Bakı, 20 oktyabr, AZƏRTAC

Qazaxıstanın “Kazinform” rəsmi informasiya agentliyi Prezident İlham Əliyevin bu ölkəyə dövlət səfəri ərəfəsində “Astana-Bakı: İqtisadi praqmatizm və mənəvi yaxınlıq” sərlövhəli geniş məqalə dərc edib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, məqalədə iki ölkənin münasibətlərinin strateji tərəfdaşlıq xarakteri daşıdığı vurğulanır. Qeyd edilir ki, diplomatik münasibətlərin 33 ili ərzində Qazaxıstan və Azərbaycan inkişafın demək olar ki, bütün sahələrini əhatə edən güclü və hərtərəfli tərəfdaşlıq qurub. Hər il iki ölkə arasında tərəfdaşlıq əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmlənir və bu, 170-dən çox sənəddən - dövlətlərarası müqavilələrdən, sazişlərdən, memorandumlardan və protokollardan ibarət geniş hüquqi bazada öz əksini tapır.

Məqalədə vurğulanır: “Əməkdaşlıq həm ikitərəfli, həm də BMT, TDT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT), Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə və digər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində inkişaf edir. Dövlətlərarası əlaqələrin əsasını 2005-ci ildə imzalanmış strateji müttəfiqlik haqqında müqavilə və strateji əlaqələrin dərinləşdirilməsi və müttəfiq əməkdaşlığın genişləndirilməsi öhdəliyini təsbit edən 2022-ci il Bəyannaməsi təşkil edir”.

“Kazinform” diqqətə çatdırır ki, 2025-ci ildə Qazaxıstan və Azərbaycan liderləri yüksək səviyyədə fəal və məhsuldar dialoqu davam etdiriblər. Mayın 17-də və avqustun 10-da Kasım-Jomart Tokayev ilə İlham Əliyev arasında telefon danışığı zamanı ikitərəfli əməkdaşlıq, regional təhlükəsizlik, ticarət və birgə layihələr müzakirə olunub. Bununla yanaşı, beynəlxalq tədbirlər və regional formatlar çərçivəsində şəxsi görüşlər də baş tutub. Yanvarın 13-14-də prezidentlər Dayanıqlı İnkişaf Həftəsi çərçivəsində Əbu-Dabidə görüşüb, burada ətraf mühit, yaşıl enerji və rəqəmsallaşma məsələlərini müzakirə ediblər. Dövlət başçıları, həmçinin mayın 20-21-də Budapeştdə Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) qeyri-rəsmi Zirvə Görüşündə görüşüblər. Görüş zamanı regional inteqrasiya və birgə iqtisadi təşəbbüslərin həyata keçirilməsi ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılıb. Oktyabrın 6-7-də Kasım-Jomart Tokayev İlham Əliyevin dəvəti ilə Qəbələdə keçirilən TDT Dövlət Başçıları Şurasının Zirvə Görüşündə iştirak edib. Əsas diqqət nəqliyyat və logistika dəhlizlərinin modernləşdirilməsi, enerji və rəqəmsal sektorlarda əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi, türk ölkələrinin beynəlxalq arenada səylərinin əlaqələndirilməsi olub.

Məqalədə daha sonra qeyd olunub: “Qazaxıstan ilə Azərbaycan arasında ikitərəfli ticarət güclü artım nümayiş etdirir. Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ilin ilk səkkiz ayında ticarət dövriyyəsi 547,6 milyon dollara çatıb ki, bu da ötən ilin analoji dövrünün göstəricisindən üç dəfə çoxdur. Ənənəvi olaraq, Qazaxıstanın əsas ixracatı olan buğda yanvar-avqust aylarında 570,4 min ton (121,5 milyon dollar), neft və neft məhsulları (38,2 milyon dollar) təşkil edib, kənd təsərrüfatı və enerji məhsullarına sabit tələbat müşahidə olunub. Hər iki ölkənin aktiv biznes fəaliyyətini sahibkarlıq strukturu da təsdiqləyir. Qazaxıstanda Azərbaycan kapitallı 1500-ə yaxın şirkət, Azərbaycanda isə 150-yə yaxın Qazaxıstan müəssisəsi fəaliyyət göstərir. Bu, onların bir-birinin bazarlarında iqtisadi iştirakını genişləndirmək üzrə qarşılıqlı marağı əks etdirir. 2005-ci ildən 2025-ci ilin birinci rübünə qədər Qazaxıstan iqtisadiyyatına Azərbaycan investisiyaları 424,6 milyon dollar, o cümlədən bu ilin ilk üç ayında 3,8 milyon dollar təşkil edib. Qazaxıstan, öz növbəsində, həmin dövrdə Azərbaycana 156 milyon dollar, o cümlədən 2024-cü ildə 32,6 milyon dollar investisiya yatırıb. Bu rəqəmlər iki ölkənin iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsində və qarşılıqlı investisiya layihələrinin inkişaf etdirilməsində davamlı marağı olduğunu təsdiqləyir”.

