Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

REGİONLAR

Görkəmli şəxsiyyətləri və qədim məkanları ilə tanınan tarixi Tuğ kəndi - REPORTAJ FOTO

Xocavənd, 22 fevral, Tahir Ağaməmmədov, AZƏRTAC

Azərbaycanın Qarabağ bölgəsi qədim tarixi, zəngin maddi-mədəniyyət abidələri, ədəbiyyatı, incəsənəti və musiqi irsi, eləcə də adət-ənənələri ilə fərqlənir. Bütün bunlar bədii təfəkkür və yaradıcılığa müsbət təsir göstərən bölgənin əsrarəngiz təbiətinin, təbii sərvətlərinin zənginliyinin nəticəsidir. AZƏRTAC olaraq Azərbaycan Ordusunun işğaldan azad etdiyi şəhər və kəndlərimizdən mütəmadi reportajlar hazırlayır, ölkə və dünya ictimaiyyətini bölgənin mədəniyyəti, tarixi abidələri, təbiəti, eləcə də erməni işğalçıları tərəfindən 30 ilə yaxın dövrdə həyata keçirilən vandalizm barədə məlumatlandırırıq. Budəfəki səfərimiz qədim abidələri, gözəl təbiəti, zəngin təhsil ənənələri olan Tuğ kəndinədir.

Qısa məlumat: Xocavənd rayonunun Tuğ kəndi Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir. Kəndin əsas özəlliklərindən biri onun Azərbaycan və dünya tarixi üçün xüsusi əhəmiyyətə malik məşhur Paleolit düşərgələri olan Azıx və Tağlar mağaralarının yaxınlığında yerləşməsi, kəndin ərazisində erkən orta əsrlərə aid bir neçə alban məbədinin olmasıdır. Tuğ kəndində işğala qədər əhali üzümçülük, taxılçılıq, tərəvəzçilik, baramaçılıq və heyvandarlıqla məşğul olub. Kənddə orta məktəb, mədəniyyət evi, kitabxana, xəstəxana fəaliyyət göstərib. 1991-ci il oktyabrın 30-da ermənilər tərəfindən işğal edilən kənd Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi əks-həmlə əməliyyatları zamanı 2020-ci il noyabrın 9-da azad olunub.

Doğma yurda qayıdış

Sürücü avtomobili Tuğ kəndinin mərkəzində saxlayır. Bizimlə birlikdə gələn kənd sakinlərinin sevincinin həddi-hüdudu yoxdur. Yolboyu doğma kəndlərinin gözəlliklərindən, işğalaqədərki xoşbəxt günlərindən, xoş xatirələrdən bəhs edən sakinlər həyəcanlı idilər. Çünki 29 ildir ayrı düşdükləri, ötən müddətdə hər gün xəyal etdikləri doğma yurda qədəm qoyurdular.

Kənd sakini Cəmil Bayramov yaxınlıqdakı evinə tələsir. Biz də onunla gedirik. Uçuq evin divarına yaxınlaşıb, “Bura bizim evimizdir, ermənilər dağıdıb”, - deyir. Sonra onun yanındakı ikimərtəbəli evi göstərir: “Bura isə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin nəqliyyat naziri Xudadat bəy Məlikaslanovun evidir. Sovetlər dövründə bu ev kolxoz idarə heyətinin binası kimi istifadə edilib. 1960-cı illərdə Məlikaslanovun ailə üzvləri evi geri qaytarıb təmir elədilər. Xudadat bəyin nəvələri yay fəslində gəlib qalırdılar. Görünür ki, işğaldan sonra evdə erməni ailəsi yaşayıb. Ev salamat qalsa da, quruluşu dəyişdirilib”.

Küçələrin, evlərin quruluşu və memarlıq üslubu diqqəti cəlb edir

Tuğ kəndində küçələrin, evlərin özünəməxsus quruluşu və memarlıq üslubu diqqəti cəlb edir. Evlər, divarlar hamar qaya daşı ilə hörülüb. Dağlar, daşlar və yaşıllıqlar vəhdət təşkil edir. Qədim tikililərlə zəngin Tuğ kəndində insan özünü başqa zamanda, başa dünyada hiss edir.

