BMT-nin Əhali Fondu: Qlobal “demoqrafik partlayış” iddiaları əsassızdır
Bakı, 20 aprel, AZƏRTAC
BMT-nin Əhali Fondu (UNFPA) qlobal “demoqrafik partlayış” iddialarının əsassız olduğunu bəyan edib.
AZƏRTAC BMT-nin məlumatına istinadla xəbər verir ki, UNFPA-nın hazırladığı “Dünya əhalisinin vəziyyəti -2026” adlı son hesabatda dünyada yetkin insanların əksəriyyəti iki və ya daha çox uşaq sahibi olmaq istəyir, amma həyat şəraiti ilə bağlı onların bir çoxu tək uşaq dünyaya gətirməyi üstün tutur. “Dünyanın bir çox ölkəsində əhalinin qocalması və məhsuldarlığın azalması faktından qaçmaq mümkün deyil. Belə ki, hər beş yetkindən təxminən biri iqtisadi qeyri-sabitlik, bərabərsizlik və dəstək çatışmazlığı səbəbindən istədikləri sayda uşaq sahibi ola bilməyəcəklərinə inanır”, - deyə hesabatda qeyd olunur.
Lakin UNFPA-nın iqtisadçısı və demoqrafı Maykl Herrmann bu vəziyyətlə bağlı təlaşlanmaq lazım olmadığı qənaətindədir: “Demoqrafik dəyişiklik öz-özlüyündə bir böhran deyil. Bu, planlaşdırma tələb edən reallıqdır”.
Ötən həftənin sonunda Nyu-Yorkda BMT-nin qərargahında keçirilən Əhali və İnkişaf Komissiyasında çıxış edən Herrmann diqqəti cəlb edən bir konsepsiyanı müdafiə edir: demoqrafik dayanıqlıq. Bu, cəmiyyətlərə əhali dəyişikliyini qabaqcadan görməyə, institutlarını uyğunlaşdırmağa və insan potensialından daha yaxşı istifadə etməyə kömək etmək deməkdir. Həmçinin bu yanaşma əhalinin artmasından, azalmasından və ya qocalmasından asılı olmayaraq inkişaf etməkdə olan və varlı ölkələrə tətbiq olunur. Bəzi ölkələr artan əmək qabiliyyətli əhalinin iqtisadi artıma səbəb olması ilə bağlı “demoqrafik divident” əldə edir. Digərləri demoqrafik keçid boyunca məhsuldarlığı artırmaq üçün təhsilə, səhiyyəyə, bacarıqlara və texnologiyaya investisiya qoymaqla “ikinci dividend”dən faydalana bilər.
Hesabata görə, əhalinin qocalmasının ən bariz təsirlərindən biri işçi qüvvəsinin azalmasıdır. Bir çox hökumət belə vəziyyətə təqaüd yaşını artırmaqla cavab verib və Herrmanın sözlərinə görə, bu cavab çox kobud alətdir. Sadəcə, hər kəsdən daha uzun müddət işləməyi tələb etmək, yaşlı yetkinlərin müxtəlif qabiliyyətlərini, üstünlüklərini və həyat şəraitini nəzərə almaq lazımdır.
Bəziləri qismən iş günü və ya daha az tələbkar rollarda olsalar da, işləməyə davam etmək istəyə bilərlər. Daha çevik seçimlər təklif etmək, yaşlı işçilərin pensiya sistemlərinə təzyiqi azaltmaqla yanaşı, məşğulluğunun qorunmasına kömək edə bilər. Doğum nisbəti aşağı düşdükcə, bəzi hökumətlər nağd bonuslar, vergi güzəştləri və ya hətta rəsmi doğum hədəfləri ilə bu tendensiyaya reaksiya verir. Dəlillər göstərir ki, bu tədbirlər məhdud və qısamüddətli təsirə malikdir.
BMT-nin Əhali Fondunun hazırda 70 ölkədə aparılan yeni Gənclərin Reproduktiv Seçimləri Sorğusu fərqli bir yanaşma tətbiq edir. İlk nəticələr iqtisadi və sosial təzyiqlərin qarışığını göstərir. Yüksək mənzil və uşaq baxımı xərcləri, qeyri-sabit məşğulluq, siyasi qeyri-sabitlikdən iqlim dəyişikliyinə qədər narahatlıqlar əhalinin artımına əngəl törədir. Qeyri-bərabər gender rolları da eyni dərəcədə vacibdir, çünki qadınlar çox vaxt ödənişsiz qayğı və ev işləri yükünün çox hissəsini daşıyırlar.
Qeyd olunur ki, əhalinin qocalması pensiya sistemləri və səhiyyə üçün real çətinliklər yaradır. Lakin onlar avtomatik olaraq iqtisadi tənəzzülə səbəb olmur. Yaşlı insanlar ailə üzvlərinə qulluq etməkdən tutmuş könüllülüyə qədər bir çox ödənişsiz işlərdə cəmiyyətə töhfə verirlər.
Hesabatda bildirilir ki, miqrasiya daha bir güclü demoqrafik amildir. Əhalinin kəskin azalması ilə qarşılaşan ölkələrdə yüksək emiqrasiya da böyük rol oynayır. Qərbi Balkan ölkələrində əhali 1990-cı illərdən bəri 20-30 faiz azalıb, bu, əsasən, insanların başqa yerlərdə iş axtarmaq üçün getməsi ilə əlaqədardır. Əksinə, Almaniya kimi ölkələr daxili miqrasiya sayəsində əhalinin azalmasının qarşısını böyük ölçüdə alıblar. Lakin miqrasiya da həll yolu deyil. Dil təhsili, ixtisasların tanınması və işə qəbul yolları olmadan bir çox miqrant həm yeni gələnlərin, həm də qəbul edən cəmiyyətlərin zərərinə olaraq əmək bazarından kənarda qalır.
Bölmənin digər xəbərləri
