Tərtər, 5 mart, Tahir Ağaməmmədov, AZƏRTAC

Prezident İlham Əliyevin respublikada kənd təsərrüfatının və sahibkarlığın inkişafı, yerli istehsalın artırılması, idxaldan asılılığın azaldılması, əhalinin məşğulluğunun yüksəldilməsi, torpaq sahələrindən səmərəli istifadə olunması barədə tapşırıqları Tərtər rayonunda uğurla yerinə yetirilir. Cəbhə bölgəsində, düşmənlə bir neçə addımlıqda yaşayan tərtərlilər öz təsərrüfatlarını genişləndirir, taxılçılıq, pambıqçılıq, baramaçılıq, bağçılıq, heyvandarlıq və kənd təsərrüfatının digər sahələri ilə məşğul olmaqla həm özlərinin sosial rifahlarını yaxşılaşdırır, həm də ölkəmizdə ərzaq bolluğunun yaradılmasına töhfələrini verirlər.

Tərtər buğdanın məhsuldarlığına görə taxılçılıq rayonları arasında ön sıralardadır

Taxılçılıq Tərtər rayonunda kənd təsərrüfatının aparıcı sahələrindəndir. Son illər rayonda taxılçılığın inkişaf etdirilməsi, məhsul istehsalının artırılması istiqamətində mühüm addımlar atılıb. 2018-ci ildə rayonda əkilmiş 11 min 556,3 hektar taxıl sahəsindən 44 min 175,2 ton məhsul, o cümlədən 30 min 984,4 ton buğda, 13 min 190,8 ton arpa əldə edilib. Hər hektarın məhsuldarlığı orta hesabla buğda sahələrində 41,1 sentner, arpa sahələrində isə 32,9 sentner olub. 2017-ci ilə nisbətən buğdanın məhsuldarlığı 2,8 sentner, arpanın məhsuldarlığı isə 1,5 sentner çoxdur. Son 5 il ərzində buğdanın əkin sahəsi 21,9 faiz, məhsul istehsalı 45,4 faiz, hər hektardan məhsuldarlıq 6,7 sentner və ya 19,5 faiz artıb. Buğdanın hər hektarının məhsuldarlığına görə Tərtər respublikanın taxılçılıq rayonları arasında ön sıralarda durur.

Məhsuldarlığın artırılmasında yüksək reproduksiyalı taxıl toxumlarının istehsalı mühüm rol oynayır

Taxıl istehsalının artırılmasında məhsuldar, yerli iqlim şəraitinə və xəstəliklərə davamlı, yüksək reproduksiyalı taxıl toxumlarının istehsalı və səpin zamanı bu toxumlardan istifadə edilməsi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Taxıl istehsalçılarının yüksək reproduksiyalı toxumlarla təmin edilməsində dövlət və özəl toxumçuluq təsərrüfatlarının rolu böyükdür.

Tərtər rayonunda taxılçılıqla məşğul olan sahibkarlar səpin zamanı “Azərtoxum” MMC, “Tərtər” MMC toxumçuluq təsərrüfatı və Elmi-Tədqiqat Əkinçilik İnstitutunun Tərtər Bölgə Təcrübə Stansiyasında becərilən yerli şəraitə uyğun yüksək məhsuldar toxumlardan istifadə edirlər. Rayonda yetişdirilən toxumlar tərtərli taxıl istehsalçıları ilə yanaşı, respublikanın bir sıra rayonlarındakı taxılçılıqla məşğul olan fermerlərin də toxuma olan tələbatının ödənilməsində mühüm rol oynayır.

“Tərtər” MMC özəl toxumçuluq təsərrüfatında buğdanın “Azəri”, “Murov-2”, “Qırmızı gül”, “Şəfəq 2” sortları, arpanın “Qarabağ 22”, “Qarabağ 33” sortları becərilir. Tirəli və adi səpin texnologiyaları əsasında becərilən taxıl sahələrindən bol məhsul əldə edilir. İstehsal olunan yüksək reproduksiyalı taxıl təmizlənərək çeşidlənir, laboratoriya müayinəsindən keçirilərək dərmanlanır, kisələrə yığılıb fermerlərə satılır.

Əkinçilik Elmi-Tədqiqat İnstitutunun Tərtər Bölgə Təcrübə Stansiyası əldə etdiyi elmi nəticələrlə taxılçılığın inkişafına öz töhfəsini verir. Stansiyada dənli bitkilərin seleksiyası, toxumçuluq və becərmə texnologiyası istiqamətlərində üç şöbə fəaliyyət göstərir. Stansiyanın fəaliyyətinin məqsədi Qarabağın suvarma zonası üçün yüksək məhsuldar və xəstəliyə davamlı sortların yaradılması, yüksək reproduksiyalı toxum istehsalıdır.

