Viruslar və onlara qarşı immunitetin möhkəmləndirilməsində bitkilərin rolu
Bakı, 20 may, AZƏRTAC
Bütün orqanizmləri, o cümlədən insanı əhatə edən mühit fiziki, kimyəvi və antropogen komponentlərin vəhdətindən ibarətdir və insanlar üçün təhlükə mənbəyidir. Virusların mənşəyi biologiyanın həll olunmamış sirlərindən biridir. Hələ ta qədimdən bu təhlükələri və zərərli ekoloji amilləri aradan qaldırmaq üçün alimlər müxtəlif yollar axtarmışlar. Çox təəssüflə qeyd etmək lazımdır ki, səhiyyə sahəsində elmi nailiyyətlərin bu qədər inkişaf etdiyi bir dövrdə mikroskopik varlıq olan viruslar tam şəkildə öyrənilməyib.
AMEA-nın Dendrologiya İnstitutundan AZƏRTAC-a bildirilib ki, bu fikirləri müəssisənin Ağac və kol bitkilərinin introduksiyası və iqlimləşdirilməsi laboratoriyasının elmi işçisi İradə Məmmədova səsləndirib.
Viruslar və onlara qarşı immunitetin möhkəmləndirilməsində bitkilərin rolundan danışan İ.Məmmədova qeyd edib ki, iqlim dəyişkənliyi ilə əlaqədar olaraq ətraf mühitdə virusların inkişafına şərait yaranır. Virus - infeksiyanı bakteriyalar da daxil olmaqla canlı orqanizmlərin hüceyrələrinə yayan hüceyrəsiz bir həyat formasıdır, “zəhər” mənasını verir. Təfərrüatlı şəkildə öyrənilən virusların sayı beş minə çatır, lakin onların həqiqi sayının bir milyondan çox olduğu güman edilir. Virus ölçüsünə görə olduqca böyükdür (diametri 400-500 nanometrdir). Virusların təsnifatına gəldikdə RNT və DNT tərkiblidir. Bütün bəşəriyyəti cənginə alan COVID-19 virusu RNT tərkibli Coronaviridae viruslar qrupuna aiddir. Koronaviruslar insan və ya heyvanlar arasında yayıldığı sübut edilmiş patogen xüsusiyyətləri olan geniş viruslar ailəsidir. Məlumdur ki, bir sıra koronaviruslar insanlarda adi soyuqdəymədən tutmuş daha ciddi xəstəliklərə qədər respirator infeksiyalara səbəb ola bilər. Bu yaxınlarda aşkar edilmiş koronavirusların sonuncusu COVID-19 xəstəliyinə səbəb olur. Bəlli olduğu kimi, bu günə qədər maksimal effekti tam təmin edən spesifik müalicə və profilaktik vasitə olmasa da, dünya alimləri bu yöndə səylə tədqiqat işləri aparırlar. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyələrinə uyğun olaraq bu bəladan qurtulmağın əsas yolları olan evdə qalma, izolyasiya və şəxsi gigiyena (əl və respirator) kimi üsullara tam məsuliyyətlə yanaşmaq və immun sistemin möhkəmlənməsi üçün bir sıra xalq təbabəti üsullarından istifadə etmək lazımdır. Araşdırmalara görə, bu virusun əsas müalicə istiqaməti bir bəlğəmin, bir də iltihabın aradan götürülməsidir. Bunun üçün də orqanizmin müdafiə sisteminin gücləndirilməsi əsas yerlərdən birini tutur. Bəzi çox sadə vasitələr bizə immuniteti yüksək səviyyədə saxlamağa, soyuqdəymə və virus xəstəliklərinə tutulmamağa və ya bu xəstəlikləri daha asan keçirməyə kömək edə bilər. Tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilib ki, bir çox bitkilər tərkibinin zənginliyinə görə immun sistemin möhkəmlənməsində çox faydalıdır. Son illərdə bitki mənşəli maddələrin bioloji aktivliyi sahəsində aparılan elmi tədqiqat işləri əsaslı dərəcədə artıb. Təbii sərvətlərin tədqiqi, onlardan səmərəli istifadə olunması müasir dövrün aktual məsələlərindən biridir. Bitki aləmi dərman maddələrinin, o cümlədən qiymətli efir yağlarının alınması üçün tükənməz xammal mənbəyidir. Elmi araşdırmalar nəticəsində sübut olunub ki, exinaseya (Echinasea purpurea), eleutherekok (Eleuthereucossus), biyan kökü (Glycyrrhiza), cökə (Tilia), qara qarağat (Ribes niqrum), adaçayı (Salviya officinalis) və adi mərsin (Myrtus communis L.) immun mexanizmləri aktivləşdirir, orqanizmin infeksiyalara qarşı davamlılığını artırır. İmmun sistemini yüksək səviyyədə saxlamaq üçün əsas yerdə orqanizmin oksigenlə təchizatı və düzgün qidalanma durur.
