Azərbaycan muzeylərinin nadir eksponatları: Dövlət Bayrağı Muzeyinin kolleksiyasındakı AXC bayrağı
Bakı, 16 yanvar, Tatyana İvanayeva, AZƏRTAC
AZƏRTAC oxucuları ölkəmizin muzey kolleksiyalarından unikal nümunələrlə tanış edən “Azərbaycan muzeylərinin nadir eksponatları” silsiləsini davam etdirir.
Azərbaycanın dövlətçilik tarixi yalnız salnamələrdə və arxiv sənədlərində əks olunmur, həm də milli yaddaşı təcəssüm etdirən simvollar vasitəsilə canlanır.
Bakıdakı Dövlət Bayrağı Meydanı dövlət rəmzlərinə hörmətin rəmzi, tarixin və müasirliyin qovuşduğu əsas məkanlardan biridir. Burada 19 noyabr 2025-ci ildə “Ginnesin Rekordlar Kitabı”na daxil edilmiş bayraq dalğalanır: onun ölçüləri 40x80 metrdir və rəsmi olaraq yeni dünya rekordu kimi qeydə alınıb. Bu monumental kompleks uzun müddətdir ki, paytaxtın və ölkənin mədəni və mənəvi məkanının ayrılmaz hissəsi olub.
Bayraq dirəyinin altında Prezident İlham Əliyev tərəfindən 9 noyabr 2010-cu ildə açılan Dövlət Bayrağı Muzeyi yerləşir. Muzey qədim bayraqlardan müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin simvollarına qədər dörd yüzdən çox eksponatı özündə birləşdirən unikal bir mərkəzə çevrilib. Hər bir əşya Azərbaycan xalqının tarixinə səyahətin bir hissəsidir, müstəqillik uğrunda mübarizənin və milli ləyaqətin qorunmasının əksidir.
Bunların arasında ilk dəfə 1918-ci il dekabrın 7-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentində qaldırılan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli Bayrağı xüsusi yer tutur. Bu gün dramatik tarixi qəhrəmanlıqla dolu olan bu tarixi abidə Dövlət Bayrağı Muzeyinin əsas eksponatlarından biridir. Onun tarixçəsi, sadəcə, bir bayrağın hekayəsindən daha çox məna kəsb edir. Bu, sınaqlara dözən, müstəqilliyini qoruyan və milli kimlik ruhunu bu günə qədər daşıya bilən bir xalqın taleyidir.
Sosiologiya üzrə elmlər doktoru və Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin baş məsləhətçisi Əfqan Vəliyevin AZƏRTAC-a verdiyi məlumata görə, 1920-ci il aprelin 27-də bolşevik əsgərləri parlament binasına basqın edərək Azərbaycanın üçrəngli Dövlət Bayrağını cırıb atmağa cəhd ediblər. Elə bu anda parlamentdə işləyən stenoqraf Mirzə Bala Məmmədzadə müdaxilə edərək bayrağı işğalçıların əlindən alıb.
Bayrağın üzərindəki qan ləkəsi həmin hadisələrin faciəsinin ən bariz sübutlarından biridir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünü araşdıran Əfqan Vəliyev bolşevik işğalı nəticəsində AXC hökumətinin əksər nümayəndələrinin ölkəni tərk edərək Türkiyəyə mühacirət etmək məcburiyyətində qaldığını qeyd edib. Onlardan biri də ictimai xadim Mirzə Bala Məmmədzadə idi. O, 1920-ci ilin aprelində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentində qaldırılan milli Bayrağı özü ilə qardaş ölkəyə aparıb. Bayraq daha sonra onunla birlikdə İrana, Polşaya və Almaniyaya səyahət edib. Mirzə Bala Məmmədzadə ömrünün son illərində Türkiyəyə qayıdaraq, bu müqəddəs yadigarı şəxsi köməkçisi Eldəniz Kurtulana təhvil verib.
1992-ci ildə Əfqan Vəliyev Türkiyədə Azərbaycan Respublikası ilə bağlı tədqiqat apararkən Eldəniz Kurtulanla tanış olub. Mirzə Bala Məmmədzadənin yaxın dostu 1918-ci ildə parlamentdə qaldırılan Bayrağı ona verib. Tədqiqatçının sözlərinə görə, 1918-ci ildə Mirzə Bala Məmmədzadə bayrağı gizlədərək Bakı “qoçularının” köməyi ilə İranın Sulduz şəhərinə səyahət edib. Lakin bolşeviklər tezliklə onun harada olduğunu öyrəniblər. İranda yaşayan Şirvanşahlar sülaləsinin nəsilləri mühacirət edən stenoqrafçını xilas etmək üçün bolşevik agentlərinə külli miqdarda pul verərək onun Türkiyəyə qaçmasına kömək ediblər.
Mirzə Bala Məmmədzadə vəfat edərkən bu günə qədər diqqətlə qorunan bayrağı Vətəninə vəsiyyət edib. Onun arzusu 90 il sonra yerinə yetib. Əfqan Vəliyev üçrəngli Bayrağı Azərbaycan dövlətinə bağışlayıb. Bu qiymətli yadigar günümüzdə 97 illik məcburi sürgündən “sağ çıxmış” fədakarlığın və Vətənə sədaqətin səssiz şahidi kimi dayanır. O, Azərbaycan Dövlət Bayrağı Muzeyində saxlanılır və bu gün hər kəs onu öz gözləri ilə görə bilər.
Bu gün əl işi, birtərəfli və qeyri-adi ölçülərdə olan bu orijinal AXC Bayrağı, sadəcə, bir eksponat deyil. Zamanla nəzərəçarpacaq dərəcədə solğun olsa da, dövlətçiliyin davamlılığının, keçmişə sonsuz hörmətin və müstəqilliyin qiymətini xatırladan bir simvol olaraq qalır. Onun parçasına baxan hər bir ziyarətçi Azərbaycan parlament respublikasının ilk addımlarından bugünkü müstəqil Azərbaycana qədər tarixin nəfəsini hiss edir.
Muzeyin eksponatları, o cümlədən 44 günlük Vətən müharibəsinə həsr olunmuş “Zəfər qalereyası” milli Bayrağın yolunun cəsarət, güc və davamlılıq olduğunu nümayiş etdirir. Bu unikal yadigar — AXC Bayrağı gənc nəslin xalqımızın keçmişi haqqında həqiqəti öyrəndiyi və gələcəyə ilham verdiyi qiymətli bir əsər olaraq qalır.
Bölmənin digər xəbərləri
