Xəbər verildiyi kimi, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev dekabrın 22-də Prezident sarayında “Exo Moskvı” radiosuna müsahibə vermişdir. AZƏRTAC həmin müsahibənin mətnini oxucuların diqqətinə təqdim edir.

JURNALİST: Efirimizdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevdir. Xoş gördük, cənab Prezident. Bizə müsahibə verməyə razılığınıza görə sağ olun. Sizə internetlə çoxlu sual gəlib və biz hətta təəccübləndik, çünki bilmirdik ki, Azərbaycana təkcə moskvalılarda və peterburqlularda deyil, həm də estonlarda, latışlarda, iranlılarda... belə maraq var.

Hazırda hətta Latviya və Estoniyada da hamını maraqlandıran başlıca mövzu, qəribə olsa da, Türkmənbaşı Saparmurad Niyazovun vəfatıdır və Estoniyadan Vladimir Sizə belə bir sual verir: “Salam, cənab Prezident, Siz Türkmənistanda hadisələrin inkişaf ssenarisini necə görürsünüz, bu ölkədəki hadisələr Azərbaycanın həyatına necə təsir göstərəcək və Siz Türkmənistanın taleyində iştirak edəcəksinizmi? Əlbəttə ki, dolayısı ilə?”

İLHAM ƏLİYEV: Əvvəla, mən Türkmənistan Prezidentinin vəfatı ilə əlaqədar bütün dost, qardaş türkmən xalqına başsağlığı vermək istərdim. Mən artıq hökumətə və Prezidentin yaxın adamlarına başsağlığı vermişəm. Əlbəttə, bu, böyük itkidir və türkmən xalqına bu çətin anda dözüm və səbir diləmək istərdim. Əlbəttə ki, dost dövlət kimi, biz münasibətlərimizi bundan sonra da inkişaf etdirmək niyyətindəyik. Bizim Xəzər dənizində ümumi sərhədimiz var, gələcəkdə iqtisadiyyat, energetika sahəsində səmərəli əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün, bəlkə də, olduqca çox təmas nöqtələrimiz var. Təbii ki, biz belə əməkdaşlığa hazırıq. Ümidvaram ki, ölkələrimiz arasında münasibətlərin daha da inkişafı regionda etimad və təhlükəsizlik tədbirlərinin möhkəmlənməsinə kömək edəcəkdir.

SUAL: Türkiyənin xarici işlər naziri Abullah Gül Türkmənistanda hakimiyyət boşluğu yarana biləcəyindən narahatlığını bildirmişdir.

İLHAM ƏLİYEV: Bilirsiniz, bu barədə nə isə demək bizim üçün çətindir, çünki kifayət qədər məlumatımız yoxdur. Görünür, Türkiyənin məlumatı daha çoxdur, onların arasında daha fəal siyasi dialoq var. Ona görə də Türkmənistandakı daxili siyasi vəziyyəti şərh etmək istəməzdim.

SUAL: Ötən həftə Türkmənistan Azərbaycana Xəzər dənizi ilə bağlı məsələnin artıq ikitərəfli əsasda həll olunmasını təklif etdi. Bu, İran, Türkmənistan, Azərbaycan və Rusiya arasında mövcud olan köhnə məsələdir. Bu məsələnin həlli hansı mərhələdədir və Siz Rusiyadan nə gözləyirsiniz?

İLHAM ƏLİYEV: Deməliyəm ki, biz Rusiya ilə bütün məsələləri həll etmişik. Bizim milli sektorlarımızı bölən dövlətlərarası sazişimiz var. Qazaxıstan ilə də və müvafiq olaraq, Rusiya ilə Qazaxıstan arasında da məsələ bu cür həll olunmuşdur. Beləliklə, Rusiya yeganə Xəzəryanı ölkədir ki, qonşuları ilə problemlərini həll etmişdir. Çünki Rusiyanın qonşuları Azərbaycan və Qazaxıstandır. Qalanları ilə hələlik danışıqlar prosesi gedir. Düşünürəm ki, bir-biri ilə saziş imzalamış üç ölkə arasında mövcud olan format və razılaşma Xəzərin bölünməsinə dair hərtərəfli sazişin əsasını təşkil edə bilər və etməlidir. Hər şey beynəlxalq normalara, prinsiplərə, mövcud beynəlxalq təcrübəyə əsaslanmalıdır. Azərbaycan da bu istiqamətdə fəal əməkdaşlığa və danışıqlar aparmağa hazırdır. Təəssüf ki, Türkmənistanla danışıqlar prosesi, demək olar, sıfır nöqtəsindədir. İranla danışıqlar kifayət qədər intensivdir, müntəzəm məsləhətləşmələr keçirilir, İran nümayəndələri buraya gəlirlər, bizim mütəxəssislərimiz İrana gedirlər. Biz məsələnin beynəlxalq hüquq normaları və prinsiplərinə uyğun həllini tapmağa çalışırıq. İstənilən digər qərar qeyri-məqbuldur, çünki artıq hazır norma və prinsiplər vardır. Öz sektorunu artırmaq arzusu ola bilər, lakin hər şey prinsiplərə əsaslanmalıdır. Əgər bu prinsip bir dəfə pozularsa, onda o, bütün digər məsələlərdə də pozula bilər.

SUAL: Başqa sözlə, deməli bu, ikitərəfli sazişlər sistemidir?

İLHAM ƏLİYEV: Bu mərhələdə biz ikitərəfli sazişlər yolu ilə getdik, çünki məsələnin çoxtərəfli həlli yolunu tapmaq çətin idi. Ona görə də, zənnimcə, Rusiya, Qazaxıstan və Azərbaycan rəhbərlikləri öz aralarında razılığa gəlmək kimi müdrik qərar qəbul etdilər. Biz bir tərəfdən bu məsələləri həll etdik, bizim Qazaxıstan və Rusiya ilə Xəzərdə sərhədlərimiz müəyyənləşdirilmişdir. Eyni zamanda, bu, hərtərəfli saziş üçün bazadır.

SUAL: Deyəsən, Siz Türkmənistanla Xəzərdə hansısa qaz yatağının işlənilməsinə dair razılıq əldə edəndə İran məsələyə qarışdı və o zaman hansısa problem yarandı?

İLHAM ƏLİYEV: Belə şey olmamışdır. Sizin məlumatınız dəqiq deyildir, kim isə səhv məlumat vermişdir.

JURNALİST: Belə problemlər olmayıb?

İLHAM ƏLİYEV: Yox, olmamışdır. Təəssüf ki, Türkmənistanla Xəzərin orta xəttinə dair fikirlərimiz üst-üstə düşmür. Onlar məsələyə bir cür yanaşırlar, biz isə başqa cür. Yəqin ki, onlar hesab edirlər ki, onlar haqlıdırlar, bizim fikrimizcə, biz haqlıyıq. Yenə demək istəyirəm ki, bizim haqlı olduğumuzu təkcə sektorların bölünməsinə dair artıq mövcud təcrübə deyil, həm də Xəzərin Azərbaycan sektoruna və bu sektordakı yataqlara dünyanın aparıcı şirkətlərinin milyardlarla dollar sərmayə yatırması göstərir. Yeri gəlmişkən, Türkmənistanın bu yataqlara iddiası olub və indi də var. Yəqin ki, bu şirkətlərin yaxşı və savadlı hüquqşünasları var və onlara yaxşı məsləhətlər vermişlər ki, mübahisəli sektorda yerləşən yataqlara pul yatırmağa dəyər, ya dəyməz. Biz özümüz də 1994-cü ildə xarici şirkətlərlə danışıqların sonuncu fazasını keçirməzdən əvvəl ekspertiza apardıq və məlum oldu ki, əgər məsələ beynəlxalq arbitraja düşərsə, bizim xeyrimizə həll olunacaqdır. Buna görə də biz 1994-cü ildən bəri neft-qaz layihələrimizi təmiz vicdanla və əminliklə həyata keçiririk. Yeri gəlmişkən, Xəzər dənizi ilə bağlı məsələnin həll edilməməsi bizə milyardlarla dollar sərmayə cəlb etməyə mane olmamışdır.