Hər il burada 450-500 ton yüksək reproduksiyalı super elit və elit toxumları istehsal olunur. Toxum istehsalı dövlət standartlarına uyğun həyata keçirilir. Bu toxumlar Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin bölgüsü əsasında respublikada fəaliyyət göstərən dövlət və özəl toxumçuluq təsərrüfatlarına, həmçinin fermerlərə verilir.

Respublikada taxıla olan tələbatı daxili istehsal hesabına tam ödəmək üçün qarşıya qoyulan hədəf məhsuldarlığın yüksəldilməsidir. Odur ki, stansiyada intensiv texnologiyaların (tirəli səpin, sıfır becərmə və minimal becərmə) tətbiqindən geniş istifadə olunur.

Tərtərdə bağçılıq və tingçilik inkişaf etdirilir

Tərtər rayonunda əhalinin əsas məşğuliyyət növlərindən biri bağçılıq və tingçilikdir. Son illərdə kənd təsərrüfatının digər sahələri kimi bu istiqamətdə də inkişafa nail olunub.

Hazırda rayonda 1397,8 hektar meyvə bağları və 11,6 hektar üzümlüklər var. Meyvə bağlarının 1118,8 hektarı barverəndir. 2018-ci ildə 100,9 hektar sahədə yeni meyvə bağları və giləmeyvəliklər, o cümlədən 32,8 hektarda xurma, 24,3 hektarında şaftalı, 9,9 hektarında armud, 8,2 hektarında gilas, 6,9 hektarında alça, 6,4 hektarında alma, 6,2 hektarında badam, 2,4 hektarında gavalı, 2,1 hektarında ərik, 1,5 hektarda fındıq bağları salınıb. 0,2 hektarda çiyələk əkilib, 1 milyon 692 min 685 ədəd meyvə və 224 min ədəd dekorativ bitki tingləri yetişdirilib. Rayon ərazisindəki bağlardan 10 min 363,7 ton meyvə və giləmeyvə, 1045 ton üzüm yığılıb.

Ümumilikdə rayonda son 5 ildə 340,7 hektar yeni meyvə bağları salınıb, meyvə istehsalı 28,4 faiz artıb.

İntensiv meyvə bağlarında istehsal olunan məhsullar xarici bazara çıxarılacaq

Ölkəmizdə qeyri-neft sektorunun inkişafının sürətləndirilməsi, aqrar sahədə intensiv texnologiyaların tətbiqi ilə bağlı görülən tədbirlərə uyğun olaraq, Tərtər rayonunun Xoruzlu kəndində intensiv bağçılıq təsərrüfatı yaradılıb. “Aqropat” MMC tərəfindən intensiv meyvə bağlarının salınmasında məqsəd xarici bazarlara çıxarmaq üçün rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsal etməkdir. 140 hektar ərazisi olan təsərrüfatın 80 hektarında İspaniya və Türkiyədən gətirilmiş yüksək məhsuldar alma, armud, alça, badam, ərik, gilas, gavalı, heyva, xurma və şaftalı tingləri müasir texnologiyalar əsasında əkilib. Bu meyvə tingləri əkildikdən 1-2 il sonra bar verməyə başlayır, 4-5 ildən sonra isə ən yüksək məhsuldarlığa çatır. Yaxşı qulluq olunarsa, hər hektardan 10 ton təmizlənmiş badam, 40 ton şaftalı, 50 tona yaxın armud, 45 ton alma, 40 ton xurma, 25 ton ərik götürmək mümkündür. Ötən il əkilməsinə baxmayaraq, artıq meyvə ağacları ilk barını verib.

Bağın suvarma suyu ilə təmin olunması üçün 45 min və 21 min kubmetr tutumu olan iki su anbarı inşa edilib. Tərtərçaydan anbarlara vurulan su motorlar vasitəsilə bağa verilir. Bağda ağacların suvarılması mərkəzləşdirilmiş qaydada elektron sistemlə damlama üsulu ilə həyata keçirilir.

İntensiv bağçılıq təsərrüfatında 30 nəfər daimi, 150 nəfər isə mövsümi işlərə cəlb olunub. Gələcəkdə məhsulun yığılması üçün plastik qablar istehsal edilməsi və soyuducu anbarın inşası nəzərdə tutulur.

