Trilyonlara aparan yol: Zəngəzur dəhlizinin qlobal ticarətdə rolu
Astana, 20 iyul, AZƏRTAC
Astanaya gəldikdən sonra ilk günlərdə Qazaxıstan Respublikasının sənaye və tikinti naziri Kanat Şarlapaevin “Kazinform” saytında Almaniyanın “Markt und Mittelstand” jurnalına verdiyi müsahibədən bir parça ilə qarşılaşdım.
Müsahibədə vurğulanır ki, Qazaxıstan ərazisində müvafiq kəşfiyyat işləri aparılmaqla, ümumi dəyəri 46 trilyon dollar məbləğində qiymətləndirilən 5 min yeni yatağın kəşfini gözləmək olar.
Bu məlumat mənə inanılmaz göründü. “Kazinform”un əməkdaşına yazdım ki, bu rəqəmin real görünmür, onu bir daha yoxlamağı xahiş etdim.
Eyni zamanda, mən özüm də axtarışımı davam etdirdim və orijinal mənbəni – həqiqətən 46 trilyon dollar rəqəmini göstərən alman dilində bir məqaləni tapdım.
Növbəti dəfə apardığım araşdırma zamanı təəccüblə eyni rəqəmi səsləndirən digər mənbələr tapdım.
Niyə bütün bunları yazıram? Bu rəqəm çox şeyi izah edir. O, Mərkəzi Asiyada olan nəhəng imkanlara və çox böyük təbii sərvətlərə dəlalət edir.
Əgər bir jurnalist olaraq bu məlumat diqqətimi çəkibsə, o zaman gündəlik tədqiqat aparan və hesabatlarını hökumətlərinə təqdim edən peşəkarları və ekspertləri olan çoxsaylı xarici analitik institutlarla bağlı nə deyək?
İndi aydın olur ki, niyə dünyada Mərkəzi Asiyaya bu cür maraq göstərilir və hamı bu regiona çıxış əldə etmək üçün imkanlar axtarır.
Astanada olarkən, mən Cənubi Qafqazın, xüsusən də Azərbaycanın gələcəkdə bu resursların Qərbə tədarükü üçün ticarət yolu kimi oynaya biləcəyi mühüm rolu dərk etdim.
Qərbin nəyə görə Cənubi Qafqaz regionunda möhkəmlənməyə can atdığı aydın oldu - məhz Mərkəzi Asiyanın təbii sərvətlərinə marşrut tapmaq üçün.
İran və Rusiya arasında yerləşən Azərbaycan mühüm strateji qovşağa çevrilir.
Tarixdən bilirik ki, Xristofor Kolumb, Vasko da Qama və Fernand Magellan tərəfindən yeni marşrutların kəşfi qlobal ticarətin və Avropanın özünün inkişafına əhəmiyyətli töhfə verib.
Zəmanə dəyişib, lakin üsullar dəyişməz olaraq qalır: uğur üçün yeni marşrutların yaradılması və mühüm strateji qovşaqlara, nəqliyyat marşrutlarına nəzarət lazımdır.
Ticarət yollarına nəzarət edən ölkələr inkişafda nəhəng uğurlar əldə edirlər. Məhz buna görə də Cənubi Qafqazdan Mərkəzi Asiyaya marşrutun açılması Avropa və ABŞ üçün belə mühüm rol oynayır.
Eyni zamanda, Cənubi Qafqaz öz strateji əhəmiyyətinə görə Süveyş və Panama kanalları ilə müqayisə oluna bilər.
Belə bir marşrutun açılması nəyin bahasına olacaq? Bu, artıq başqa sualdır.
Qərbin niyə “müddətlər” qoyduğu və Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh sazişinin tezliklə imzalanmasını istədiyi aydın olur. Onlar üçün məhz marşrutun açılması son dərəcə vacibdir, sülh sazişinin konkret bəndləri isə onları çox da maraqlandırmır.
Bundan əlavə, Qərb vahid, monolit deyil - onun daxilində gələcək Zəngəzur dəhlizinə hansı ölkələrin necə çıxış əldə edə biləcəyi ilə bağlı mübarizə gedir.
Müxtəlif dövlətlər və onların lobbi qrupları öz maraqlarını güdürlər. Məsələn, Fransa hər vəchlə gərginliyi qızışdırır və Azərbaycanla Ermənistan arasında real sülhə nail olunmasını istəmir.
Digər tərəfdən, Zəngəzur dəhlizi Çindən Avropaya malların daşınması baxımından da böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Əgər obyektiv baxsaq, Zəngəzur dəhlizinin açılması həm Azərbaycan, həm də gələcəyi Bakı və Ankara ilə münasibətlərin qurulmasından asılı olan Ermənistan üçün iqtisadi baxımdan sərfəlidir.
Baxmayaraq ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülhə nail olmaq çətindir, lakin mümkündür. Ermənistanın Azərbaycan ərazisinin 20 faizini işğal altında saxladığı, etnik təmizləmə apardığı, mədəni və tarixi abidələrimizi məhv etdiyi, təbii sərvətlərimizi talan etdiyi, məscidləri tövləyə çevirdiyi dövrdən o qədər də çox vaxt keçməyib.
Bakı öz milli maraqlarından çıxış edir və kənar oyunçuların müəyyən etdiyi zaman çərçivələrinə uyğunlaşmamalıdır.
Zəngəzur dəhlizinin açılması Qərbə sərfəlidirsə, ilk növbədə, Ermənistana təzyiq etməlidir ki, düzgün qərar versin, danışıqlar prosesinin imitasiyası ilə məşğul olmasın.
Bundan əlavə, sülh müqaviləsi elə bir formada təsbit edilməlidir ki, gələcəkdə Ermənistan hakimiyyətinin onu şübhə altına almaq imkanı olmasın. Bu, regionda uzunmüddətli sabitliyi və inkişafı təmin etməyin yeganə yoludur.
Son nəticədə Zəngəzur dəhlizi sadəcə nəqliyyat marşrutu deyil. Bu, Cənubi Qafqazda yeni tərəqqi və sabitlik dövrünə aparan yoldur.
Elşən Rüstəmov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Astana
Bölmənin digər xəbərləri