Tranzit və neft ixracı üzrə əməkdaşlığa toxunan “Kazinform” yazıb: “Qazaxıstanın tranzit və ixrac axınları, xüsusən də Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (TCITR) boyunca sürət qazanmağa davam edir. 2025-ci ilin ilk yeddi ayında bu dəhlizlə 2,6 milyon ton yük daşınıb ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 2% artım deməkdir. Konteyner daşımalarında xüsusilə güclü artım müşahidə olunub: onun həcmi təxminən iki dəfə artaraq 40,200 TEU-ya (iyirmi fut ekvivalent vahid) çatıb. Qazaxıstan neftinin Bakı-Tbilisi-Ceyhan marşrutu ilə ixracı xüsusilə vacibdir. 2022-ci ilin noyabr ayından etibarən “KazMunayQaz” SC (QMQ) Azərbaycanın dövlət şirkəti SOCAR ilə birlikdə bu marşrutla neft tədarükünü həyata keçirir. Həcmlər tədricən artır: 2023-cü ildə 1 milyon tondan çox, 2024-cü ildə 1,4 milyon ton, 2025-ci ilin ilk səkkiz ayında isə təxminən 0,9 milyon tondan çox yük daşınıb. Həmçinin 2027-ci ilə qədər bu marşrutla neft ixracının ildə 7 milyon tona çatdırılması planlaşdırılır. Bundan başqa, Bakı-Supsa neft kəmərinin əlavə marşrut kimi istifadə edilməsi imkanları nəzərdən keçirilir. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, konkret marşrutların və tədarük həcminin seçimi kommersiya məqsədəuyğunluğu və infrastrukturun hazırlığı ilə müəyyən ediləcək”.

Məqalədə iki ölkə arasında rəqəmsal texnologiyalar və energetika dəhlizləri üzrə sıx əməkdaşlıqdan da bəhs edilib: “Qazaxıstan və Azərbaycan regional və beynəlxalq əhəmiyyətli iki böyük infrastruktur layihəsi həyata keçirirlər. Birincisi, Aktau-Sumqayıt sualtı fiber-optik rabitə xəttidir (FOCL). Layihə Xəzər dənizinin dibi ilə təxminən 380 km uzunluğunda sualtı kabelin çəkilməsini nəzərdə tutur. O, Qazaxıstanın qlobal internet şəbəkəsinə qoşulması, eləcə də Avropa ilə Çin arasında rəqəmsal trafikin tranziti üçün alternativ yüksəksürətli marşrut yaradacaq. Sistemin ötürmə qabiliyyəti 400 Tbps-i keçəcək. Bütün hazırlıq işləri 2025-ci ildə başa çatdırılıb: ofis və dəniz tədqiqatları aparılıb, sahil zonaları hazırlanıb, layihə tələblərinə cavab vermək üçün avadanlıq konfiqurasiya edilir və sınaqdan keçirilir. Tikintiyə 2026-cı ildə başlanması planlaşdırılır və layihənin ümumi dəyəri 22 milyard tengedən çoxdur”.

“Kazinform” Qazaxıstan ilə Azərbaycan arasında mədəni-humanitar və turizm sahələrində əməkdaşlığın genişləndiyini də diqqətə çatdırıb: “Son illər Qazaxıstan ilə Azərbaycan arasında mədəni əlaqələr fəal inkişaf edir və ikitərəfli münasibətlərin mühüm tərkib hissəsinə çevrilir. Milli adət-ənənələrin və müasir incəsənətin qarşılıqlı anlaşmasını təşviq edən mədəniyyət günləri, kinofestivallar, sərgilər, qala-konsertlər, teatr tamaşaları mütəmadi olaraq keçirilir. Əlamətdar hadisələrdən biri də Qazaxıstanın Qarabağdakı kitabxanalara kitab hədiyyə etməsi oldu. Qazaxıstan Füzulidə Azərbaycan üçün Uşaq İncəsənət Mərkəzi tikib. Bakıda və Sumqayıtda Qazaxıstanın görkəmli mədəniyyət və elm xadimlərinin adına küçələr salınıb, Abay Kunanbayevin, Jambıl Jabayevin və Qazaxıstanın digər görkəmli xadimlərinin yubileyləri ilə bağlı anım tədbirləri təşkil olunub.

Davamlı olaraq müştərək təhsil və elmi layihələr həyata keçirilir; tələbə mübadiləsi, konfranslar, birgə elm və təhsil mərkəzlərinin, sərgilərin, dəyirmi masaların açılması bu qəbildəndir. Mart ayında Bakıda iki ölkənin aparıcı universitetləri arasında 40 anlaşma memorandumu paketi imzalanıb və təhsil sərgisi Qazaxıstanın 23 universitetinin nümayəndələrini bir araya gətirib. Qazaxıstan mədəniyyəti Azərbaycan ictimaiyyətinə getdikcə daha çox tanıdılır. 2025-ci ildə Bakıda Qazaxıstan Kinosu Aylığı keçirilib. İncəsənət, kino, etnoqrafiya və turizm sahələrində birgə layihələr də fəal şəkildə inkişaf edir, ölkələr arasında humanitar əlaqələri güclənir və Azərbaycanda qazax mədəniyyətinə maraq artır”.