Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

Seyid Əzim Şirvani yaradıcılığına bir nəzər – məqalə

Seyid Əzim Şirvani yaradıcılığına bir nəzər – məqalə

Bakı, 9 aprel, AZƏRTAC

Seyid Əzim Şirvaninin yaradıcılığı olduqca çoxşaxəlidir. Lakin bu zəngin yaradıcılıqda əsas yer maarifçilik ideyasına məxsusdur. O, xalqını savadlı, dünyagörüşlü, məlumatlı və müasir düşüncəyə sahib görmək istəyirdi. Bu arzunun gerçəkləşməsi üçün çalışır, həm poeziyası, həm də pedaqoji fəaliyyəti ilə maarifçiliyi təbliğ edirdi.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirlər AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsinin müdiri filologiya elmləri doktoru, professor Vüqar Əhmədin “Seyid Əzim Şirvani yaradıcılığına bir nəzər” sərlövhəli məqaləsində yer alıb. Məqaləni ixtisarla təqdim edirik.

Seyid Əzim ərəb, fars və rus dillərini mükəmməl bilirdi. Şamaxıda müdirlik etdiyi yeni üsullu məktəbdə rus dili də tədris olunurdu. Onun maarifçilik istiqamətindəki fəaliyyəti yalnız dil bilikləri ilə məhdudlaşmırdı. O, bu məktəbdə şagirdlərinə türk olduqlarını anlatmaqla yanaşı, İslam dəyərlərini dərindən başa salır və Avropanın inkişaf etmiş xalqları ilə ayaqlaşmaq üçün rus dilini öyrənməyi tövsiyə edirdi.

“Qurani-Kərim”i əzbər bilən Seyid Əzim uzun illər İraqın Nəcəf şəhərində ilahiyyat dərsləri almış, ərəb dilində heyrətamiz səviyyədə savad qazanmışdı. Amma dövründə Azərbaycanda mətbuat olmadığı üçün maarifçi fikirlərini geniş yaymaq imkanı yox idi. Bu boşluq 1875-ci ildə Həsən bəy Zərdabinin “Əkinçi” qəzetini yaratması ilə aradan qalxdı. Seyid Əzim bu qəzetə şeirlər və məqalələr göndərərək ictimai fikrin formalaşmasına töhfə verdi.

O, həmçinin Tiflisdə fəaliyyət göstərən “Ziya” və “Kəşkül” qəzetlərinə şeirlər göndərir, bu mətbu orqanların işıqlanmasına və sevilməsinə səbəb olurdu. Bu yazılar onun maarifçilik ideyalarını daha geniş auditoriyaya çatdırmasına imkan verdi.

Seyid Əzim təkcə Şamaxı və Bakı deyil, Azərbaycanın bütün bölgələrindəki ədəbi məclislərdə böyük hörmət qazanmışdı. Şairin adı xüsusilə “Əkinçi”, “Ziya” və “Kəşkül” qəzetlərindən tanınırdı. Şamaxılı olan Ünsizadə qardaşlarının təşəbbüsü ilə Şamaxıda açılmış “Məclis” adlı yeni üsullu məktəbdə şəriət dərslərini Seyid Əzim tədris edirdi. Məhz bu məktəbdə Azərbaycanın digər böyük şairi Mirzə Ələkbər Sabir onun dərslərini dinləmişdi.

Maarifçi şairin Qafqazın müxtəlif bölgələrində tanınması onun poeziyasının gücündən və maarifçilik ruhundan irəli gəlirdi. Mir Möhsün Nəvvab, hərçənd ona həcvlər yazmışdı, Seyid Əzimin şeiriyyətinə yüksək qiymət verirdi. Bölgələrdəki məclis üzvləri onu Mövlanə Füzulidən sonra türk poeziyasının nəhəngi hesab edirdilər. Ordubadda fəaliyyət göstərən “Əncümənüş-şüəra” məclisinin rəhbəri Hacıağa Fəqir Ordubadi onunla məktublaşır və bir-birinə mənzumələr yazırdılar.

Seyid Əzim yaşadığı dövrdə bir çox şairin ilham mənbəyi və mənəvi müəllimi olub. Firidun bəy Köçərli onu “Qafqaz şüərasının səramədi” adlandırıb və Azərbaycan ədəbiyyatında tutduğu mövqeyə xüsusi önəm verib. O, Bakı, Şuşa, Gəncə, Qazax, Lənkəran, Təbriz, Ərdəbil, Dərbənd və Şəki bölgələrinin şairləri ilə sıx əlaqədə olub, təzkirələrində onların yaradıcılığından geniş bəhs edib. Bakıda fəaliyyət göstərən “Məcməüş-şüəra” ədəbi məclisində tez-tez iştirak edən şair burada Əbdülxalıq Cənnətinin istedadına da yüksək qiymət vermişdi.