SUAL: İlham Heydəroviç, bu mövzunu bitirmək üçün soruşuram, Siz deyirsiniz ki, mən Türkmənistanın daxilindəki siyasi hadisələrə qarışmaq istəmirəm. Lakin onlar, əksinə, Sizin işlərinizə qarışa bilərlər. Aranızda əlaqə - ölkənizlə Türkmənistan arasında bərə əlaqəsi var və qaçqınlar meydana gələ bilər. Siz buna hazırsınızmı?

İLHAM ƏLİYEV: Yox, siz nə deyirsiniz! Biz bu məsələni hətta nəzərdən belə keçirmirik. Yeri gəlmişkən, digər dövlətlərin işlərinə qarışmamaq bizim xarici siyasətimizin prinsiplərindən biridir. Hesab edirik ki, ölkələr bir-birinin işlərinə az qarışsalar, dünya qat-qat təhlükəsiz olar. Ona görə də biz digər ölkələrdə hər hansı daxili siyasi vəziyyəti prioritetimiz kimi nəzərdən keçirməyə heç vaxt çalışmırıq və eyni zamanda, kimsə bizim işlərimizə qarışmağa cəhd edəndə, bu, bizi çox qıcıqlandırır.

SUAL: Bildiyimizə görə, “Qazprom”un nümayəndə heyəti Rusiya qazının qiymətini müəyyən etmək üçün bu gün Azərbaycana gəlməlidir. Bizə həm də məlum olduğuna görə, Rusiya qazın qiymətini 230 dollaradək qaldırmağı planlaşdırır. Siz buna necə baxırsınız, hesab etmirsinizmi ki, bu, Rusiyanın siyasi oyunudur?

İLHAM ƏLİYEV: Məsələ belədir. Əvvəla, “Qazprom”un dəvəti ilə nümayəndə heyətimiz bu gün Moskvadadır. Danışıqlar artıq kifayət qədər çoxdan gedir və təəssüf ki, bir nəticə yoxdur, çünki “Qazprom” ilə Azərbaycanın neft şirkəti arasında qarşılıqlı surətdə faydalı əməkdaşlığın müsbət səviyyəsi və çəkisi azalır, özü də bizim təqsirimiz olmadan azalır. Əgər sizin üçün maraqlıdırsa, mən bunun bir qədər tarixindən danışa bilərəm.

JURNALİST: Çox maraqlıdır.

İLHAM ƏLİYEV: Biz Rusiya qazını almaq proqramına başladıqda qiymət 48 dollar səviyyəsində idi. O vaxt bununla “İtera” şirkəti məşğul olurdu, bizim onunla uzunmüddətli müqaviləmiz vardı və bu müqavilənin yerinə yetirilməsindən çox razı idik. Sonra, bizdən asılı olmayan səbəblərə görə, təchizatçı dəyişdi, o, “Qazprom” oldu. Onunla təsbit olunmuş qiymətə, səhv etmirəmsə, hər min kubmetr üçün 55 və ya 60 dollara beşillik müqavilə bağlandı. Lakin keçən il “Qazprom” bu müqaviləni birtərəfli qaydada ləğv etdi, başqa sözlə, anlatdı ki, qaz həmin qiymətə yox, 110 dollara veriləcəkdir. Biz razılaşdıq, hərçənd, bu, təəccüblü idi. Hər halda, iri bir şirkətin beş il müddətinə beynəlxalq öhdəliyi vardı. Biz 1994-cü ildə xarici şirkətlərlə “Əsrin müqaviləsi”ni imzaladıq və bu müqavilədə bir vergül belə dəyişdirilməyibdir. Hesab edirik ki, etimadı illərlə qazanmaq lazımdır, onu səhv bir addımla itirmək olar. Lakin, görünür, belə yanaşma heç də hər yerdə yoxdur. Deməli, öhdəliklərin pozulmasına baxmayaraq, biz xoş məram və əməkdaşlıq ruhu göstərdik, bir min kubmetri 110 dollara razılaşdıq. Amma bu qiymət birdən-birə 230 dollara, son məqamda isə 235 dollaradək qaldırıldıqda, əlbəttə ki, bunun Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin ruhuna, xarakterinə və mahiyyətinə tam uyğunsuzluğu hiss edilir. Bu isə təəssüf doğurur, çünki bizim münasibətlərimiz çox müsbət, çox konstruktiv tərzdə qurulur və energetika ilə müqayisədə daha geniş sahələri əhatə edir. Yox, əgər söhbət energetikadan, xüsusən də qazdan gedirsə, onda, qiyməti birtərəfli qaydada qaldırmağa və Azərbaycanı müəyyən dərəcədə məcburiyyət qarşısında qoymağa çalışmaqdansa, görünür, birgə fəaliyyət, müştərək layihələr üçün təmas nöqtələrini axtarmaq daha məntiqi və ağlabatan olardı. Azərbaycanı məcbur etmək qeyri-mümkündür. Azərbaycan elə dövlət deyil ki, onu məcbur edə biləsən. Digər tərəfdən, qiyməti qaldırmaq “Qazprom”un haqqıdır. “Qazprom” 500 dollar da, min dollar da elan edə bilər. Bu, onun haqqıdır. Eləcə də bizim bundan imtina etməyə haqqımız var.

SUAL: Belə başa düşürəm ki, qiymət 230 dollar olarsa, Rusiyadan aldığınız qazın həcmini azaldacaqsınız?

İLHAM ƏLİYEV: Biz onu almaqdan ümumiyyətlə imtina edə bilərik.

JURNALİST: İmtina etmək? Bəs onda qazı haradan alacaqsınız, Sizə əlavə qaz lazım deyilmi?

İLHAM ƏLİYEV: Bəli, bizə əlavə qaz lazımdır, ona görə ki, biz özümüzü qazla hələlik təmin edə bilmirik. Bu il bizdə neft hasilatı 30 milyon ton olmuşdur, daxili tələbat isə 6 milyon ton təşkil edir. Ona görə də burada problem yoxdur. Qaz hasilatı 4,5-5 milyon kubmetr olmuşdur, daxili tələbat isə 10 milyon kubmetrdir. Odur ki, bizdə qıtlıq var. Bu qıtlıqdan istifadə etmək isə yaxşı iş deyildir. Biz heç vaxt belə etməzdik. Biz qazı haradan alacağıq? Almalı yerimiz yoxdur. Deməli, biz öz enerji balansımızı dəyişdirməli, onu mazut-qaz yanacağından mazut yanacağına keçirməliyik. Bu, nəyə gətirib çıxaracaq? Aydındır ki, biz Azərbaycan neftinin Novorossiysk limanına nəqlini azaltmalı olacağıq. Başqa çarəmiz yoxdur. Elektrik stansiyalarımz nə iləsə işləməlidir: qaz olmasa, mazutla işləyəcək. Bəs mazutu haradan almaq olar? Ancaq neft emal etməklə. Bəs nefti haradan alaq? Bakı-Novorossiysk kəmərindən. Gördüyünüz kimi, kommersiya baxımından belə aqressiv addım atıldıqda, o, bu cür nəticələrə doğru aparır. Ən başlıcası odur ki, ölkələrimiz arasında mehriban qonşuluq münasibətlərinin inkişafını o qədər də istəməyən müəyyən qüvvələr bu vəziyyətdən istifadə etməsin və baş verən hadisələrin mahiyyətini siyasi baxımdan səhv yozmasınlar. Hesab edirəm ki, bu məsələni kommersiya və energetika çərçivəsində saxlamaq və ona başqa qiymət verməmək lazımdır.

SUAL: Yəni, Siz siyasi mənaya məhəl qoymadınız? Belədir, cənab Prezident?

İLHAM ƏLİYEV: Bilirsiniz, siyasi məna olub-olmadığını demək mənim üçün çətindir. Mən vəziyyətdən Azərbaycan üçün minimum itki ilə və eyni zamanda, ləyaqətlə çıxmağın yolunu tapmağı qərara aldım. Mən Azərbaycanın kommersiya şantajı elementlərinə məruz qalan ölkəyə çevrilməsinə imkan verə bilmərəm. Buna yol verə bilmərəm.