Tərəfimizdən aparılan elmi tədqiqatlar nəticəsində adi mərsin bitkisinin yarpaqlarından QZX üsulu ilə alınan efir yağının komponent tərkibi öyrənilib. Beləliklə, aşağı temperaturda qaynayan fraksiyanın tərkibində monoterpen birləşmələri qramla: α-pinen (14,5), kamfen (0,5), β-pinen (0,3), limonen (23,4), sineol (11,7),n-simeol (1,8) aşkar edilib. Adi mərsin efir yağının tərkibində olan limonen və linalool növ üçün ilk dəfə müəyyən edilib. Mərsin efir yağlarının uçucu tullantıları mikroblara qarşı fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Tibb Universitetinin Mikrobiologiya kafedrasında mərsin efir yağının antimikrob və antifunqal xassələri öyrənilib. Laborator analizlərdə disk-diffuziya üsulu ilə mərsin yağının 2 faizli spirtli məhlulu ilə bəzi mikrob kulturalarından istifadə edərək yağın lizis məsafəsinə görə toksikliyi müəyyən olunub. Tədqiqatlar nəticəsində məlum olub ki, bu təsir uçucu olmayan kristal maddələrin fəallığıdır. Bu maddələrin antibakterial fəallığı mərsin efir yağının öz aktivliyindən 500 qat daha yüksəkdir - onlar qram-müsbət sporsuz bakteriyalara, məsələn, stafilokokların müxtəlif ştamları, vərəm, nefrit, xroniki pnevmoniya, bronxit, angina difteriya basillərinin və s. inkişafına maneə törədir.
Mikrob və viruslarla mübarizədə immunitetin möhkəmlənməsində havanın təmizliyi də əsasdır. Mərsinin uşaq bağçalarında və xəstəxanalarda təsirini sınayan Novosibirsk alimlərinin apardıqları təcrübələrin nəticələri çox maraqlıdır. Beləliklə, iki uşaq bağçasında oyun otaqlarına (ümumi sahəsi 216 və 100 kvadratmetr olan) yarpaq sahəsi təxminən 1,3 kvadratmetr olan 7 illik 7 nüsxə adi mərsin bitkisi yerləşdirilib. Bir həftədən sonra qapalı halda havanın mikroflorasında (şərti patogen və patogen mikroorqanizmlərə daxil olan Sarcina, Micrococcus, Basillus, Staphyllococcus) 40-50 faiz aşağı olub.
Beləliklə, adi mərsin bitkisinin yüksək antimikrob və fitonsid xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, onları əhatə edən qapalı və açıq məkanlarda bu bitkilərin olması mütləqdir. İnsanların sağlamlığı naminə patogen və şərti patogen mikrofloranın konsentrasiyasının yüksək olduğu yerlərdə və şəhərin yaşıllaşdırılmasında bu bitkinin geniş istifadəsi tövsiyə olunur.
Bölmənin digər xəbərləri