Məlumdur ki, xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyev Seyid Əzimin yaradıcılığına böyük maraq göstərmiş, onu Bakıya dəvət etmiş və şeirlərini dinləmişdir. Seyid Əzimin oğlu Seyid Cəfərin söylədiyinə görə, Tağıyev onun külliyyatını çap etdirmək istəsə də, senzura və bəzi ruhanilərin müqaviməti buna mane olmuşdu. Amma sonradan bu külliyyat Tehranda nəşr olunmuşdu.

Mərhum professor Xeyrulla Məmmədov “XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı” kitabında Seyid Əzimin yaradıcılığına geniş yer ayıraraq, onun “Əkinçi” qəzetində yazmaqla ictimai pafos qazandığını, vətəndaş mövqeyinin formalaşdığını qeyd edib: “Fəbbül-ətfal”, “Qafqaz əhlinə xitab”, “Ruhanilik təhsili”, “Əkinçi və xan”, “Köpəyə ehsan” kimi əsərləri həm mövzu dərinliyi, həm də poetik dili ilə dövrün şairlərinə örnək olmuşdur. O dövrdə elə bir şair yox idi ki, Seyid Əzimin dəst-xətindən təsirlənməsin”.

Seyid Əzim təzkirəçilik sahəsində də mühüm işlər görüb, Sadiq bəy Sadiqidən sonra bu sahədə parlaq nümunələr yaradıb.

Azərbaycan ədəbiyyatı zəngin mənəvi və mədəni irs xəzinəsidir. Seyid Əzim Şirvani isə bu xəzinənin ən dəyərli yaradıcılarından biri olaraq, öz humanist və tolerant yaradıcılığı ilə ədəbiyyat tariximizdə silinməz iz qoyub. Onun oğlu Seyid Cəfərə ünvanladığı nəsihətnamə xarakterli şeiri, şairin bütün bəşəriyyətə açıq ürəyə sahib olduğunu nümayiş etdirir. Bu xüsusiyyətlər onun yaradıcılığını işıqlı və həmişəyaşar edib.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Bu gün Beynəlxalq Caz Günüdür

Keniyalı qonaq “ASAN xidmət” barədə məlumatlandırılıb

Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 45 nəfər saxlanılıb

Bərdədə marketdə istehlaka yararsız məhsullar aşkarlanıb

Azərbaycanda diri çəkidə ət istehsalı artıb

Çinin “Şencou-19” missiyasının astronavtları Yerə qayıdıblar

Şimali Koreya yeni döyüş gəmisinin silah sistemlərinin ilk sınağını keçirib

Bakıdakı "Çempionlar savaşı" turnirində rapid yarışlarına yekun vurulub

Britaniya kriptovalyuta sənayesini tənzimləmək üçün yeni qanun layihəsi təqdim edib

Avarçəkmə üzrə “Prezident Kuboku-2025” beynəlxalq reqatası bu gün start götürəcək

Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin yaradılmasından 26 il ötür

Tbilisidə bazarda güclü yanğın baş verib

Misirdə qum qasırğası ilə bağlı qırmızı xəbərdarlıq elan edilib

Azərbaycan Qazaxıstan taxılının idxalını 111 dəfə artırıb

İybilmə pozğunluğu və idrak zəifliyi arasındakı əlaqə ortaya çıxıb - ARAŞDIRMA

Terror bütün bəşəriyyət üçün, insanlığa qarşı böyük bəladır

Hindistanda hoteldə baş verən yanğında 14 nəfər ölüb

Sarıcalı sakini: Qarabağdakı bərpa işlərini qürur hissi ilə izləyirik

Keçmiş məcburi köçkün: illərdir doğma ocağa qayıdacağımız günü gözləyirdik

Böyük Qayıdış: Ağdam rayonunun Sarıcalı kəndinə növbəti köç karvanı yola salınıb

Ukraynanın Dneprpetrovsk vilayətinin bəzi kəndlərində əhali təxliyə edilir

Macarıstan Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsindən çıxıb

Sənaye tullantıları onilliklər ərzində qayaya çevrilir - ARAŞDIRMA

Bolqarıstan portalı Prezident İlham Əliyevin iranIı həmkarı ilə görüşündən yazıb

Almaniyada ifrat sağçı AfD-nin reytinqi artmaqdadır

ABŞ Polşaya 1,3 milyard dollar dəyərində raket satışını təsdiqləyib

Lənkəranda xəbərdarlıq-toplanış üzrə mülki müdafiə məşqi keçirilib

Pedaqoji Universitetdə Autizm maarifləndirmə ayı qeyd olunub

Şamaxıda “Yol hərəkəti qaydalarının öyrənilməsi” mövzusunda şagirdlərlə maarifləndirici görüş keçirilib