JURNALİST: Bilirsiniz, sadəcə, Rusiyada hesab edirlər ki, Gürcüstanın qaz blokadasında iştirak etmək istəmədiyi üçün bu yolla Azərbaycanı cəzalandırırlar. Axı, Siz Gürcüstana qaz göndərməkdə davam edirsiniz?

İLHAM ƏLİYEV: Biz Gürcüstana qaz göndərmirik.

JURNALİST: Bu, bir çox Rusiya təhlilçilərinin...

İLHAM ƏLİYEV: ...deyərdim ki, bir çox Rusiya məmurunun fikridir. Bu, çox pis haldır. Yeri gəlmişkən, ilk dəfə deyil ki, belə yalan xəbərlər sonradan geniş müzakirə olunmuş və bu yalan məlumatlar əsasında nəticələr çıxarılmışdır. Biz Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərinin tikintisi zamanı da bununla rastlaşmışıq. Onda deyirdilər ki, bu kəmər Rusiya əleyhinə yönəldilmişdir. Aralıq dənizinə gedən boru kəməri nə üçün Rusiya əleyhinə yönəldilməlidir? Rusiya ərazisindən Aralıq dənizinə boru kəməri çəkmək olar? Yəqin ki, yox. Ona görə də kəmər Rusiyadan yan keçir, biz yan keçmək istədiyimiz üçün yox. Əgər yan keçmək istəsəydik, onda Bakı-Novorossiysk boru kəmərindən istifadə etməzdik. Yeri gəlmişkən, bu kəmər iqtisadi baxımdan ziyanlıdır və Bakı-Supsa, yaxud Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəmərləri ilə qətiyyən müqayisə edilə bilməz. Sadəcə, dünya bazarlarından uzaqda yerləşən hasilatçı ölkə kimi bizə Aralıq dənizinə çıxan boru kəməri lazımdır. Vəssalam. Onda bu məsələ ilə bağlı diskussiyalar gedirdi, ilk baxışda çox məlumatlı təsiri bağışlayan adamlar Azərbaycanın dostcasına hərəkət etmədiyi barədə ciddi diskussiya aparırdılar. İndi də eyni vəziyyət yaranmışdır. Biz Gürcüstana qaz göndərmirik. Biz özümüz qazı alırıq. Biz bu il 4,5 milyard kubmetr qaz almışıq. Yeri gəlmişkən, Rusiyanın ən yüksək vəzifəli rəhbərlərinin informasiyasına və bəyanatına görə, Rusiyaya borcla bağlı problemi olmayan yeganə ölkə bizik. Biz qabaqcadan ödəmişik, biz borclu deyilik, heç vaxt müqavilələri pozmamışıq. Ona görə də bu fonda qiymətin belə qaldırılması bizə qəribə görünür. Mən buna qiymət vermək və ehtimallar qurmaq fikrində deyiləm, ehtimallar əsasında nəticə çıxarmağı sevmirəm.

SUAL: İlham Heydəroviç, Rusiyada bilirlər ki, Sizin Prezident Putinlə şəxsi münasibətləriniz var. O da məlumdur ki, Prezident Putin “Qazprom”da baş verənləri diqqətlə izləyir. Elə dünən o, Saxalin-2 layihəsinin rəhbərlərini Aleksey Millerlə birlikdə qəbul etmişdi. Siz bunu, özünüz dediyiniz kimi, kommersiya məsələsi kimi deyil, siyasi məsələ kimi, - çünki Azərbaycan Rusiyanın siyasi müttəfiqidir, - həll etməyə çalışmamısınız? Siz bu barədə Rusiya Prezidenti ilə danışmamısınızmı? Bax belə bizə dediyiniz kimi?

İLHAM ƏLİYEV: Təbii ki, danışdım. Mən bunu Moskvada axırıncı dəfə olarkən fikir mübadiləsi qaydasında dedim. Bu, noyabrın əvvəlində olmuşdur. Təbii ki, bu mövzu çox geniş fikir mübadiləsi kontekstində müzakirə edildi. Lakin o mənada müzakirə edilmədi ki, “Qazprom”a deyəsiniz, bizə qazı ucuz versinlər. Mən suveren dövlətin Prezidentiyəm. Mən heç vaxt heç kimdən xahiş etmirəm. Əgər hansısa bir vəziyyət yaranıbsa, deməli, ondan çıxmaq lazımdır. Biz özünü təmin edən ölkəyik. Biz heç kimdən asılı deyilik. Ermənistandan fərqli olaraq, biz soyuqdan donmarıq. Ermənistanda artıq indinin özündə həyəcan qaldırmışlar ki, onların qaz anbarlarında qaz tükənir, çünki Gürcüstanda boru partlayıb və xahiş edirlər ki, bizi xilas edin. Biz belə tərbiyə edilməmişik. Bizim ikitərəfli münasibətlərə yanaşmamız başqadır və bu münasibətləri başqa cür dərk edirik. Biz hər bir ölkə ilə, o cümlədən də Rusiya ilə ikitərəfli münasibətləri qarşılıqlı fayda, mehriban qonşuluq, - əgər söhbət qonşulardan gedirsə, - tərəfdaşlıq, hörmət və ləyaqət səviyyəsində nəzərdən keçiririk. Ona görə də xahiş etmək bizə xas deyildir.

JURNALİST: Bu əhvalatlar, təkcə sizinlə bağlı hadisə deyil, son zaman baş verənlər MDB-nin sonudur. Bu, MDB-nin, sadəcə olaraq, güllələnməsi deməkdir? MDB-nin mahiyyəti...

İLHAM ƏLİYEV: Mən MDB-nin mahiyyətini ucuz Rusiya qazı səviyyəsinə endirməzdim. Bilirsinizmi, hər halda, 15 il hər bir ölkənin özünü müstəqil hiss etməsi üçün böyük müddətdir. SSRİ-nin süqutu nəticəsində müstəqillik əldə etmək heç də ən böyük nailiyyət deyildir. Milli azadlıq mübarizəsinin mövcud olduğu və olmadığı ölkələrin hamısı obyektiv və əlbəttə ki, həm də subyektiv səbəblərə görə müstəqillik əldə etdi. Ona görə də düşünürəm ki, ikitərəfli münasibətləri, - o cümlədən də Rusiya ilə, - məhz bu nöqteyi-nəzərdən keçirmək vaxtı çoxdan çatmışdır. Rusiya heç kimə heç nə borclu deyil və əgər qazı Avropaya 260 dollara satırsa, onda nə üçün MDB ölkələrinə başqa qiymətə satmalıdır. O, başqa ölkədir. Ola bilsin, biz bunu, sadəcə, daha tez başa düşmüşük və heç bir xəyala qapılmırıq. Yeri gəlmişkən, deməliyəm ki, MDB çərçivəsində də bizim hansısa iddialarımız və ya xahişlərimiz, yaxud hisslərimiz yoxdur ki, deyək siz bizə borclusunuz. Heç kim heç kəsə borclu deyil. Əgər sən müstəqil dövlətsənsə, problemləri özün həll et. Ona görə də mən bu məsələni, ümumən, siyasiləşdirməzdim. Hərçənd siyasi mənanı, əlbəttə, istisna etmək olmaz. Amma MDB-nin varlığının vacibliyini ucuz qaza bağlamaq da, sadəcə, düzgün olmazdı.

SUAL: Yaxşı. Gəlin, MDB-yə iqtisadi nöqteyi-nəzərdən baxaq. Ucuz qaz yoxdur. Məsələn, Gürcüstana öz şərabını, öz mineral suyunu Rusiyaya ixrac etmək qadağan edilmişdir və sair. Birlik üzvləri üçün MDB-də hansı iqtisadi fayda qalmışdır? Məsələn, Sizin üçün, Azərbaycan üçün? Sizin üçün MDB-nin faydası nədədir?