İstixana kompleksində ixracyönümlü məhsullar istehsal ediləcək

Tərtər rayonunda xarici bazarlara rəqabətqabiliyyətli məhsul çıxarmaq məqsədilə yaradılan təsərrüfatlardan biri də rayonun Soyulan kəndi ərazisindəki istixana kompleksidir. “Azaqrokənd” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən yaradılan kompleksin tikintisinə ötən ilin aprel ayında başlanılıb. Ümumi ərazisi 5 hektar olan kompleksin 2 hektarında qurulan istixanada hazırda metal konstruksiya işləri görülür. Kompleksdə qazanxana, su anbarı, inzibati bina, anbarlar, işçilər üçün yeməkxana, istirahət otaqları inşa ediləcək, Türkiyə və İtaliya istehsalı olan ən müasir avadanlıqlar, İsrail istehsallı damcı suvarma sistemi quraşdırılacaq. Suvarma, havalandırma sistemləri tam avtomatlaşdırılmış şəkildə idarə olunacaq. Burada istehsal olunacaq pomidor və xiyar ixrac ediləcək. İstixanada 50 nəfər kənd sakini daimi işlə təmin olunacaq.

Ənənəvi təsərrüfat sahəsi olan pambıqçılıq inkişaf etdirilir

Ölkəmizdə pambıqçılığın inkişaf etdirilməsi, pambığın keçmiş şöhrətinin qaytarılması istiqamətində görülən tədbirlər Tərtər rayonunda da öz bəhrəsini verib. 2017-ci ildə 3123 hektar sahədən 8419,9 ton məhsul tədarük edərək, orta məhsuldarlığa görə respublikanın pambıqçılıq rayonları arasında ön sırada dayanan Tərtər pambıqçıları 2018-ci ildə də yüksək nəticəyə nail olublar. 3300 hektar sahədən 8196,5 ton məhsul tədarük edilib. Hər hektar pambıq sahəsində orta məhsuldarlıq 24,8 sentner olub. Tərtər rayonu pambığın məhsuldarlığına görə ötən il də ölkə üzrə birincilər sırasına çıxıb. 2014-2018-ci illərdə Tərtər rayonunda pambığın əkin sahəsi 3,6 dəfə, məhsul istehsalı 4,1 dəfə, hər hektardan məhsuldarlıq 13,2 faiz artıb.

Tərtərdə şəkər çuğunduru istehsalına böyük maraq var

Cəbhə bölgəsində yerləşən Tərtər rayonunda torpaq mülkiyyətçiləri və fermerlərin becərdikləri kənd təsərrüfatı bitkilərindən biri də şəkər çuğundurudur. Vacib texniki bitki hesab edilən şəkər çuğundurundan həm şəkər istehsalı üçün, həm də heyvandarlıqda yem kimi istifadə olunur.

Rayonda şəkər çuğundurunun becərilməsinə 1990-cı illərdə başlanılsa da, 2003-cü ildə İmişli Şəkər Zavodu istifadəyə verildikdən sonra fermerlər bu bitkinin əkinini daha da genişləndiriblər. 2017-ci ildə şəkər çuğunduru bitkisinin hər hektarından əldə olunan məhsuldarlığa görə Tərtər rayonu respublikada birinci yerdə olub. 2018-ci ildə rayonda 859 hektarda şəkər çuğunduru bitkisi becərilib. Sahələrdən 29 min 928 ton çuğundur əldə edilib. Hər hektardan orta məhsuldarlıq 348,4 sentner təşkil edir. 2014-cü illə müqayisədə şəkər çuğundurunun əkin sahəsi 54,8 faiz, məhsul istehsalı 64,4 faiz, hər hektardan məhsuldarlıq 15,3 faiz artıb.

Bu il Tərtərdə 15 tona yaxın barama istehsalı proqnozlaşdırılır

Baramaçılıq 1970-1980-ci illərdə Tərtər rayonunda ən inkişaf etmiş və gəlirli sahələrdən olub. 1990-cı illərin əvvəllərində tənəzzülə uğrayan baramaçılıq 2016-cı ildə yenidən bərpa edilməyə başlanılıb. Həmin il rayon kümçüləri tərəfindən 959 kiloqram, 2017-ci ildə 4601 kiloqram, 2018-ci ildə isə 10 min 228 kiloqram barama istehsal edilib.