Çempionlar Liqası: PSJ yarımfinalın ilk oyununda "Arsenal"ı məğlub edib

Avroliqa: "Fənərbağça" yarımfinala yüksəlib

İNALCO-nun tələbəsi: “Türk Mədəniyyəti və Dili Günü” bütün türk xalqlarının mədəniyyətini tanıdır

Dövlət Departamenti: “Rusiya-Ukrayna məsələsində irəliləyiş olmasa, biz vasitəçi kimi prosesdən geri çəkiləcəyik

Masallıda növbəti əmək yarmarkası keçirilib

Uppsalanın mərkəzində üç nəfər qətlə yetirilib

Almaniyada AfD-li siyasətçinin sabiq köməkçisi casusluqda ittiham olunur

Fidan Hacıyevanın II Beynəlxalq Opera Festivalı təntənəli qala-konsertlə başa çatıb

İNALCO-nun tələbəsi: Məqsədim tariximizi və mədəniyyətimizi tələbələrə tanıtmaqdır

Naxçıvanda küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq edilib

Azərbaycan Basketbol Liqası: "Sabah" və "Neftçi" finala yüksəlib

“Zəfərin 5-ci ili: böyük qayıdışın addımları” adlı fotomüsabiqə elan edilib

Leyla Əliyeva və Arzu Əliyeva Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunu ziyarət ediblər

Parisdə “Türk Mədəniyyəti və Dili Günü” qeyd edilib VİDEO

Parisdə “Türk Mədəniyyəti və Dili Günü” qeyd edilib VİDEO

Bakıda ICESCO-nun regional ofisinin rəsmi açılış mərasimi olub

Türkiyə Üç Dəniz Təşəbbüsündə “strateji tərəfdaş” olub

Zabratda avtomobil təmiri sexində baş vermiş yanğın söndürülüb

Ruben Vardanyanın məhkəməsində zərərçəkmiş şəxs: Talış kəndi istiqamətində yenicə basdırılmış 59 mina zərərsizləşdirdik VİDEO

Ruben Vardanyanın məhkəməsində zərərçəkmiş şəxs: Talış kəndi istiqamətində yenicə basdırılmış 59 mina zərərsizləşdirdik VİDEO

Ağ ev Trampın ilk 100 gündəki nailiyyətlərini açıqlayıb

Naxçıvanda "SuVar!" adlı ekoloji aksiya keçirilib

Britaniyanın enerji sistemində baş vermiş nasazlıqlar araşdırılır

Avarçəkmə üzrə “Prezident Kuboku-2025”in püşkatması olub

İmişlidə regional müşavirədə yanğın təhlükəsizliyi müzakirə olunub

Hərbi qulluqçularımız Gürcüstanda keçirilən beynəlxalq təlimdə iştirak edir

Azərbaycan ilə Cibutinin əlilliyi olan şəxslər təşkilatları Əməkdaşlıq Memorandumu imzalayıblar

İordaniyalı qonaqlar Azərbaycan parlamentində olublar

Rumıniya və Bolqarıstan mediası Prezident İlham Əliyevin Çinin telekanalına müsahibəsindən yazıb

Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin dəstəyi ilə “Innosummit” infosessiyası keçirilib

Londonda Azərbaycan-Böyük Britaniya Hökumətlərarası Komissiyanın iclası keçiriləcək

Üç günə qarşı 30 günlük atəşkəs təklifi

Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının tabeliyində “Sahibsiz Heyvanlara Qayğı Mərkəzi” publik hüquqi şəxs yaradılır - QƏRAR

Azərbaycan filmi 11-ci Beynəlxalq İsgəndəriyyə Qısametrajlı Film Festivalında nümayiş olunacaq

“Jurnalistlərin cəbhəboyu zonada akkreditasiyası və cəbhəboyu zonaya xidməti ezamiyyətlərinin Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Nazirliyi ilə razılaşdırılması Qaydası”nın təsdiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2015-ci il 14 avqust tarixli 279 nömrəli Qərarında dəyişiklik edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Azərbaycanın təcrübəsi və investisiyaları Əfqanıstanda iqtisadi artımın təşviqində əsas rol oynaya bilər - MÜSAHİBƏ