İLHAM ƏLİYEV: Bu, bizə heç nə vermir. Mən açıq deyirəm. Biz MDB üzləri ilə münasibətlərimizi ikitərəfli əsasda qururuq. Məsələn, iqtisadi baxımdan qonşularla həyata keçirdiyimiz layihələr MDB çərçivəsindən kənardadır. Məsələn, siyasi əlaqələr baxımından da: Bizim, demək olar, MDB-nin bütün ölkələri ilə ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində münasibətlərimiz yaxşıdır. Buna görə praktik nöqteyi-nəzərdən MDB heç nə vermir. Bu, görüşlərin keçirilməsi, danışıqlar aparılması üçün yaxşı formatdır. Bu yaxınlarda Minskdə keçirilən MDB zirvə görüşündə liderlər arasında bir sıra görüşlər olmuşdur, onlar danışmışlar, fikir mübadiləsi aparmışlar, vəssalam. Başqa sözlə, MDB-yə böyük tələblərlə yanaşmaq lazım deyildir. Eləcə də digər təşkilatlara. Məgər BMT hansısa qlobal məsələləri həll etmişdir? BMT Baş Məclisinin qətnamələri, məsələn erməni qoşunlarının işğal olunmuş ərazilərdən dərhal çıxarılmasını tələb edən 4 qətnamə 14 ildir yerinə yetirilmir. Heç kim demir ki, BMT-ni buraxmaq lazımdır və ya o, faydalı deyildir. Başqa sözlə, böyük tələblər qoymaq lazım deyildir. Həm də MDB-nin necə yaradıldığını yada salmaq lazımdır. Axı bu, nə Avropa İttifaqı, nə GUAM və hətta Avrasiya İqtisadi Birliyi də deyildir. MDB üzvləri taleyin hökmü ilə bu təşkilatda birləşmişlər. Düşünürəm ki, onun mövcud olması, olmamasından daha müsbət haldır. Onun dağılması ilə yaxşı heç nə olmayacaqdır. İndi heç olmazsa, görüşmək, danışmaq imkanı vardır. Kimsə hesab edir ki, MDB çərçivəsində problemlər həll oluna bilər. Mən ilk dəfə 2003-cü ildə, hələ Baş nazir olarkən MDB-nin Yaltada keçirilən zirvə toplantısına öz problemlərimlə gəlmişdim. Sonra yeni prezidentlər ilk dəfə öz problemlərini müzakirəyə çıxaranda mən özümü xatırlayırdım. Bu, o format deyildir. O, heç nə həll etmir. Məsələn, hətta münaqişələrin nizama salınması məsələlərində. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması ilə kim məşğul olur? ATƏT. Gürcüstanda və ya Moldovada münaqişələrlə kim məşğul olur? MDB? Xeyr. MDB-dən çox şey gözləmək lazım deyildir.

SUAL: GUAM-da üzvlük Sizə nə verir?

İLHAM ƏLİYEV: GUAM 1997-ci ildə yaradılmış təşkilatdır. Bu təşkilatın yaradılmasının zamanın və şəraitin tələbi olduğuna əmin olmaq üçün həmin dövrdəki Rusiya-Azərbaycan münasibətlərini yada salmaq kifayətdir. Çoxları unutmuşlar, ancaq o zaman Azərbaycan blokadada idi. Rusiya Azərbaycanı Volqa-Don kanalında, sərhəddə blokadaya almışdı. Mərhum general Roxlin Ermənistana milyard dollarlıq qanunsuz silah verilməsi faktını açıqlayanda Rusiya Dumasında böyük qalmaqal qalxmışdı.

JURNALİST: Baxmayaraq ki, bu işi Prezident Yeltsinin nəzarət idarəsinin rəisi Vladimir Vladimiroviç Putin araşdırırdı.

İLHAM ƏLİYEV: Sizin yaxşı yaddaşınız var. Axı, bu olmuşdu. Ərazilərin 20 faizini zəbt etmiş, azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə aparmış, bir milyon insanı evsiz-eşiksiz qoymuş işğalçı ölkə əlavə olaraq birdən-birə milyard dollarlıq silah alır. Bu hərbi tarazlığın tam pozulması demək idi. Lakin indi biz onu kompensasiya etmişik. Biz hərbi tarazlığı öz xeyrimizə dəyişmişik. Ancaq dediklərim GUAM-ın yaradılması ərəfəsində olan reallıqlardır. Buna görə də Ukrayna, Gürcüstan, Moldova və Azərbaycanın bu təşkilata daxil olmasında qəribə heç nə yoxdur. Bir qədər sonra Özbəkistan da qoşuldu, sonra çıxdı. Kifayət qədər səmərəli formatdır.

Hesab edirəm ki, təşkilat anti- olmamalıdır. Yeri gəlmişkən, Azərbaycanın bu təşkilatda iştirakı müsbət amildir. Prinsipcə, biz heç kimə qarşı heç bir kampaniyada iştirak etmirik. Bizim Ermənistanla, ərazilərimizi işğal etmiş ölkə ilə problemimiz vardır. Biz onunla bütün metodlarla, bütün vasitələrlə, bütün geniş cəbhə boyunca - iqtisadi, siyasi, hərbi, informasiya, təbliğat sahələrində, hər sahədə mübarizə aparırıq və aparacağıq. Digər ölkələrlə bizim problemimiz yoxdur və biz heç vaxt kiməsə qarşı kampaniyaya qoşulmayacağıq. GUAM bizə nə vermişdir? - məsələsinə gəldikdə... Deyə bilərəm ki, GUAM-ın təşəbbüsü hazırda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının gündəliyinə daxil edilmişdir. Biz GUAM çərçivəsində ilk dəfə bütün separatçı münaqişələri bir formatda birləşdirməyə nail olmuşuq. Axı, əvvəllər bu, yox idi. Nədənsə, əvvəllər həmişə, xüsusilə Qərbdə, hesab edilirdi ki, Abxaziyada, Osetiyada və Dnestryanıda baş verənlər separatizmdir, Dağlıq Qarabağdakı isə guya hansısa azadlıq hərəkatıdır. Halbuki mahiyyət eynidir - təcavüzkar separatizm. Nəticə də eynidir - etnik təmizləmə, ərazilərin işğalı və yüz minlərlə, milyon qaçqın. Lakin erməni lobbisinin xüsusiyyətləri sayəsində onlar həmişə bu formatdan ayrıla bilmişlər. GUAM bunların hamısını sistemləşdirdi və dondurulmuş münaqişələr barədə bəndin daxil edilməsi haqqında məhz GUAM-ın təklifi olan qətnamə BMT-də keçmişdir. Bəzi ölkələr bunun əleyhinə çıxdılar, lakin dünyanın aparıcı ölkələri lehinə oldu. Bax bu, yaxın vaxtlarda yaradılmış təşkilatın artıq bu cür təşəbbüslə çıxış etməsinə misaldır.

SUAL: Cənab Prezident, bir halda ki, Siz Dağlıq Qarabağ mövzusuna toxundunuz, Siz Rusiyanın Minsk qrupu çərçivəsində regionda vasitəçilik fəaliyyətinin aktivliyindən nə dərəcədə razısınız? Bəlkə də, Minsk qrupu çərçivəsindən kənarda. Sizin fikrinizcə, Rusiya həlledici söz deyə bilərmi? Kobud desək, Sizcə, bu problemin həllinin açarları və ya açarlarından biri nə dərəcədə Moskvadadır?

İLHAM ƏLİYEV: Biz həmişə Minsk qrupuna vahid orqanizm kimi baxmışıq. Yeri gəlmişkən, deməliyəm ki, Minsk qrupunun fəaliyyətinin son mərhələsi münaqişənin həlli yollarının tapılmasına cəhd göstərilməsi baxımından kifayət qədər müsbətdir, həm də, bəlkə də bu, Minsk qrupu həmsədrlərinin birgə aktiv fəaliyyətinin hələlik qalmaqda olan sayca az elementlərindən biridir. Fransa, Rusiya, ABŞ Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli çərçivəsində birgə işləyirlər. Bu, müsbət haldır. Lakin biz ayrılıqda danışıqlar aparmırıq. Minsk qrupunun həmsədrləri olan ölkələrin nümayəndələri hər dəfə, adətən, ya hamısı bir yerdə gəlirlər, yaxud da kimsə hansı səbəb üzündənsə gələ bilmirsə, onun rəyi başqalarının rəyindən fərqlənmir. Buna görə də bizim üçün kimisə fərqləndirmək çətindir. Ayrıca formatda biz nə Rusiya ilə, nə Fransa ilə, nə Amerika ilə bu məsələ ilə məşğul oluruq.

SUAL: Hesab edirsiniz ki, Abxaziya, Osetiya və ya Dnestryanı məsələsinin həllinin açarı Moskvadadır? Belə çıxır ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ayrıca məsələdir.

İLHAM ƏLİYEV: Biz münaqişənin həlli yollarını tapmağa cəhd göstərən ölkələrə hörmət və minnətdarlıqla yanaşırıq. Bu, bizim məsələmizdir, onu heç kimin çiyinlərində qoymamalıyıq. Biz özümüz onu həll etməliyik. Bu, bizim torpağımızdır, bizim ərazimizdir. Biz güclü olmalıyıq, iqtisadiyyatı möhkəmləndirməliyik, ordunu möhkəmləndirməliyik, diplomatik cəbhədə daha fəal olmalıyıq, biz Ermənistandan daha vacib ölkə olmalıyıq və artıq oluruq. Öz əhəmiyyətimiz, potensialımız və layihələrimizlə erməni lobbisini üstələməliyik. Axı bizim mübarizəmiz, əslində, Ermənistanla deyildir. Əgər açıq danışsaq, Ermənistan bir ölkə kimi bizə rəqib deyil. Əgər erməni lobbisi aradan götürülsə, məsələ asanlıqla həll olunar.

ALEKSEY VENEDİKTOV (“Exo Moskvı”): 2000-ci ildə mən Daosda olanda küçə ilə gedirdim və birdən eşitdim: “Aleksey!”. Heydər Əliyeviç masa arxasında əyləşmişdi və dedi: “Aleksey, gəl əyləş”. Mühafizəçilər kənara çəkildilər, onun Koçaryanla əyləşdiyini gördüm. O dedi: “Əyləş, üçüncü olarsan”. Əyləşdim, təbii ki, mənə qəhvə gətirdilər. Fikirləşirdim ki, Heydər Əliyeviç nə üçün məni çağırdı, bilirdim ki, bu, əbəs deyildi. Səssizcə oturub üçlükdə qəhvə içirdik. Sonra o, mənə tərəf dönüb, - mən onunla Koçaryanın arasında oturmuşdum, - dedi: “Aleksey, yadında saxla, mən Roberti partiyaya qəbul etmişəm”. Qəhvəni içdi. O zaman birbaşa danışıqlar aparılırdı, prezidentlər görüşürdülər...

İLHAM ƏLİYEV: Görüşlər indi də var...

JURNALİST: Danışıqlar irəliləyirmi? Siz xatırladınız, zənnimcə, Sizin bunun uğrunda hərbi qüvvə ilə də mübarizə aparmağa hazır olduğunuzu eşitdikdə, çoxları dik atılacaqdır. İlham Heydəroviç, əlbəttə, başa düşürəm, Siz bunu elə-belə, sözgəlişi demədiniz. Hər halda indi bu münaqişəni, məsələn, ikitərəfli danışıqlarla kifayət qədər tezliklə və kifayət qədər ağrısız həll etməyə imkan varmı?

İLHAM ƏLİYEV: Danışıqlar, ümumiyyətlə, ikitərəfli formatda da gedir. Minsk qrupu, sadəcə olaraq, bir növ vasitəçidir, təkliflər hazırlayır, tərəflərin rəylərini nəzərə alır. Biz görüşdük, bir saat-saat yarım danışdıq və dağılışdıq. Bundan sonra xarici işlər nazirləri görüşdülər və sair. Bizdə işçi orqan yoxdur. Minsk qrupu müəyyən dərəcədə işçi orqanın funksiyalarını da yerinə yetirir, görüşlərin yekunlarına dair tövsiyələr, arzular alır, regiona gedir və bizdən eşitdiklərinin əsasında mövqeləri yaxınlaşdıra biləcək formullar tapmağa çalışır. Ona görə də Minsk qrupunun fəaliyyəti müsbətdir. Qərarlar tapılması baxımından yox, məhz eşidilənlərin ümumiləşdirilməsi və az-çox məqbul bəndlər hazırlanması baxımından. Lakin hər şey, əlbəttə, Ermənistanın mövqeyindən asılı olacaqdır. Çünki bizim mövqeyimiz kifayət qədər aydındır. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bütün dünya tanımışdır. Yeri gəlmişkən, bu yaxınlarda atılmış addım, deyərdim ki, uydurma konstitusiya üzrə referendum keçirilməsi kimi çox ağılsız addım bütün dünyaya və bütün beynəlxalq təşkilatlara bu hərəkəti pisləməyə bir daha imkan verdi. Bunu ATƏT də etdi. Bunu Minsk qrupu - Rusiya, Fransa, Amerika, Türkiyə, Avropa Şurası, Avropa İttifaqı, GUAM, İslam Konfransı Təşkilatı da etdi. Hamı. Yəni, referendum keçirilməsini pislədilər. Yeri gəlmişkən, biz - bəlkə də, ekspertlərdən kimlərsə buna diqqət yetirməmişdir - referendum keçirilməzdən əvvəl xüsusi olaraq etiraz etməmişdik. Mən, sadəcə, bunun nə vaxt baş verəcəyini gözləyirdim, reaksiyanın necə olacağını bilirdim. Bunu Ermənistanda, nədənsə, təəccüblə qarşılamışdılar. Olmaya, onlar göydən düşmüşdülər, bilmirdilər ki, belə reaksiya olacaq? Mən necə reaksiya göstəriləcəyini bilirdim. Ona görə də bu ağılsız addımın nə vaxt atılacağını gözləyirdim. Bu addım atıldı. Bununla da BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrindən 14 il sonra Azərbaycanın ərazi bütövlüyü yenidən təsdiq edildi. Heç kim heç vaxt Dağlıq Qarabağı müstəqil dövlət kimi tanımayacaqdır. 60 min nəfər əhalisi olan ölkə heç kimə gərək deyildir. Özü də bu, ilk növbədə, Azərbaycanın iradəsi olmadan mümkün deyil, biz isə buna heç zaman razılaşmayacağıq. Ona görə də Ermənistan rəhbərliyi bu başlıca məsələni anlamalıdır ki, bu, heç vaxt olmayacaqdır. Əlbəttə, ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll yolu tapmaq olar. Biz müxtəlif modellər - muxtariyyət, özünüidarə, yüksək status təklif etmişik, Avropada, dünyanın digər ölkələrindəki oxşar halları araşdırmışıq. Axı, azlıqda olmaq ərazini ölkədən ayırmaq demək deyildir. Biz XXI əsrdə yaşayırıq, orta əsrlərdə, mağara psixologiyası ilə yaşamırıq. Etnik təmizləmə aparmaq, bütün azərbaycanlıları qovmaq, sonra da referendum keçirmək - bunları bir neçə əsr əvvəl etmək olardı, indi isə heç kim belə şeyi qəbul etmir.

SUAL: Siz indi Naxçıvanda olanda dediniz ki, gələn il Azərbaycanın hərbi büdcəsi Ermənistanın bütün büdcəsinə bərabər olacaqdır. Rusiyanın hərbi mütəxəssisləri ehtiyat edirlər ki, Siz ABŞ-dan silah almağa başlayacaqsınız. Siz silahı haradan alırsınız və haradan almağa hazırlaşırsınız?

İLHAM ƏLİYEV: Yeri gəlmişkən, mən bunu iki il əvvəl demişəm. Mən qarşıya vəzifə qoymuşdum. Onda Azərbaycan büdcəsi ümumiyyətlə indiki kimi deyildi. Büdcəmiz dörd il ərzində dörd dəfə artdı, bizim büdcəmiz 6,5 milyard dollar, birləşdirilmiş büdcə isə təxminən 8 milyard dollardır. Mən sözümün üstündə durmağa adət etmişəm. Ona görə də sözümün üstündə durdum və ordunun büdcəsini Ermənistanın bütün büdcəsinə çatdırdım. Bu, son hədd deyildir, onu ötüb keçəcəkdir. Silah almağa gəldikdə isə, harada ucuz, keyfiyyət yaxşı, problemlər azdırsa, oradan alacağıq. Biz Rusiya ilə də əməkdaşlıq edirik. Yeri gəlmişkən, bizim münasibətlərimizin elementlərindən biri hərbi-texniki sahədə əməkdaşlıqdır. Yeni elementdir. Bu da bizim üçün münasibdir. Bizim üçün istehsalçıdan almaq, sonradan üçüncü əllərdən almaqdan daha yaxşıdır.

SUAL: Yəni, Siz ABŞ-dan silah almaq imkanlarını istisna etmirsiniz?

İLHAM ƏLİYEV: Zənnimcə, orada bizə silah satmayacaqlar.

JURNALİST: Dinləyicilərdən çoxlu sual alınmışdır. Onlar soruşurlar: Azərbaycan NATO-ya daxil olacaqmı?

İLHAM ƏLİYEV: Mən bu mövzuda Bakıda, yeri gəlmişkən, o cümlədən NATO-da dəfələrlə danışmışam. Mən hadisələri qabaqlamağı, əsassız bəyanatlar verməyi sevmirəm. Əvvəla, hər hansı təşkilata daxil olmaq ikitərəfli prosesdir. Təşkilat sənin ona daxil olmağını istəyir, ya yox. Qapı döymək, təkid, xahiş etmək, yalvarıb-yaxarmaq mənim xarakterimə ziddir. Bu, Avropa İttifaqına da aiddir. Biz beşillik saziş, Qonşuluq proqramı imzalamışıq, kifayət qədər səmərəli mexanizmlər var. Biz ölkəmizin meyarlarını ümumdünya, Avropa meyarlarına yaxınlaşdırmaq üzərində işləməliyik. Bunun oraya daxil olmağa gətirib çıxarıb-çıxarmayacağı başqa məsələdir. Hətta bu və ya digər səbəbdən gətirib çıxarmasa da, biz artıq açıq cəmiyyət olacağıq. Bizim nadir imkanımız var. Azərbaycanın iqtisadi artımı indi dünyada ən yüksək - 34 faizdir, ötən il 26 faiz idi, gələn il yəqin ki, 30 faiz olacaqdır. İstehsalın artımı, üç il ərzində yarım milyon iş yerinin açılması, əslində, bir ildə yoxsulluğun səviyyəsinin 49 faizdən 29 faizədək azalması, sənaye istehsalının 40 faiz artması. Biz texniki göstəricilərinə görə nadir enerji layihələri həyata keçirmişik. Geosiyasi baxımdan bu, nadir hadisədir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan, sadəcə, neftlə doldurulmuş boru parçası deyildir. Qaz, dəmir yol layihələri də bu qəbildəndir. Biz dəmir yolunu Türkiyə və Gürcüstan vasitəsilə Avropa ilə birləşdirmək istəyirik. Yəni, belə nadir sosial-iqtisadi imkanımız olduğuna görə, təbii ki, siyasi islahatları hərəkətə gətirməliyik. Əlbəttə, bunun baş verməməsi faciə ilə nəticələnməyəcək. Ölkə inkişaf edəcək, lakin bu, tam inkişaf olmayacaqdır. Biz ölkəni müasirləşdirmək istəyirik ki, güclü siyasi sistemi və azadlıqları olan müasir dövlətə çevrilsin. Ən yaxşı nümunə Avropadır. Bu, sirr deyildir. Ona görə də bizim üçün tərəfdaşlıq proqramı onlardan nəyisə xahiş etmək və kömək göstərin demək cəhdi deyildir. Biz, bəlkə də onlara daha çox lazım olacağıq, nəinki onlar bizə. Bu, bizim üçün ölkəmizin bütün göstəricilərini yaxşı səviyyəyə gətirmək imkanıdır. Eyni sözləri NATO haqqında da demək olar. Biz “Sülh naminə tərəfdaşlıq” çərçivəsində, fərdi tərəfdaşlığın fəaliyyət planı çərçivəsində əməkdaşlıq edirik. Yeri gəlmişkən, Kollektiv Təhlükəsizlik üzrə Müqavilə Təşkilatının (KTMT) üzvü olan Ermənistan da orada əməkdaşlıq edir. Nə üçünsə, heç kəs Ermənistandan soruşmur ki, siz daxil olmaq istəyirsinizmi? Bizdən isə soruşurlar. Heç olmasa, onlardan da soruşsunlar: əgər KTMT-nin üzvüdürlərsə, NATO-nun fərdi tərəfdaşlıq planında nə işləri var. Uzun müddət iki stulda oturmaq olmaz. Özü də hazırda onlar bəzi dövlət xadimlərinin “köməyi” ilə Rusiyanın Qafqazda forpostu kimi yüksək status almışlar. Lakin aydın deyil ki, bu forpost kimin əleyhinədir. Bizim əleyhimizə? Kimin əleyhinə? Zənnimcə, bu, ümumiyyətlə zərərli yanaşmadır. Bəzən eşidirəm ki, Rusiyanın Qafqazda yeganə müttəfiqi Ermənistandır. Nəyə görə? Baxın, Azərbaycanla Ermənistanı tərəziyə qoyun, əlbəttə, mən dərinə getmək istəmirəm, mövzu kifayət qədər genişdir. Azərbaycan Rusiyanın qonşusudur, Ermənistan isə qonşusu deyildir. Azərbaycanın Rusiya Qafqazı ilə dərin tarixi, mədəni əlaqələri var, Ermənistanın isə yoxdur. Azərbaycan neft və qaz hasil edən ölkədir və indiki halda artıq hasilatçı kimi müttəfiqdir. Lakin biz Rusiya ilə rəqabət apara bilmərik. Rusiya hər il Avropaya 150 milyard kubmetr qaz satır. Bizim gələn il üçün qaz hasilatımız isə 10 milyard kubmetr olacaqdır. Eyni sözləri elektroenergetika haqqında da demək olar, biz energetika sistemlərimizi birləşdirmişik. Ona görə də nə üçün Azərbaycan daha az əhəmiyyətli ölkədir? Bu, mənə aydın deyildir. Yəni bu, stereotipdir, yoxsa yenə erməni lobbisi, yaxud başqa səbəblər var?

JURNALİST: Cənab Prezident, biz Sizə çoxlu stereotip gətirmişik. Bu da təbiidir, axı, biz Rusiyada yaşayırıq. Toxunmaq istədiyimiz daha bir mühüm mövzu var. Siz bizim daxili işlər nazirimizlə, cənab Nurqaliyevlə görüşmüsünüz. Məsələ bunda deyil. Məsələ ondadır ki, bildiyiniz kimi, Rusiya dövləti, Rusiya hökuməti əmək miqrasiyası, - bunu mədəni şəkildə və nəzakətlə belə adlandıraq, - haqqında qərar qəbul etmişdir. Müxtəlif hesablamalara görə, Rusiyada milyon yarımdan iki milyonadək azərbaycanlı işləyir. Prezident Putin iki milyon demişdir, amma burada statistika, bildiyiniz kimi, şübhəlidir. Azərbaycanlılar, əsasən, xidmət sahəsində, bazarlarda işləmişlər və işləyirlər. Hökumətin gələn il qüvvəyə minəcək qərarı onların imkanlarını kəskin şəkildə məhdudlaşdırır. Eşitmişəm, amma dəqiq bilmirəm, doğrudurmu ki, Siz Rusiyanı tərk etməli olan həmvətənləriniz üçün burada, Bakıda, ümumiyyətlə, Azərbaycanda mərkəzlər yaradılması barədə göstəriş vermisiniz? Belədirmi? Siz bu barədə Nurqaliyevlə, Putinlə danışmısınızmı? Bunun baş verməməsi üçün nə etmək olar, Siz nə təklif etmisiniz?

İLHAM ƏLİYEV: Bəli, əlbəttə, danışmışam. Bu mövzu Rusiya Prezidenti ilə görüş zamanı da, indi də müzakirə olunmuşdur. Yeri gəlmişkən, rəqəmlər barədə. Sizə deyim ki, indi görüşdə bizim daxili işlər naziri də iştirak edirdi və mənim də məlumatım vardı. Bizim məlumatımıza görə, Azərbaycanın əmək qabiliyyətli yaşda burada müvəqqəti olmayan vətəndaşları təxminən 400-500 min nəfərdir.

JURNALİST: Bütün ölkələrdə?

İLHAM ƏLİYEV: Bəli.

JURNALİST: Yəni, onlar Azərbaycanın hazırda digər ölkələrdə işləyən vətəndaşlarıdır. Onlar yarım milyondur.

İLHAM ƏLİYEV: Rusiya vətəndaşları olan azərbaycanlılar da təxminən 500-600 min nəfərdir. Ona görə də iki milyon, üç milyon rəqəmi həqiqətə uyğun deyildir. Biz rayonlar üzrə, şəhərlər üzrə monitorinq keçirdik və müəyyən etdik ki, daha çox adamın getdiyi bəzi rayonlarda əhalinin təxminən 7 faizi yoxdur. Odur ki, bu, Azərbaycan üçün bir növ faciə kimi qəbul edilə biləcək fəlakətli rəqəm deyildir.

JURNALİST: Axı, bu adamlar yarım milyondur. İndi onlar Rusiya hökumətinin bəzi hərəkətlərinin təsirinə məruz qalacaqlar.

İLHAM ƏLİYEV: Əlbəttə. Ona görə də biz ləngimədən qərar qəbul etdik, mən bu istiqamətdə işin qaydaya salınması üçün Baş nazirin birinci müavini başda olmaqla hökumət komissiyası yaradılması haqqında fərman verdim. İndi biz DİN-in nümayəndələrini Rusiyanın bir neçə regionuna göndəririk...

JURNALİST: Bu, Rusiya ilə razılaşdırmaqla edilir?

İLHAM ƏLİYEV: Bəli. Biz, əvvəla, Rusiyanın hakimiyyət orqanları ilə birlikdə dəqiq sayı və dəqiq fərdi tərkibi müəyyənləşdirmək üçün Azərbaycan diasporunu, bütün regionlarda şöbələri olan Ümumrusiya Azərbaycan Konqresini, səfirliyi işə qoşmuşuq. Bu məsələni həll etmək olar və lazımdır. Yalnız əlaqəli şəkildə etmək lazımdır ki, bu, kampaniyaçılıq xarakteri daşımasın. Əgər Rusiyada miqrasiya proseslərini həqiqətən qaydaya salmaq vəzifəsi qoyulmuşdursa, mən belə başa düşürəm ki, prinsipcə bunu məhz həmin miqrantların gəldikləri ölkələrlə əməkdaşlıq şəraitində etmək daha səmərəli olacaqdır. Biz daha yaxşı bilirik, bizim mexanizmlərimiz çoxdur. Sizə açığını deyim ki, yaratdığımız komissiya prosesin artıq rəsmiləşdirilməsi deməkdir. Bilirdik ki, gec-tez belə olacaqdır. Çünki vəziyyətin, hadisələrin gedişini izləyirik. Müəyyən narahatlıq, milli və dini zəmində toqquşmalar, skinhedlər - bunların hamısı reallıqdır. Biz bunu izləyirik. Odur ki, bu vəziyyətə bir qədər əvvəldən hazırlaşmışdıq, iqtisadi, sosial, inzibati xarakterli tədbirlər kompleksi hazırlamışdıq. Bu məsələni ancaq birgə səylərlə həll etmək lazımdır. Bu, bizim üçün problemlər yaratmayacaqdır. Qarşıya qoyulmuş vəzifənin yerinə yetirilib-yetirilməyəcəyi hələ məlum deyil, axı, orada təkcə Azərbaycandan deyil, Orta Asiyadan, digər regionlardan olanlar da yaşayır, işləyirlər. Onlar boşluqda deyillər, kiminləsə görüşür, əlaqə saxlayırlar, onlara kimsə kömək edir, kimsə onların sənədlərini rəsmiləşdirir, bazarda kimsə onlardan töycü alır. Bax, onlarla mübarizə aparmaq lazımdır. Əgər Rusiyada onlara, belə deyək, havadarlıq edənlərə qalib gəlmək mümkün olarsa, onda məsələni həll edəcəklər. Bu, mürəkkəb məsələdir və Rusiyanın hakimiyyət orqanlarına uğur arzulayıram. Bunu etmək çətin olacaqdır. Odur ki, miqrantların gəldikləri ölkələrlə əməkdaşlıq etmək hamı üçün faydalı olacaqdır.

SUAL: Dediniz ki, Sizin məlumatınıza görə, Rusiyada Azərbaycan vətəndaşları təxminən 500 min nəfərdir. Lakin etnik azərbaycanlılar Rusiyada qat-qat çoxdur. Bu insanlar artıq Rusiya vətəndaşlığı alsalar da, etnik azərbaycanlılardır. İndi isə Rusiyada millətçilik əhval-ruhiyyəsi artmaqdadır və yəqin ki, özünüzünkülərə görə ürəyiniz ağrıyır. Axı, onlar Sizin xalqınızdır. Siz cənab Nurqaliyevlə danışdınız, bu problemi necə həll edəcəksiniz? Çünki Rusiyada azərbaycanlılara qarşı, bütün qafqazlılara qarşı mənfi əhval-ruhiyyə yaranır. Siz bununla əlaqədar işləyəcəksinizmi, kömək edəcəksinizmi?

İLHAM ƏLİYEV: Bilirsinizmi, biz maksimum nə mümkündürsə, onu edirik. Yeri gəlmişkən deyim ki, Rusiyada Gürcüstan vətəndaşları olan çoxlu azərbaycanlı var. Yenə də nazirliyimizin məlumatına görə, onlar təxminən 170 min nəfərdir. Ona görə də, əlbəttə, azərbaycanlılar çoxdur və onların taleyi bizi narahat edir. Mən harada, hansı ölkədə oluramsa-olum, həmişə diasporla görüşürəm - Moskvada da, Kiyevdə də, Avropada da. Zənnimcə, bizim təşəbbüsümüzlə Prezident Putini Ümumrusiya Azərbaycan Konqresinin ikinci qurultayına dəvət etməyim və bizim orada birlikdə çıxış etməyimiz Azərbaycan diasporunun rahatlığı üçün mühüm amil oldu. Bu, cəmiyyətə də, bütün qurumlara da çox güclü siqnal idi. Əlbəttə ki, belə fəal siyasi əməkdaşlıq da kömək edir, çünki ölkələrimiz arasında əlaqələr genişlənir, ünsiyyətin səviyyəsi yüksəlir, əmtəə dövriyyəsini iki dəfə artırmışıq, indi üç dəfə artırırıq. Bütün bunlar köməkedici amillərdir. Amma bu məsələdə, bildiyiniz kimi, hər şey bizdən asılı deyildir. Hər halda, ora bizim ərazimiz deyildir. Bu, Rusiyanın ərazisidir və hər şey məhz əhvali-ruhiyyədən, ictimai ovqatdan asılıdır. Əlbəttə, müəyyən dairələrin millətçilik zəminində siyasi kapital toplamağa can atması çox narahat edir. Başqa bir şey hesabına siyasi kapital toplamaq mümkün olmadıqda, bu, əlverişli görünə bilər. Bu, klassiklər demişkən, sonuncu sığınacaq olsa da, çox təhlükəlidir, xüsusən də Rusiya kimi ölkədə. Azərbaycan da çoxmillətli ölkədir. Sizə deyim ki, biz milli azlıqlara böyük qayğı ilə yanaşırıq. Çünki bilirsiniz, ölkələrimizdə problemlər var və sosial-iqtisadi problemlər kifayət qədər oxşardır. Əgər hər hansı bir problem yerli sakini narahat edirsə, o, bundan, sadəcə, narazıdır və narazılığını bildirir. Əgər bu, azlığın nümayəndəsinə aiddirsə, o düşünə bilər ki, bu ona görədir ki, o, başqa millətdəndir. Ona görə də azlıqların yığcam yaşadıqları bölgələrə daha çox kömək göstərməyə çalışırıq - sosial infrastruktur: xəstəxanalar, məktəblər tikir, iş yerləri yaradırıq. Azərbaycanın zənginliyi ondadır ki, biz çoxmillətli dövlətik. Mən buna qəti əminəm. Bu, hər bir çoxmillətli dövlət üçün vacibdir. Rusiya da Qafqaz ölkəsidir. Qafqazın bir hissəsi Rusiyadadır. Məsələn, onlar necə fərqləndirəcəklər...

JURNALİST: ...dağıstanlını azərbaycanlıdan?

İLHAM ƏLİYEV: Heç cür. Məgər fərqləndirmək olarmı, hətta soyadları da eynidir. Yaxşı, bu, nəyə gətirib çıxaracaq? Biz öz tərəfimizdən maksimum hər şeyi edirik ki, soydaşlarımız üçün rahatlıq olsun. Lakin mən onlara demişəm, - yeri gəlmişkən, Moskvada da, Peterburqda da, digər şəhərlərdə də, - siz olduğunuz ölkənin qanunları ilə yaşamalı, onun qanunlarına tabe olmalı, o cümlədən də məişət sahəsində inteqrasiya etməlisiniz. Amma bilin ki, sizə pis olsa, sizi həmişə qəbul edərik.

SUAL: İcazənizlə, söhbətimizin sonunu tələsik edək. Suallar olduqca çoxdur, həqiqətən tələsiklikdir. İndi biz Bakıda olarkən - bu, daxili işdir, buna baxmayaraq, - bir çox bakılılar bizə deyirdilər ki, hündür binaların tikintisi şəhərin tarixi mərkəzini məhv edir. Bunu biz də görürdük. Ölkə Prezidenti kimi Siz bu təhlükəni hiss edirsinizmi, yoxsa bu, ancaq həmin məhəllədə yaşayan adamların rəyidir?

İLHAM ƏLİYEV: Belə narahatlıq var. Nə vaxt ki, heç nə tikmirdilər, deyirdilər heç nə tikilmir. İndi Bakıda eyni zamanda 500 ev tikildiyi bir vaxtda deyirlər ki, həddindən çoxdur. Hər bir ev məhəlləyə də uyğun olmalıdır, onun hündürlüyü və arxitekturası da Bakının arxitekturasına uyğun gəlməlidir. Odur ki, biz bu məsələlərlə məşğul oluruq. Əgər diqqət yetirdinizsə, indi bir çox köhnə evlərə yenidən üzlük çəkilir, onların tarixi koloriti bərpa edilir. Sözlərim qutuyabənzər köhnə sovet evlərinə də aiddir. İndi onlara da bizim gözəl Bakı daşından üzlük çəkirik və bunlar köhnə Bakı evləri kimi olacaqdır.

SUAL: İlham Heydəroviç, bu gün-sabah BMT Təhlükəsizlik Şurası İran problemi haqqında qətnamə qəbul edəcəkdir. Orada hərtərəfli olmasa da, hər halda, sanksiyalar da olacaqdır. Layihə artıq hazırdır, ola bilsin, indi, biz sizinlə söhbət etdiyimiz vaxtda son qeydlər yazılır. Əgər indi Azərbaycan Təhlükəsizlik Şurasının üzvü olsaydı, İran barəsində nə kimi mövqe tutardı?

İLHAM ƏLİYEV: Biz sanksiyaların əleyhinə olardıq. İstənilən sanksiyaların. Bu, birmənalıdır.

JURNALİST: Bəs nə üçün? Hər halda, atom silahının yayılması dəhşətli tarixdir. Yeri gəlmişkən, bu, Sizin problemləriniz olacaq, axı, İranda 26 milyon, yaxud 30 milyon azərbaycanlı yaşayır.

İLHAM ƏLİYEV: Axı, nüvə texnologiyalarının hazırlanması qadağan edilməyib. Doğrudurmu? Hər bir ölkənin buna haqqı var. BAEA mövcuddur, beynəlxalq nəzarət mövcuddur. Bu gün sübut varmı ki, İran nüvə bombası hazırlayır? Bizdə belə sübut yoxdur. Bu sübutlar beynəlxalq ekspertlərdə varmı? Bütün bunlar ehtimallar səviyyəsindədir. Odur ki, ölkəni nüvə texnologiyalarını inkişaf etdirmək istədiyinə görə cəzalandırmaq... Nə üçün başqalarına olar, onlara olmaz? Yəni, prinsip pozulur. Bəlkə də, bu, kiminsə xoşuna gəlmir, yəqin ki, kimdəsə narahatlıq və ya qorxu doğurur. Belə isə, bu məsələni müzakirəyə çıxarmaq, işləmək, əməkdaşlıq etmək lazımdır. Desən ki, olmaz, sanksiyalar tətbiq ediləcəkdir - bu, heç nəyə gətirib çıxarmayacaqdır. İnanın mənə. Biz bu regionda yaşayırıq, regionu tanıyırıq, İranla min kilometrdən çox sərhədimiz var, orada, dediyiniz kimi, 30 milyonadək azərbaycanlı yaşayır. Bu, heç nəyə, yaxşı bir şeyə gətirib çıxarmayacaqdır. Ona görə də biz bunun əleyhinəyik və mən bu mövqeyi dəfələrlə açıqlamışam, bəyan etmişəm və hesab edirəm ki, bu, təhlükəsizlik baxımından region üçün və ümumən inkişaf üçün ağır nəticələrə gətirib çıxaracaqdır.

JURNALİST: Cənab Prezident, axırıncı sualdır. Sankt-Peterburqdan olan arxitektor Yura yazır: Sizin xanımınız kimi xanımı harada tapmaq olar? Əvvəlcədən təşəkkür edirəm. Mehriban xanım gözəllik ilahəsidir. Yuraya bir məsləhət verin.

İLHAM ƏLİYEV: Yəqin ki, Bakıda. Düşünürəm ki, Bakıda, daha harada tapmaq olar.

SUAL: Bu müsahibəni dinləyəcək rusiyalılara demək istədiklərinizi birbaşa demək üçün indi Sizin iki dəqiqə vaxtınız var. Ənənəvi olaraq, biz qonaqlarımıza belə imkan veririk.

İLHAM ƏLİYEV: İki dəqiqə, bu, çox qeyri-demokratikdir. Axı, siz məni nə qədər sorğu-suala tutdunuz? Bir saat. Mənim demək istədiyim üçün isə cəmi iki dəqiqə. Siz söz azadlığını boğursunuz.

Mən Yeni İl ərəfəsində bütün rusiyalılara xoşbəxtlik, firavanlıq, məhəbbət, əmin-amanlıq arzulamaq istəyirəm. Mənim həyatım Moskva ilə bağlı olmuşdur - 15 il orada oxumuş, işləmişəm. O illər pis illər deyildi, məhz gənclik, formalaşma illəri idi. Ona görə də Rusiyada baş verən hadisələr, təbii ki, qonşu dövlətin Prezidenti kimi, habelə şəxsi nöqteyi-nəzərdən mənim üçün əhəmiyyətlidir. Mən Rusiyanın uğurlarına sevinirəm, sevinirəm ki, Rusiya yenidən dünya miqyasında sanballı dövlətə çevrilir. Bizdə deyirlər, qonşunun firavanlığı sənin firavanlığındır. İstəyirəm ki, sülh olsun, ölkələrimiz arasında əməkdaşlıq inkişaf etsin, qarşılıqlı anlaşma möhkəmlənsin, daha çox ünsiyyət olsun.

JURNALİST: Cənab Prezident, son söz Sizdədir, biz Sizinlə doğum gününüz ərəfəsində görüşürük. Siz artıq dediniz ki, xahiş etməyi sevmirsiniz. Buna baxmayaraq, öz doğum gününüz üçün Rusiyadan hansı hədiyyəni almaq istərdiniz?

İLHAM ƏLİYEV: Sözün düzü, bunu demək mənim üçün çətindir. Ən yaxşı hədiyyə xoş bir sözdür və Azərbaycanın dost olduğunu başa düşməkdir.

JURNALİST: Çox sağ olun.