Qanlı Yanvar Azərbaycan xalqının sağalmayan yarasıdır
Bakı, 18 yanvar, AZƏRTAC
“Versii.com” internet-portalında hüquq elmləri doktoru, akademik Arif Quliyevin “Qanlı Yanvar Azərbaycan xalqının sağalmayan yarasıdır” sərlövhəli məqaləsi yer alıb.
Məqalədə deyilir ki, hər il yanvarın 20-də dünya azərbaycanlıları Azərbaycan tarixinə “qara” və ya “qanlı” yanvar kimi daxil olmuş 1990-cı ilin faciəli Yanvar hadisələri qurbanlarının xatirəsini anırlar. Həmin gün sovet qoşunları hissələrinin Bakıya yeridilməsi nəticəsində 147 dinc sakin həlak olub, 744 adam yaralanıb, 841 nəfər qanunsuz həbs edilib. Qurbanlar arasında gənclər, qocalar, qadınlar və uşaqlar vardı. Qeyd edək ki, bu hadisə Azərbaycan tarixinə öz azadlığı və dövlət müstəqilliyi uğrunda SSRİ-nin totalitar kommunist rejiminə qarşı milli-azadlıq üsyanı kimi daxil olub.
A.Quliyev faciəli Yanvar hadisələrini təsvir edərək yazır ki, bu hadisələrdən qabaq Bakıda və Azərbaycanın digər şəhərlərində çoxsaylı çaxnaşmalar olub. Paytaxt sakinlərinin çoxu artıq iki il davam edən Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə etirazını bildirmək üçün dinc mitinqlərə başladı. Yerli əhali arasında narazılığın artmasından, habelə siyasi fəallığın yüksəlməsindən narahatlıq keçirən sovet hökuməti SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1990-cı il 19 yanvar tarixli xüsusi iclasında Bakıya qoşunların yeridilməsi və şəhərdə fövqəladə vəziyyətin tətbiq edilməsi haqqında qərar qəbul etdi.
Mixail Qorbaçov başda olmaqla, SSRİ rəhbərliyinin göstərişi ilə Azərbaycan paytaxtına 40 minlik ordu yeridildi. Bütün qanunvericilik normalarına görə və “Mülki və siyasi hüquqlar haqqında” Beynəlxalq Paktın 4-cü maddəsinin 1-ci bəndinə müvafiq olaraq sovet hökuməti qoşunların yeridilməsi və fövqəladə vəziyyətin tətbiqi barədə Bakı əhalisini irəlicədən məlumatlandırmalı idi. Amma nə SSRİ-nin mərkəzi televiziyası, nə də respublika televiziyası ilə bu barədə ən qısa məlumat da verilmədi. Bununla da sovet rəhbərliyi Azərbaycanda kommunist rejimini saxlamaq, milli-azadlıq hərəkatını boğmaq istəyirdi.
Azərbaycanlılara qarşı cəza əməliyyatı Sovet İttifaqının Müdafiə Nazirliyi, Daxili İşlər Nazirliyi və Dövlət Təhlükəsizliyi Nazirliyi tərəfindən işlənib hazırlanmışdı. Kod adı “Zərbə” idi. Bu əməliyyatda əsas rol xüsusi təyinatlı “Alfa” qrupuna və DTK-nın diversiya qrupuna həvalə edilmişdi. Mərkəz özünə bununla bəraət qazandırırdı ki, yanvarın 13-17-də Bakıda erməni talanları baş vermişdi, halbuki bu talanları elə Moskva özü təşkil etmişdi. Akademik A.Quliyev yazır: “Azərbaycanın partiya rəhbərləri və Moskvadan gələn sovet rəhbərliyinin nümayəndələri Yazov, Bakatin və Kryuçkov yerli televiziya ilə çıxışlarında əhalini inandırırdılar ki, Bakıya qoşun yeridilməyəcək və burada fövqəladə vəziyyət tətbiq edilməyəcək. Amma vədlərinə xilaf çıxdılar”.
Bakıya qoşunların yeridilməsi və fövqəladə vəziyyətin elan edilməsi SSRİ Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin və Azərbaycan SSR Konstitusiyasının 71-ci maddəsinin, habelə “Mülki və siyasi hüquqlar haqqında” Beynəlxalq Paktın kobud şəkildə pozulması demək idi. Yəni Azərbaycan Respublikasının suveren hüquqları tapdanmışdı. O dövrdə psixoloji şok keçirmiş milyonlarla sovet vətəndaşı aydın başa düşürdü ki, daha SSRİ-də yaşamaq istəmir.
O məşum gecədə əsgərlər SSRİ adlı dövlətə inamı güllələdilər.
Müəllif yazır: “Sovet əsgərləri insanları göz görə-görə xüsusi amansızlıqla güllələyir, tankları qəsdən içərisində adamlar olan minik avtomobillərinin üstünə sürür, tibbi-sanitar heyətin insanlara yardım göstərməsinə mane olurdu. Yoldan keçənlərə, evlərin və xəstəxanaların pəncərələrinə atəş açırdılar. Sovet hərbçilərinin dinc azərbaycanlılara tutduğu divan yalnız Böyük Vətən müharibəsində nasistlərin amansızlığı ilə müqayisə oluna bilər. Acınacaqlı hal budur ki, Sovet ordusunun təcavüzünün qurbanları Sovet İttifaqının öz vətəndaşları idi. Azərbaycanlılar üçün “Qara Yanvar” vahid SSRİ və mehriban sovet xalqları ailəsi haqqında mifin sonu oldu.
Kommunist rejiminin Azərbaycan xalqına qarşı cinayəti hüquqi baxımdan soyqırımı və dövlət terrorizmi kimi qiymətləndirilir. Bununla Sovet İttifaqı rəhbərliyi dinc sakinlərə qarşı cəza tədbirlərinin tətbiqində silahlı qüvvələrdən istifadə olunmasına qadağaları nəzərdə tutan 1966-cı ilin İnsan hüquqları haqqında Paktın, 1975-ci ilin Helsinki Yekun Aktının, 1899 və 1907-ci illərin Haaqa konfranslarının, 1949-cu ilin Cenevrə Konvensiyasının və nəhayət Soyqırımının qadağan edilməsi və cəzalandırılması haqqında 1948-ci il Konvensiyasının əsas müddəalarını pozmuşdu.
Arif Quliyev qeyd edir ki, Yanvar hadisələrinə ilk qiyməti o günlərdə Moskvada yaşayan, hakimiyyətin gözdən saldığı Heydər Əliyev verdi. O, Azərbaycanın Moskvadakı nümayəndəliyində çıxış edərək, sovet dövlətinin öz vətəndaşlarına qarşı cəza əməliyyatını pislədi.
Kreml tərəfindən dövlət idarəçiliyindən uzaqlaşdırılan Heydər Əliyev öz xalqının faciəsindən kənarda qalmadı. Onun Azərbaycanın Moskvadakı nümayəndəliyində çıxışı o dövrdə hakimiyyətə açıq-aşkar meydan oxumaq idi və şəxsən özü və ailə üzvləri üçün böyük çətinliklər yarada bilərdi. 1993-cü ildə Azərbaycanda hakimiyyətə gələn H.Əliyev 1994-cü ildə Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zonasında hərbi əməliyyatların dayandırılmasına nail olaraq, var qüvvəsini respublikada sabitliyin bərpasına, demokratiyanın bərqərar olunmasına sərf etdi. Nəticədə Azərbaycan xalqı onu öz xilaskarı adlandırdı. O, hazırda Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd edilən 1993-cü il iyunun 15-də xalqın arzusu ilə Bakıya gəldi və Milli Məclisə başçılıq etdi.
1990-cı ilin yanvar hadisələri göstərdi ki, hər bir xalq öz azadlığı və müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparmalı və qanı bahasına qazandığı azadlığını müdafiə etməyi bacarmalıdır.
Bölmənin digər xəbərləri