Türkiyəli alimlər səs yazısı ilə ağciyər xərçəngini aşkarlaya biliblər

Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının tabeliyində “Sahibsiz Heyvanlara Qayğı Mərkəzi” publik hüquqi şəxsin yaradılması haqqında
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Savat üzrə Azərbaycan millisi Bolqarıstanda 4 medal qazanıb

Məktəbəhazırlıq qrupları və ibtidai siniflərdə yaz tətilinə başlanılır

Siyasi partiya sədrlərinin birgə səfərlərinin növbəti ünvanı Laçın şəhəridir

Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Etnoqrafiya fondunda qorunan çini kolleksiyanın kataloqu nəşr olunub

Azərbaycan və İordaniya arasında fəlakət və böhranların idarə edilməsi sahəsində əməkdaşlıq sazişi imzalanıb

Bakıda keçirilən Forum çərçivəsində 10 beynəlxalq əməkdaşlıq memorandumu imzalanıb VİDEO

Bakıda keçirilən Forum çərçivəsində 10 beynəlxalq əməkdaşlıq memorandumu imzalanıb VİDEO

BDU-dan başlayan liderlik hekayəsi

10 nömrəli avtobus marşrutunun hərəkət sxemi dəyişdirilir

Apellyasiya Arbitraj Tribunalı “Kəpəz”in şikayətini qismən təmin edib

Azərbaycan və Pakistan qarşılıqlı sərmayələrin intensiv təşviqi istiqamətində müzakirə aparıb

® “Kapital Bank”ın dəstəyi ilə keçirilən müəllimlər üçün “Nə? Harada? Nə zaman?” oyunu üzrə respublika çempionatı yekunlaşıb

Birləşmiş Krallığın dövlət naziri Ermənistanın mina təhdidi barədə məlumatlandırılıb

Senator: Azərbaycanın təcrübəsi Rumıniya üçün mühüm nümunədir

ADPU-da təlim: Süni intellektin tətbiqi, innovasiyası və perspektivləri

ICESCO-nun Baş direktoru: Bakıda açılan regional ofis bilik, mədəniyyət, elm, ünsiyyət və sülh mayakına çevriləcək VİDEO

ICESCO-nun Baş direktoru: Bakıda açılan regional ofis bilik, mədəniyyət, elm, ünsiyyət və sülh mayakına çevriləcək VİDEO

TDT-yə üzv ölkələrin rəqabət qurumu rəhbərlərinin iclası keçirilib

Mərakeş mediası elektrik enerjisinin kəsilməsi fonunda Rabatın İspaniyaya “səxavətli jest”indən yazır

Azərbaycan Hökumətinin missiyası Banqladeşdə: İkitərəfli münasibətlər və əməkdaşlıq perspektivləri müzakirə olunub

Türkiyənin “Roketsan” şirkətinin nümayəndələri BMU-da olub

Zabratda avtomobil təmiri sexində yanğın baş verib VİDEO

Zabratda avtomobil təmiri sexində yanğın baş verib VİDEO

Qurban bayramı ilə bağlı hazırlıq işləri davam edir

Azərbaycan-İran münasibətləri: yeni siyasi və mədəni birgəliyin başlanğıcı

Gənc ailələrin sosial-iqtisadi çağırışları: Azərbaycan və dünya təcrübəsi - ARAŞDIRMA

Gənc Tamaşaçılar Teatrı may repertuarını açıqlayıb

İsveçdə su samurlarının yetişdirilməsi dayandırılıb

XİN: Avropa Şurasının insan hüquqları komissarının Azərbaycana qarşı bəyanatını qətiyyətlə rədd edirik

Hepatit A virusuna yoluxma hallarının artması Avropada həyəcan doğurur

Azərbaycan və İtaliya parlament üzvləri ikitərəfli əməkdaşlığın inkişafını müzakirə ediblər

Kosmosu fəth edən macarların siyahısına yeni adlar əlavə olunacaq

Buxara şəhərində “Özbəkistan–Azərbaycan əlaqələri arxiv foto sənədlərində” kitab-albomunun təqdimatı olub

Biləsuvarda “Nur” şadlıq sarayında nöqsanlar aşkarlanıb

Paytaxtın küçələrindən birində nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılacaq

Azərbaycan Cüdo Federasiyasının icraçı vitse-prezidenti: Avropa çempionatındakı təcrübə növbəti yarışlar üçün çox vacibdir - MÜSAHİBƏ

Xabi Alonso “Real Madrid” ilə razılığa gəlməyə yaxındır

Naxçıvanda Hərracların Təşkili Mərkəzi istifadəyə verilib