İşğala qədər Qarabağın ən abad yaşayış məntəqələrindən olan Tuğ kəndi sanki keçmişdə qalıb. İşğal dövründə burada ermənilər yaşasalar da, kəndin inkişafı üçün heç bir iş görülməyib. Əksinə, hər tərəf xarabalıqları xatırladır. Azərbaycanlılara məxsus evlərin çoxu dağıdılıb.

Cəmil kişi ilə söhbət edə-edə kəndi gəzirik. “Bu görünən dağılmış bina mənim nənəmin evi idi. Evin yanındakı yanmış bina isə məktəb olub. Səkkiz il bu məktəbdə oxumuşam. Məktəbin ətrafındakı evlər Səlim bəyin, Astan bəyin və Mehdi bəyin evləri olub. O görünən bina isə mədəniyyət evi idi. Orada respublikamızın tanınmış musiqiçiləri vaxtaşırı konsert verirdilər. Ermənilər mədəniyyət evinin binasını da dağıdıblar. Bu isə qədim Alban məbədidir. Ermənilər məbəddə rekonstruksiya işləri aparıb, özününküləşdirmək istəyiblər...”.

1988-1991-ci illər - təzyiqlər, təqiblər və işğal...

Cəmil Bayramov söhbət zamanı bildirdi ki, kənddə azərbaycanlılarla ermənilər bir yerdə yaşasalar da, 1980-ci illərin sonlarına qədər milli zəmində heç bir insident olmayıb. 1988-ci ildən başlayaraq kəndə ayaq açan “Krunk”, “Daşnaksütyun” təşkilatlarının üzvləri erməni əhali arasında təbliğat aparır, təxribatlar təşkil edirdilər. Kənddə ilk qanlı hadisə 1989-cu il noyabrın 17-də törədildi. 9-cu sinif şagirdi Teyyub Süleymanov məktəbdə ermənilər tərəfindən qətlə yetirildi. Ermənilər getdikcə daha da azğınlaşırdılar. Azərbaycanlıların evlərini daşlayır və yandırır, kənddə Ermənistanın bayrağını asırdılar. 1991-ci il mayın 1-də “Dəyirmana bənd” deyilən yerə ermənilərin qoyduğu partlayıcının partlaması nəticəsində iki kənd sakini həlak oldu. İyulun 23-də iki sakin avtomobil yuduqları zaman odlu silahla qətlə yetirildi. Ermənilər onların meyitləri üzərində qeyri-insani hərəkətlər də etmişdilər. Sentyabrın 7-də məktəbdən aşağıdakı bostan sahəsində iki nəfər öldürüldü. Oktyabrda azərbaycanlılara məxsus bir neçə ev yandırıldı, 1 nəfər evində öldürüldü. Nəhayət ermənilər oktyabrın 30-dan 31-nə keçən gecə meşə tərəfdən kəndi atəşə tutmağa, Azərbaycanlılar yaşayan evləri yandırmağa başladılar. Köməksiz sakinlər kəndi tərk etməli oldular. Beləcə, kənd də işğal edildi.

135 yaşlı Tuğ kənd məktəbi

Kənd sakini Vahid Göyüşovla Azərbaycanın zəngin tarixə, mütərəqqi ənənələrə malik təhsil ocaqlarından olan Tuğ məktəbinin ermənilər tərəfindən yandırılmış binasının qarşısında söhbət etdik. Əsası 1885-ci ildə Azərbaycanın görkəmli şairi Mir Mehdi Xəzani tərəfindən qoyulmuş bu məktəbdə Qori Müəllimlər Seminariyasını bitirmiş Mustafa Cahangirov, Mirzə Qara Məhərrəmov, Abdulla bəy Məlik Aslanbəyov, Məmməd bəy Məlikyeqanov, Kazan Universitetini bitirmiş Əsgər bəy Eyvazov kimi ziyalılar müəllimlik ediblər. Fəaliyyət göstərdiyi 135 il ərzində Tuğ məktəbi ölkəyə yüzlərlə alim, dövlət məmuru, hərbçi, təhsil, mədəniyyət və incəsənət işçiləri bəxş edib. Məktəbin görkəmli məzunlarından biri Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dəmir yol, poçt və teleqraf naziri, parlamentin üzvü olmuş, sonrakı illərdə ali məktəblərdə pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş texnika elmləri doktoru Xudadat bəy Məlikaslanovdur.