Ənənəvi və ixracyönümlü təsərrüfat sahəsi olan baramaçılığın inkişaf etdirilməsi istiqamətində rayonda zəruri tədbirlər görülür. İpəkqurdunun yem bazasının bərpası məqsədilə 2016-2018-ci illərdə rayon ərazisində 223 min 357 ədəd tut tingi əkilib. Bunun da 103 min ədədi Çin Xalq Respublikasından gətirilib. Rayon ərazisindəki mövcud və yeni əkilən tut ağacları, əhalinin baramaçılıq sahəsindəki təcrübəsi, həmçinin bu sahənin gəlirli olması barama istehsalını artırmağa imkan verir. 2019-cu ildə daha çox rayon sakininin bu gəlirli sahə ilə məşğul olacağı nəzərə alınsa, 15 tona yaxın barama istehsalını proqnozlaşdırmaq olar.

Son illərdə Tərtərdə 80 yeni subartezian quyusu qazılıb

Əkin sahələrinin suvarma suyu ilə təminatının yaxşılaşdırılması kənd təsərrüfatının inkişafını şərtləndirən amillərdən biridir. Ölkəmizin bütün bölgələrində olduğu kimi, cəbhə bölgəsində yerləşən Tərtər rayonunda da bu istiqamətdə ardıcıl tədbirlər görülür, hər il yeni subartezian quyuları qazılaraq istifadəyə verilir. Son 5 ildə rayon əhalisinin suvarma suyu ilə təminatının yaxşılaşdırılması məqsədilə 80 ədəd yeni subartezian quyusu qazılıb.

Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamlara əsasən, ötən il Tərtər şəhəri, İlxıçılar, Qazyan, Ələsgərli, Yuxarı Sarıcalı, Sarıcalı, Seydimli, Bala Kəngərli, Dəmirçilər, Borsunlu, Bəyimsarov, Kəbirli və Qaraağacı kəndlərində, ümumilikdə, 13 ədəd yeni subartezian quyusu qazılıb. Bu quyuların istifadəyə verilməsi ilə rayonun 450 hektar əkin sahəsi suvarma suyu ilə təmin edilib. Dövlət başçısının 2019-cu il 12 fevral tarixli Sərəncamı ilə bu il rayonun Tərtər şəhəri, Kəngərli, Bala Kəngərli, Kəbirli, Xoruzlu, Borsunlu, Hacıqərvənd, Çaylı, Düyərli, Bayandur, Qaraağacı, Evoğlu kəndlərində daha 13 subartezian quyusu qazılacaq. Yeni subartezian quyuları ilə rayonun 450 hektar əkin sahəsi suvarılacaq.

Cins maldarlıq inkişaf etdirilir, heyvandarlıq məhsulları istehsalı artır

Tərtər rayonunda heyvandarlığın inkişafı, mal-qaranın cins tərkibinin yaxşılaşdırılması istiqamətində də tədbirlər uğurla davam etdirilir. Son illərdə rayonda müasir heyvandarlıq kompleksinin yaradılması, sahibkarlara lizinq yolu ilə güzəştli şərtlərlə yüksək məhsuldar damazlıq heyvanların satılması və heyvanlar arasında aparılan süni mayalama tədbirləri genişləndirilib. Süni mayalanmadan əldə edilən yüksək nəticələr, həmçinin bu yolla alınan hər buzova görə fermerlərə 100 manat yardım müəyyənləşdirilməsi süni mayalama tədbirlərinə marağı artırıb. Ötən il rayonda fəaliyyət göstərən süni mayalanma texnikləri tərəfindən 1840 baş inək və düyə süni yolla mayalandırılıb, 815 baş cins tərkibi yaxşılaşdırılmış buzov alınıb. Fermer və sahibkarlar tərəfindən son illərdə lizinq yolu ilə 391 baş cins heyvan alınaraq rayona gətirilib.

Rayonda mal-qaranın baş sayının artırılması və cins tərkibinin yaxşılaşdırılması heyvandarlıq məhsulları istehsalının artmasına səbəb olub. Belə ki, 2018-ci ildə təsərrüfatlarda 3 min 71,2 ton ət, 22 min 127 ton süd, 14 milyon 740 min ədəd yumurta, 110,8 ton yun istehsal olunub. Əvvəlki illə müqayisədə ət istehsalı 7 faiz, süd istehsalı 2,3 faiz, yumurta istehsalı 85,4 faiz artıb. Son 5 ildə isə ət istehsalı 97,9 faiz, süd istehsalı 51,6 faiz, yumurta istehsalı 90,6 faiz çoxalıb.

İstehsal edilən bir sıra kənd təsərrüfatı məhsulları nəinki rayonun, eləcə də ölkə əhalisinin tələbatının ödənilməsində, respublikada ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynayır.