BMT-nin hesabatı: Maliyyələşdirmə kəsiri Davamlı İnkişaf Məqsədlərinə nail olmağa əngəl törədir
Bakı, 21 aprel, AZƏRTAC
Artan münaqişələr, iqlim böhranı və inkişaf maliyyələşdirməsinin azalması ən kasıb və həssas ölkələrə təzyiqi artırır, həmçinin Davamlı İnkişaf Məqsədlərinə (DİM) nail olmağı daha da ləngidir.
AZƏRTAC BMT-yə istinadla xəbər verir ki, təşkilatın yeni “Davamlı inkişaf üçün maliyyələşdirmə - 2026” hesabatına görə, dörd il əvvəl baş verən COVID-19 pandemiyasının, artan geosiyasi gərginliyin və iqlim təsirlərinin güclənməsinin təzyiqi altında 2030-cu ilədək Davamlı İnkişaf Məqsədlərinə nail olmaq üzrə irəliləyiş dayanıb və hətta bəzi hallarda bu proses geri dönüb.
Hesabata görə, inkişaf maliyyələşdirilməsi kritik bir dövrdə ciddi təzyiq altındadır: inkişaf etməkdə olan ölkələrin dörddəbir hissəsində adambaşına düşən gəlir pandemiyadan əvvəlki səviyyələrdən aşağı olaraq qalır və təxminən 3,4 milyard insan səhiyyə və ya təhsilə nisbətən borcların ödənilməsinə daha çox pul xərcləndiyi ölkələrdə yaşayır.
Rəsmi inkişaf yardımı kəskin şəkildə aşağı düşüb, xarici investisiyaların azalması davam edir və bir çox ölkə əsas xidmətləri maliyyələşdirmək üçün kifayət qədər vergi gəliri toplamaqda çətinlik çəkir.
Eyni zamanda, qlobal ticarət gərginliyi və artan tariflər az inkişaf etmiş ölkələrə iqtisadi təzyiqi daha da artırır.
Bədbin proqnozlara baxmayaraq, hesabatda dayanıqlılıq əlamətləri də qeyd olunur. Qlobal iqtisadi artım 2025-ci ildə gözləntiləri aşıb, inkişaf etməkdə olan ölkələr arasında ticarət (“Cənub-Cənub” adlanan ticarət) son iki onillikdə əhəmiyyətli dərəcədə genişlənib və bərpaolunan enerjiyə investisiya 2024-cü ildə rekord həddə - 2,2 trilyon dollara çatıb ki, bu da qazıntı yanacaqlarından iki dəfə çoxdur.
Bununla yanaşı, müəlliflər qeyd edirlər ki, təcili tədbirlər görülməzsə, bu irəliləyiş davamlı olmayacaq. Onlar inkişaf etməkdə olan ölkələrdə illik maliyyələşdirmə çatışmazlığının dörd trilyon dollara çatdığını təxmin edirlər. Hesabatda əvvəlki trayektoriyaya qayıtmağın ən real və yeganə yolu kimi Sevilya Öhdəliklərinin (inkişaf üçün maliyyələşdirmənin genişləndirilməsi üzrə 2025-ci il qlobal razılaşması) sürətlə həyata keçirilməsinə çağırılır.
Əsas prioritetlərə investisiyaların artırılması, çoxtərəfli əməkdaşlığın gücləndirilməsi, inkişaf etməkdə olan ölkələrin rolunu artırmaq üçün beynəlxalq maliyyə sisteminin modernləşdirilməsi və gələcək şoklara qarşı dayanıqlığın gücləndirilməsi daxildir.
Hesabat müəllifləri xəbərdarlıq edirlər ki, yenilənmiş qlobal əməkdaşlıq və siyasi iradə olmazsa, Davamlı İnkişaf Məqsədlərinə çatmaq və daha ədalətli bir gələcək qurmaq mümkün deyil.
BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş bildirib ki, Yaxın Şərqdəki münaqişə inkişaf risklərini artırır. O vurğulayıb: “Biz müharibənin yanacaq, gübrə və qida qiymətlərinə, eləcə də ticarətə, nəqliyyata və turizmə təsirini real vaxt rejimində görürük”.
Baş katibin sözlərinə görə, enerji qiymətlərinin qalxması, iqtisadi artımın yavaşlaması və valyutaların dəyərdən düşməsi inkişaf etməkdə olan ölkələrin borc yükünü daha da artırır. O, hazırda dörd trilyon dollarla qiymətləndirilən maliyyələşdirmə boşluğunun azaldılması üçün üç əsas istiqaməti qeyd edib.
Birincisi, “maliyyə mexanizmlərinin işini sürətləndirmək” - çoxtərəfli inkişaf banklarının potensialını ortaya çıxarmaq və yeni dövlət-özəl maliyyə təşəbbüsləri yaratmaq təklif olunur. İkinci istiqamət borcun idarə edilməsi sistemində, o cümlədən borcun azaldılması mexanizmlərində islahat aparılması və kredit reytinqi sisteminin yenidən nəzərdən keçirilməsidir. Üçüncüsü, Baş katib beynəlxalq maliyyə arxitekturasının qlobal iqtisadiyyatın mövcud strukturunu əks etdirməsi üçün bu sistemdə islahatların zəruriliyində israr edir.
Bölmənin digər xəbərləri