Tuğ məktəbinin məzunlarından olan Vahid Göyüşov bildirdi ki, uşaqlığı, gəncliyi bu kənddə keçib. “Gördüyünüz bu dağılmış məktəbdə təhsil almışam. 8-ci sinfə qədər bu məktəbdə, 9-10-cu sinifləri isə başqa məktəbdə oxumuşuq. Məktəb 1978-ci ilə qədər köhnə binada fəaliyyət göstərib. Ulu Öndərin Sərəncamına əsasən 1975-1978-ci illərdə Tuğ kəndində müasir tipli yeni məktəb binası inşa edildi. Ermənilərlə eyni məktəbdə, amma ayrı-ayrı siniflərdə dərs keçirdik. Qarabağda erməni separatizmi başlayanda ermənilər bir azərbaycanlı şagirdi bıçaqla qətlə yetirdilər. Bundan sonra azərbaycanlı şagirdləri başqa binaya köçürdülər. 1991-ci il oktyabrın 30-da Tuğ kəndi işğal ediləndən sonra köhnə məktəbin binası gördüyünüz kimi, ermənilər tərəfindən yandırılıb. Allaha şükürlər olsun ki, Prezidentimizin qətiyyəti, ordumuzun gücü sayəsində kəndimiz işğaldan azad edildi və mən bu gün öz doğma yurduma gəlmişəm. Əminəm ki, tezliklə kəndimizdə həyat yenidən qayıdacaq”.

Qədim Tuğ kəndindən fotoları təqdim edirik.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Bakıda bağlı qapı arxasında köməksiz qalmış 3 və 5 yaşlı uşaqlar xilas edilib

Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin baş komandanı: Şərq cəbhəsində vəziyyət daha da gərginləşib

Bu ilin üç ayında DSMF-nin gəlirləri 1 milyard 673 milyon manat olub

Lisenziya turniri: Azərbaycanın 3x3 basketbol millisi yarımfinala yüksəlib

Sabah havanın temperaturu 25 dərəcəyədək yüksələcək

Gəncədə evdə yanğın olub, ölən var

Dubay Beynəlxalq Hava Limanı dünyanın ən bahalı aeroportu hesab olunub

Şərurda avtomobil aşıb, sürücü xəsarət alıb

MN: Hərbi qulluqçuların döyüş və mənəvi-psixoloji hazırlığı yüksək səviyyədədir

Bu gün Ümumdünya Rok-n-Roll Günüdür

Norveçin səhiyyə naziri plagiat qalmaqalından sonra istefa verir

Antalyada baş verən kanat xətti qəzası nəticəsində kabinələrdə qalanların təxliyəsi davam edir VİDEO

Azərbaycan neftinin qiyməti 94 dolları ötüb

Səbail rayonundakı kafedən içərisində pul, üzük olan çanta oğurlanıb

BMT-də Azərbaycanın təşəbbüsü ilə “VI Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu” üzrə birgə brifinq keçirilib

Milli Müdafiə Universitetinin Hərbi Kollecinə tələbə qəbulu davam edir

Dünya birjalarında neft bahalaşıb

Azərbaycanın bədii gimnastı beynəlxalq turnirdə qızıl medal qazanıb

“Neftçi” “Araz-Naxçıvan”la oyuna itkilərlə çıxacaq

DİN: Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 31 nəfər saxlanılıb

Azərbaycanın 3x3 basketbol millisi təsnifat turnirində növbəti oyununa çıxacaq

Fransa terrorçu simasını gizlədə bilmir - RƏY

Azərbaycan Ordusunun mövqeləri yenidən atəşə tutulub

Səbail rayonunda onsəkkizmərtəbəli yaşayış binasına bitişik konstruksiya yanıb VİDEO

Keniyada ən azı 13 nəfər daşqınların qurbanı olub, 15 min nəfər təxliyə edilib

ABŞ-ın Memfis şəhərində polis və şübhəli şəxsin ölümü ilə nəticələnən atışma baş verib

Aİ komitəsinin sədri: Regionda sülh üçün konkret addımların atılmasının vaxtıdır

Delfin Pronk: Minaların təmizlənməsində Avropa İttifaqı Azərbaycanın ən böyük dəstəkçisidir

Muzeylər şəhəri Şəki Ramazan bayramı günlərində daha da canlanıb

Almaniyada terror təhlükəsi səviyyəsi yüksəlib

Çinin xarici ticarəti 5 faiz artıb

Avstriya da öz vətəndaşlarını İranı tərk etməyə çağırıb

İtaliyada su elektrik stansiyasındakı partlayışda ölənlərin sayı 7-yə çatıb

Böyük Britaniya və ABŞ metal ticarəti sahəsində Rusiyaya qarşı sanksiyaları genişləndirib

ABŞ Dövlət katibinin müavini Türkiyəyə səfər edəcək

“China Everbright Group”un sabiq rəhbəri mənimsəmə və rüşvət almaqda ittiham olunur

Bayden İranı İsrailə hücum etməməyə çağırıb

AFAD Antalyada baş verən kanat xətti qəzası ilə bağlı açıqlama verib

Kəlbəcərdə çayda batan Şirvan sakinin cəsədi dalğıclar tərəfindən çıxarılıb

Antalyada kanat qəzası olub, ölən və yaralananlar var

Gürcüstan parlamentinin sədri Qazaxıstan Prezidenti ilə Orta Dəhlizin perspektivlərini müzakirə edib

Naxçıvanda yol qəzası olub, xəsarət alanlar var

Lerikdə sel suları nəticəsində dağılan suötürücü borular bərpa olunub

Xalq rəssamı Qəyyur Yunusun “Sağ əlin sərvəti” adlı yubiley sərgisinin açılışı olub

Xaçmazda zəncirvari qəza olub, yaralananlar var VİDEO

Avropa birinciliyi: Azərbaycanın iki boksçusu finala vəsiqə qazanıb

Premyer Liqa: XXX turun açılış oyununda qalib müəyyənləşməyib

Ermənistanda baş vermiş avtomobil qəzasında 4 hərbçi həlak olub

Altı yaşlı uşaq və atası Kürdə batıb

Azərbaycan Prezidentin xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndəsi Sloveniyada işgüzar səfərdə olub

Ağdamda mina partlaması nəticəsində xəsarət alanların vəziyyəti açıqlanıb

Azərbaycan Güləş Federasiyası İtaliya idmançısının rüşvətlə bağlı ittihamlarına cavab verib

Sloveniya nəşri: Dayanıqlı sülhün bərqərar olması üçün tarixi fürsət yaranıb

Neftçalada narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi ilə məşğul olan şəxs saxlanılıb

Ordumuzun mövqeləri atəşə tutulub VİDEO

Kubada “Azərbaycan - orta güc ölkəsi” mövzusunda təqdimat keçirilib

Fransa səfiri Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb

Həkəri çayındakı üzən körpü sel təhlükəsinə qarşı möhkəmləndirilir

Fələstin-İsrail münaqişəsi zamanı Türkiyənin “TRT” media şirkətinin heyət üzvləri yaralanıblar

Dərnəgül massivində fəaliyyət göstərməyən zavod ərazisində yanğın olub VİDEO

Nadir Adilov yenidən BMT-nin Komitə üzvü seçilib

Gəncə şəhəri 2025-ci ildə MDB-nin idman paytaxtı elan edilib

Azərbaycanın xarici işlər nazirinin müavini Yunanıstanda işgüzar səfərdə olub

Azərbaycanın xarici işlər naziri tacikistanlı həmkarına COP29-a hazırlıq prosesi barədə məlumat verib

Bakıda III Beynəlxalq Təcrübə Əsaslı Öyrənmə Konfransı işə başlayıb

Nazir müavini: İşğaldan azad edilmiş ərazilərdəki 8 məktəbdə 800-dən çox şagird təhsil alır

Ceyhun Bayramov MDB-nin iclasında Ələt beynəlxalq dəniz ticarət limanının potensialından danışıb

“Formula 1” üzrə 2025-ci il Azərbaycan Qran-Prisinin vaxtı açıqlanıb

Azərbaycan-Qırğızıstan İnkişaf Fondunun həmsədrləri ilə görüş keçirilib

Onun simasındakı zəhm düşməni qorxuya salmağa bəs edirdi - Aprel döyüşlərinin şəhid polkovnik-leytenantı Murad Mirzəyev

XİN: Ermənistan Azərbaycanın biomüxtəlifliyinə və canlı təbiətə zərər vurmaqda davam edir

Milli Kitabxanada Seyid Şuşinskinin 135 illiyinə həsr olunan sərgi açılıb

Haaqada dövlətlərarası arbitraj çərçivəsində Azərbaycanın iddiası üzrə ilk rəsmi məhkəmə prosesi keçirilib

Avropa Kubokunda iştirak edəcək Azərbaycan cüdoçuları bəlli olub

Ramazan bayramı günlərində hərbi qulluqçularla görüşlər keçirilib

Naxçıvanda su xəttində qəza baş verib

Ermənistanda ağır cinayətlərin sayı 90,7 faiz artıb

Ağdamda mina partlayıb, iki nəfər xəsarət alıb

Cənubi Koreya və ABŞ ilin ən böyük hərbi hava təliminə başlayıb

Vaşinqtonda rəssam Rövşən Nurun “Azərbaycan naxışları” adlı sərgisi açılıb

Növbəti “Tullantıları tinglərə dəyiş” aksiyası keçiriləcək

Azərbaycan millisinin baş məşqçisi: Fiziki hazırlıq yüksək səviyyədə deyil

“Ağıllı” mühit və yaşıl texnologiyalar - beynəlxalq konfrans

Naxçıvanda 105 hektar torpaq sahəsində şoranlaşmanın qarşısı alınıb

Saməddin Əsədov: Azərbaycanda COP29 çərcivəsində Kosmik Agentliklərin Sammitinin keçirilməsi planlaşdırılır - EKSKLÜZİV

“Əbədi sükut dünyası”ndan, yaxud “Labirint”dən VİDEOREPORTAJ

Çətin relyefli dağlıq ərazilərdə xidmət aparan hərbi qulluqçuların mənəvi-psixoloji vəziyyəti və döyüş ruhu yüksəkdir

Dünya Bankı: Azərbaycanda qeyri-enerji sektorunda artımın 2024-cü ildə 4 faizə qədər yüksələcəyi gözlənilir

Ermənistanda xarici turistlərə qarşı törədilən cinayətlərin sayı artıb

Belaruslu baş məşqçi: Mahir Emreli “Legiya”dan ayrılmaqla düzgün addım atmışdı

Bakıda və Abşeron yarımadasında havanın dəyişkən buludlu olacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi gözlənilir

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası doktorantura və dissertanturaya qəbul elan edir

Azərbaycan və Belarus XİN rəhbərləri ikitərəfli münasibətləri müzakirə ediblər

Ağdərədə odlu silahlar aşkar edilib

Lisenziya turniri: Azərbaycanın 3x3 basketbol millisi ilk oyunda qələbə qazanıb

Kəlbəcərdə əl qumbaraları və sursat aşkarlanıb

Dövlət Komitəsinin nümayəndələri “N” hərbi hissəsində olublar

Gənc fırça ustalarının Şahdilinə yaradıcılıq turu təşkil olunacaq

Əlilliyi olan şəxslərə 28,9 min reabilitasiya vasitəsi verilib

Çində Pion Gülü Beynəlxalq Kommunikasiya Forumu keçirilir VİDEO