Qlobal güclərin Qafqaza artan marağı və Avropanın “sülh elçiləri”nin növbəti qalmaqalı - RƏY
İstanbul, 26 avqust, Günel Karatepe, AZƏRTAC
Asiya ilə Avropa arasında geostrateji mövqeyə malik Cənubi Qafqaz tarix boyu regional və qlobal güclərin diqqətini çəkib və marağına səbəb olub. Buna görə də bu bölgə böyük dövlətlərin savaş meydanına çevrilib. Bu gün region malik olduğu yeraltı və yerüstü sərvətləri, keçid yolları, qlobal layihələrin mərkəzində yer alması səbəbindən burada yeni geostrateji mövqe formalaşıb. Xüsusilə İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın qazandığı böyük Zəfər regionda yeni reallıq və struktur yaradıb. Bu yeni strukturda yer almaq və ya mövqelərini gücləndirmək istəyən qlobal güclər yeni kartlarını ortaya qoymaq üçün hərəkətə keçiblər. Çünki bu qlobal güclər də bilirlər ki, Avropa, Asiya və Yaxın Şərqin kəsişməsində yerləşdiyi üçün həm hərbi, həm də ticarət marşrutları baxımından mühüm əhəmiyyətə malik Qafqazda söz sahibi olan ölkə rəqiblərinə nisbətən çox üstün mövqedə qazanacaq.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a müsahibəsində Türkiyənin Uludağ Universitetinin professoru, iqtisadçı və Türk dünyası üzrə mütəxəssis Mehmet Yüce səsləndirib.
O deyib ki, qlobal güclərin strateji, iqtisadi, enerji və geosiyasi əhəmiyyətə malik Cənubi Qafqaz regionuna marağı getdikcə daha da artır. Qafqaz, xüsusilə Azərbaycan mühüm neft və təbii qaz ehtiyatlarına malikdir. Mövcud marşrutlar həm də Avropaya müstəqil şəkildə enerji ötürmək imkanına malikdir. Bu səbəbdən region enerjiyə ehtiyac duyan Qərb ölkələri və Çin kimi güclər üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. “Bir kəmər, bir yol” layihəsi çərçivəsində Çin Qafqazı Avropaya açılan qapı kimi görür və regiona sərmayə qoyur. Çinin bölgəyə yatırdığı sərmayələri və iqtisadi təsiri bu ölkənin qlobal iqtisadi planları baxımından strateji əhəmiyyət kəsb edir. Bütün bu səbəblərə görə qlobal güclərin Qafqazda siyasi, iqtisadi və hərbi təsirlərini artırmaq üçün gərgin rəqabətdə olduqlarını söyləmək mümkündür”.
Bölgə ilə bağlı narahatedici məqamlardan birinin də bəzi Qərb ölkələrinin Azərbaycanın uğurları və ya bölgədə bərqərar olan sülhü həzm edə bilməməsi olduğunu vurğulayan ekspert sözlərinə belə davam edib: “Bəzi Qərb dairələri Azərbaycanla Ermənistan arasındakı problemləri “Ermənistan mərkəzli” yanaşma ilə şərh etməyə çalışır. Bunun son nümunəsini Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz üzrə nümayəndəsi Toivo Klaarın simasında gördük. Cənubi Qafqazda sülh, sabitlik və təhlükəsizliyin təmin edilməsi, xüsusilə Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan arasında əlaqələrin inkişafı, eyni zamanda, Qarabağ münaqişəsi kimi regional problemlərin həlli istiqamətində Aİ-nin diplomatik səylərinin əlaqələndirilməsinə cavabdeh olan Klaar bütün bunların əksinə, Ermənistanın ATƏT-dəki nümayəndəsi kimi yanaşma göstərərək Minsk qrupunun 30 ildir yürütdüyü ermənipərəst siyasətə paralel mövqe tutdu. Belə ki, o, neytrallığını itirərək Ermənistanın törətdiyi Xocalı soyqırımına əsas məsul şəxslərdən olan Robert Köçəryanın keçmiş xarici işlər naziri Vardan Oskanyanla nəinki görüşüb, həm də onun dilindən açıqlamalar da verib. Bütün bunlarla yanaşı, Klaar həm də Qərbi Azərbaycan İcması ilə təmaslardan yayınır. Onun qondarma “Dağlıq Qarabağ respublikası”nın mövcud olmayan “parlamenti” tərəfindən üçün yaradılmış “komissiya”ya rəhbərlik edən Oskanyanla görüşü Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə və suverenlik haqlarına hörmətsizlik kimi şərh olunur. Çünki BMT-nin qərarına əsasən, Azərbaycan öz ərazi bütövlüyü daxilində yer alan, 30 ilə yaxın ermənilər tərəfindən işğal olunmuş və 44 günlük Vətən müharibəsi ilə azad edilən Qarabağın ölkənin bir parçası olması həqiqətinin beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən qəbulunu tələb etmək hüququna malikdir”.
Qeyd edilib ki, Klaarın açıqlamaları Aİ-nin regiondakı münaqişələrə yanaşması ilə bağlı Azərbaycanda məyusluq yaradıb. Xüsusən də onun problemin həllinə yanaşması, Azərbaycanın hərbi uğurları və bu uğurların yaratdığı nəticələr kifayət qədər nəzərə alınmayıb. Çünki artıq Qarabağ problemi yoxdur. Bu problem 44 günlük Vətən müharibəsinin Azərbaycanın Zəfəri ilə başa çatmasından sonra Rusiyanın vasitəçiliyi ilə imzalanan sülh müqaviləsi ilə öz həllini tapıb. Lakin Qərb Azərbaycanın bu prosesdə qazandığı uğurlara hörmət etməməklə regionda yeni böhran yaratmağa çalışır. Bu vəziyyət də Azərbaycanı Aİ-nin bölgə ilə bağlı siyasətinə ehtiyatlı münasibət bəsləməyə vadar edib. Klaarın Qarabağdakı erməni əhalinin təhlükəsizliyinə və hüquqlarına etdiyi vurğu Azərbaycandakı erməniləri imtiyazlı vəziyyətə salmaq istəyinə işarədir. Unutmaq olmaz ki, Qarabağ Azərbaycan ərazisidir və bu bölgədəki bütün vətəndaşlar Azərbaycan qanunlarına tabedir. Qarabağda məskunlaşacaq ermənilər digər Azərbaycan vətəndaşları kimi, bütün vətəndaşlıq hüquqlarına malikdirlər. Klaarın digər qalmaqallı davranışı isə ondan ibarətdir ki, o, ermənilərin Qarabağa qayıtmaları ilə Qərbi Azərbaycandan məcburi köçkün düşmüş azərbaycanlıların öz vətənlərinə qayıtması arasında fərq qoyaraq Qərbi Azərbaycana qayıdışı prosesini əhəmiyyətsiz mövqeyə gətirməyə çalışır. Məlum olduğu kimi, hazırda Ermənistanın sərhədləri daxilində olan və tarixən azərbaycanlıların məskunlaşdıqları Qərbi Azərbaycan bölgəsindən (indiki Ermənistan ərazisi) zorla çıxarılan bir çox azərbaycanlı öz torpaqlarına qayıtmaq istəyir. XX əsr boyu, xüsusilə 1940-1980-ci illər arasında azərbaycanlıların Ermənistandan zorla çıxarılmasına, etnik təmizləməyə məruz qalan bu mühacirlərin Qərbi Azərbaycana qayıtmaq hüququnun tanınmasına səssiz qalan Klaarın bütün hüquqi təminatlara baxmayaraq, könüllü olaraq Qarabağdan köçən ermənilərin “hüquqları”nı müdafiə etməsi Qərbin ikiüzlülüyünün daha bir nümunəsidir.
“Nəticə etibarilə Toivo Klaarın əsassız və qərəzli bəyanatları ölkənin suveren hüquqları və milli maraqları kontekstində yetərincə həssas olmadığı üçün Azərbaycanda reaksiyaya səbəb olub. Bu vəziyyət isə Aİ ilə Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərdə müəyyən gərginliyə yol açır”, - deyə Mehmet Yüce bildirib.
Bölmənin digər xəbərləri
