Tehran, 14 oktyabr, AZƏRTAC

Azərbaycanın İrandakı səfiri Cavanşir Axundov İran-Azərbaycan dəmir yolu sistemlərinin birləşdirilməsi, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin yaradılması və iki ölkənin qarşılıqlı münasibətlərinin inkişafı ilə bağlı AZƏRTAC-a müsahibə verib. Müsahibəni təqdim edirik.

- Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin bir hissəsi olan Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xətti ilə bağlı məlumat vermənizi xahiş edirik.

- Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xətti layihəsinin yaranması ilə bağlı yaxın keçmişə nəzər salaraq diqqətinizə çatdırım ki, 2011-ci il fevralın 8-də Tehran şəhərində Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttinin tikintisi ilə bağlı “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti, “Rusiya Dəmir Yolları” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti və İran İslam Respublikası Dəmir Yollarının rəhbərlərinin iştirakı ilə üçtərəfli görüş keçirilib. Görüşün sonunda Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttinin tikintisi layihəsi üzrə “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti, “Rusiya Dəmir Yolları” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti və İran İslam Respublikası Dəmir Yolları arasında Anlaşma Memorandumu” imzalanıb.

Regionun iqtisadi gələcəyi üçün böyük önəmi olan Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin reallaşdırılması istiqamətində müvafiq işlərin görülməsi səfirliyimizin qarşısında duran vacib məsələlərdən biridir. Azərbaycan Respublikası ilə İran İslam Respublikası arasında dəmir yolu xətlərinin birləşdirilməsi istiqamətində səfirlik tərəfindən davamlı iş aparılıb və aparılmaqdadır.

Bu dəmir yolu layihəsi ilə bağlı əməkdaşlıq qərargahı Tehranda yerləşən İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) çərçivəsində də həyata keçirilir. Səfirliyimizin təşəbbüsü və apardığımız iş nəticəsində Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu layihəsi İƏT-in prioritet layihələri siyahısına daxil edilib. Türkiyədə keçirilmiş İƏT-ə üzv dövlətlərin dəmir yolu qurumlarının rəhbərlərinin 11-ci iclasında Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu layihəsi üzrə təşkilat çərçivəsində yüksək səviyyəli işçi qrupun yaradılması qərara alınıb. Bu günə qədər işçi qrupun ilk iclası Bakıda, ikinci iclası isə İranın Rəşt şəhərində keçirilib.

Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu layihəsi ilə bağlı qərarlar İƏT-in ali sənədlərində də öz əksini tapıb. Belə ki, 2010-cu il dekabrın 23-də İƏT-in İstanbulda keçirilmiş 11-ci Zirvə Toplantısının yekunu olaraq qəbul edilmiş İstanbul Bəyannaməsində, eləcə də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə 2012-ci il oktyabrın 16-da İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının Bakıda keçirilmiş 12-ci Zirvə Toplantısında qəbul edilmiş Bakı Bəyannaməsində Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu layihəsinin tezliklə həyata keçirilməsi qeyd olunub. Eyni zamanda, İƏT-in Nazirlər Şurasının və Regional Planlaşdırma Şurasının iclaslarının hesabatlarında da Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu layihəsinin tezliklə yekunlaşdırılması vurğulanıb.

- Bir neçə gün əvvəl Azərbaycan Respublikasının və İran İslam Respublikasının Astara şəhərlərində iki dövlətin nümayəndə heyətlərinin görüşləri baş tutdu. Bu görüşlər haqqında nə deyə bilərsiniz?

- Budəfəki görüşlərdə əsas məqsəd Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı müzakirələrin aparılması idi. Azərbaycan Respublikasının iqtisadiyyat və sənaye naziri, Azərbaycan Respublikası ilə İran İslam Respublikası arasında iqtisadi, ticarət və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq üzrə Dövlət Komissiyasının həmsədri Şahin Mustafayev və İran İslam Respublikasının rabitə və informasiya texnologiyaları naziri, Komissiyanın həmsədri Mahmud Vaezinin görüşlərində Azərbaycan tərəfindən Xarici İşlər və Nəqliyyat nazirliklərinin, Dövlət Gömrük Komitəsinin, Dövlət Sərhəd Xidmətinin, “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin, İran tərəfindən isə Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları, Xarici İşlər, Yol və Şəhərsalma nazirliklərinin, Gömrük Komitəsinin yüksək səviyyəli nümayəndələri iştirak ediblər.

Məlumdur ki, hazırda Azərbaycan və İran arasında dəmir yolu xətləri mövcud olmadığından yüklər sərhəd-keçid məntəqələrindən avtomobil nəqliyyatı ilə daşınır. Bu baxımdan Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin reallaşması bu gün Azərbaycan Respublikası ilə İran İslam Respublikası qarşısında duran prioritet məsələlərdən biridir. Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi böyük siyasi və iqtisadi əhəmiyyətə malik olmaqla, yük və sərnişin daşımalarının həcminin dəfələrlə artmasına imkan yaradacaq, Azərbaycan və İran arasında iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsinə öz töhfəsini verəcək.

İran İslam Respublikasının Prezidenti Həsən Ruhaninin 2014-cü ilin noyabrında Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə görüşdə müzakirə olunan və xüsusi diqqət yetirilən məsələlərdən biri də nəqliyyat sahəsinin inkişafı olub. Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin yaradılmasının hər iki tərəfin marağında olduğu prezidentlər tərəfindən bir daha bəyan edilib və bildirilib ki, Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi nəinki İran və Azərbaycan, habelə bütün bölgə üçün önəmlidir.

Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin tərkib hissəsi olan Qəzvin-Rəşt dəmir yolu xəttinin uzunluğu 205 kilometrdir. Yolun inşasına İranın 6 böyük tikinti şirkəti cəlb edilib və işlərin 80 faizi başa çatıb. Yolda 22 tunelin, 15 körpünün inşası davam etdirilir. Tunellərin 15-i artıq hazırdır. Azərbaycan və İran 167 kilometr uzunluğunda Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisi üçün maliyyələşdirmənin birgə axtarışı barədə razılığa gəliblər.

Nazirlər Şahin Mustafayev və Mahmud Vaezinin oktyabrın 9-da Astara şəhərində keçirilən görüşündə Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı dəmir yolu xətlərinin əlaqələndirilməsi, Azərbaycan-İran sərhədində müvafiq infrastrukturun yaradılması istiqamətində tədbirlərin müzakirə edilməsi məqsədilə işçi qrupların yaradılması barədə razılıq əldə edildi. Bu tədbirlər Azərbaycan və İran ərazilərində sərhədyanı dəmir yolu xətlərinin çəkilməsini, sərhəd körpüsünün birgə tikintisini, habelə yükaşırma terminalının tikintisini nəzərdə tutur. Görüşdə əldə edilən razılaşmaya əsasən, yolun Azərbaycan ərazisinə düşən 8,3 kilometrlik hissəsini və 1 körpünün tikintisini Azərbaycan tərəfi həyata keçirəcək.

Eyni zamanda, həmin görüşün nəticəsi olaraq “Azərbaycan Dəmir Yollar” QSC-nin sədri Cavid Qurbanovla İranın yol və şəhərsalma nazirinin müavini, dəmir yollarının baş direktoru Purseyid Ağayi arasında “Azərbaycan Respublikası ilə İran İslam Respublikası arasında, iqtisadi, ticarət və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq üzrə Dövlət Komissiyası çərçivəsində işçi qrupunun iclasının Protokolu” imzalandı.

- Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin əhəmiyyəti barədə fikirlərinizi bilmək maraqlı olardı.

- Əvvəla qeyd edib ki, Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi İran, Rusiya, Avropa, Cənubi Asiya və Fars körfəzi ölkələri arasında ticarət dövriyyəsini genişləndirmək məqsədilə 2000-ci ildə təsis olunub. Azərbaycan Respublikası 2005-ci ilin sentyabrından bu təşəbbüsə qoşulub. Bu dəhlizin əsas məqsədi Cənubi Asiya və Fars körfəzinin limanlarını Azərbaycan və İran vasitəsilə Rusiya və Avropa ölkələri ilə birləşdirməkdən ibarətdir. Bu dəhlizin digər marşrutlarla müqayisədə əsas üstünlüyü tranzit məsafəsinin və vaxtının 3 dəfə az olmasıdır. Dəhliz vasitəsilə yüklərin çatdırılmasının qiyməti rəqabətə daha davamlıdır. Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin digər üstünlüklərinə marşrutun təhlükəsizliyi və beynəlxalq tranzit dəhlizləri ilə kəsişməsini aid etmək olar. Ümumiyyətlə, bu dəhliz digər ətraf ölkələri də nəzərə almaqla (Əfqanıstan və s.) illik 30 milyon ton yükün hərəkət etdiyi nəqliyyat dəhlizi kimi tranzit vaxtı və qiyməti baxımından ən səmərəli logistik həll yoludur. Ekspertlərin hesablamalarına görə, ilkin mərhələdə bu yük potensialının illik 5 milyon ton hissəsini və daha sonra maddi-texniki bazanı genişləndirərək illik 10 milyon ton daşınmanı Azərbaycan üzərinə keçirmək mümkündür.

Qeyd etdiyim kimi, Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi ümumilikdə regionun iqtisadi gələcəyi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb etməklə yanaşı, iki qonşu və dost ölkə - Azərbaycan və İran arasında iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsinə yeni təkan verəcək.

Məlumdur ki, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən islahatlar Azərbaycan iqtisadiyyatının dinamik inkişafına səbəb olub və onu daha cəlbedici edir. Bazar iqtisadiyyatı şəraitində beynəlxalq aləmdə xarici dövlətlər iqtisadi potensiala malik olan ölkələrlə əməkdaşlığa can atırlar.

Rabil Kətanov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Tehran