki yeniyetmə cərəyan vurması nəticəsində həyatını itirib VİDEO

Azərbaycanın xarici işlər naziri Özbəkistana işgüzar səfərə yola düşüb

İcma: “Freedom House”u siyasi dairələrin əlində alət olmamağa çağırırıq

Rusiya region ölkələrinin mövcud problemləri diplomatik vasitələrlə həll edəcəyinə ümidvardır

DİM: Aprelin 15-dən imtahan protokolları və cavab vərəqlərinin emalına başlanılacaq

DSX-nin Xüsusi Məktəbinə qəbul imtahanı keçirilib

Dövlət qulluğunda inzibati icraçı vəzifələrə aid olan vəzifə qrupları üzrə test imtahanı təşkil edilib

Rusiya qoşunlarına mayın 9-dək Çasov Yar şəhərini tutmaq əmri verilib - Sırski

Şəkidə ali məktəblərə və kolleclərə qəbul imtahanları 7 mərkəzdə aparılıb

Azərbaycanın 3x3 basketbol millisi “Paris-2024”ə vəsiqə qazanıb

Azərbaycanın müdafiə naziri Zakir Həsənov İordaniyaya rəsmi səfər edib

Türkiyə aviaşirkətləri Yaxın Şərqin dörd ölkəsinə uçuşları dayandırıb

Şuşada “Ürək-damar cərrahlarının Şuşa zirvəsi” adlı elmi toplantı keçirilib YENİLƏNİB

Bişkekdə “Zəfər çələngi” kitabı işıq üzü görüb

Azərbaycanın rayonlarında hava arabir yağıntılı olacaq

Əlilliyi olan 500-dək şəxsə evlərində reabilitasiya xidmətləri göstərilib

Lisenziya turniri: Azərbaycanın 3x3 basketbol millisi finala yüksəlib

Azərbaycan Ordusunda gender bərabərliyi ilə bağlı seminarlar təşkil olunub

İran İsrailə qarşı əməliyyatın başa çatdığını elan edib

Kişi şahmatçılar arasında Azərbaycan çempionatında növbəti turun görüşləri keçirilib

Azərbaycan atıcısı lisenziya turnirində finala yüksəlib

Oğuzda narkotiklərlə əlaqəli 2 nəfər saxlanılıb

İsrail hava məkanını açıb

Bayden: İranın İsrailə qarşı hücumlarını ən kəskin şəkildə pisləyirəm

Yaxın Şərqdə baş verən hadisələrlə əlaqədar AZAL-ın bəzi reysləri gecikir

Qazaxıstanda daşqınlar səbəbindən 104 mindən çox insan təxliyə edilib

Azərbaycanda ilk peşəkar teatr təhsili görmüş aktrisa

Bu gün görkəmli ictimai-siyasi xadim və yazıçı Nəriman Nərimanovun doğum günüdür

“New York Times”: İran İsrailə 185 dron və 36 qanadlı raket atıb

İsrailin İranın zərbələrinə cavabı müttəfiqləri ilə razılaşdırılacaq

Dövlət Sərhəd Xidməti Xüsusi Məktəbinin V sinfinə qəbul imtahanı keçirilir

DİM bu gün növbəti imtahanlar keçirir  

İordaniya hava məkanını müvəqqəti olaraq aviasiya uçuşları üçün bağlayıb

İsrail ordusunun nümayəndəsi: Raket və dronların əksəriyyəti zərərsizləşdirilib - YENİLƏNİB -5

İtaliyanın Baş naziri Avropada aşağı doğum səviyyəsindən şikayətlənib

BMT-nin Baş katibi İranın İsrailə hücumunu pisləyib

ABC: İran İsrailə 150-yə yaxın kamikadze dronla hücum edib

Britaniya qırıcıları İsrailin müdafiəsinə cəlb olunub

ABŞ Prezidenti Yaxın Şərqdə baş verən son hadisələri milli təhlükəsizlik komandası ilə müzakirə edəcək

İraq hava məkanını bağlayıb

Britaniyanın Baş naziri İranın İsrailə hücumunu qınayıb

İlin əvvəlindən Ukrayna Təhlükəsizlik Xidməti 10-dan çox kəşfiyyat şəbəkəsini ifşa edib

İsrail aprelin 14-də saat 00:30-dan 07:00-a qədər hava məkanını bağlayır

Media: ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin qırıcıları İraq və İordaniya səmasındadır

"Beşiktaş" baş məşqçisi ilə yollarını ayırıb

Qazaxıstan Prezidenti daşqınlar səbəbindən Astana Beynəlxalq Forumunu ləğv edib

“Baharın rəngləri” yaradıcılıq turnirinin yekun sərgisi açılıb

İngiltərə Premyer Liqası: "Mançester Siti" qalib gəlib, "Tottenhem" darmadağın olub

Nizami Gəncəvi adına Xankəndi şəhər məktəbinin məzunları 41 ildən sonra görüşüblər

Roma Papası Rəcəb Tayyib Ərdoğana dünyada sülh üçün göstərdiyi səylərə görə təşəkkür edib

Premyer Liqa: "Neftçi" "Araz-Naxçıvan"ı məğlub edərək ikinci pilləyə yüksəlib

“Young Lions Azerbaijan 2024” müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb

Şərq Ekspresi qatarları ilə Türkiyədə 3 ayda 35 mindən çox turist səyahət edib

Sidney şəhərindəki ticarət mərkəzinə bıçaqlı hücum nəticəsində 6 nəfər həyatını itirib

Quru Qoşunlarında birinci rübün yekunlarına dair iclas keçirilib