“Fukusima–1” dünyanı lərzəyə salan nüvə kabusu, yoxsa insanlara növbəti xəbərdarlıq
Bakı, 1 aprel (AZƏRTAC). Bu gün dünyanın bütün aparıcı kİV-ləri Yaponiyanın “Fukusima-1” Atom Elektrik Stansiyasında (AES) vəziyyətin daha da gərginləşməsi barədə məlumatlar yaymaqdadır. Böhrandan çıxmaq üçün bütün mütəxəssislərin cəhdlərinə baxmayaraq, hələ də AES-də radiasiya sızıntısının qarşısını almaq mümkün olmamışdır. Stansiyanın ətrafında isə yüksək dozada radiasiya almış yüzlərlə meyit aşkar edilmişdir.
“Fukusima-1”-in sahibi olan Tokyo Electric Power (TEPCO) şirkətinin mütəxəssisləri dayanmadan vurğulayırlar ki, problemin həlli reaktorların tezliklə soyudulmasından asılıdır. Bu fikirlə Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) nümayəndələri daxil olmaqla bütün əcnəbi mütəxəssislər də razılaşırlar. Bunun üçün atılacaq addımlar da məlumdur - əvvəlcə reaktorlar təzyiqlə vurulmuş su vasitəsilə soyudulmalı, sonra sunaminin sıradan çıxardığı soyuducu sistem bərpa edilməli və nəhayət, sakitcə oturub hər şeyin öz əvvəlki normasına düşməsini gözləmək lazımdır.
Lakin təəssüf ki, reallıqda hər şey başqa cür oldu. Belə ki, enerji bloklarına və drenaj sistemlərinə dolmuş suyun yüksək dərəcədə radiasiya alması səbəbindən işlər iflic vəziyyətə düşmüşdür. Radioaktivləşmiş su həm birbaşa reaktorlardan, həm də onları turbinlərlə birləşdirən borulardan axır. Bu isə o deməkdir ki, martın 11-də baş vermiş zəlzələ və sunami zamanı nüvə istilik millərinin yerləşdiyi 12 santimetrlik polad korpusların hermetikliyi zədələnmişdir. Məlumdur ki, 6 enerji blokundan 3-ü belə zədə almışdır və yəqin ki, onlardakı nüvə yanacağı qismən və ya tamamilə ərimişdir. Bununla da dairə qapanmışdır. Yəni reaktorlardakı temperaturu aşağı salmaq üçün onlara vurulmuş su kənara axaraq enerji bloklarında işin aparılması üçün böyük təhlükə yaratmışdır. Nəticədə stansiyada soyuducu sistemlərin bərpası istiqamətində işi davam etdirmək mümkün deyildir.
Martın 31-də mühəndislərin reaktorların soyudulması üçün vurulan suyun təzyiqini azaltmaq cəhdi də uğursuzluqla qurtarmış, burada temperatur kəskin artmışdır. Digər tərəfdən, yüksək radiasiyalı suyu hara və necə yığmaq da problemə çevrilmişdir. Bunun üçün etibarlı yer tapmaq da çətindir. Radiasiyalı suyun yığılması üçün nəhəng çalaların qazılması və ya onun super tonnajlı tankerə yığılması təklif olunur. Lakin AES-in yaxınlığında yerləşdiyi liman nəhəng tankeri qəbul etməyə qadir deyildir.
Atom stansiyasında sayı 500-yə çatan heyətin işini çətinləşdirən digər məqam buradakı tozdur. Stansiyanın ərazisindəki şüalanmış tozun qarşısını almaq üçün artıq çarə tapılmışdır. Belə ki, ərazinin sintetik qatranla örtülməsi nəzərdə tutulur. Sürətlə bərkiyən bu qatran bir ildən çox müddətə şüalanmış hissələri saxlamaq qabiliyyətinə malikdir.
Hakimiyyətin ixtiyarında digər layihələr də vardır və bunlardan biri radioaktiv hissəciklərin ətrafa yayılmasının qarşısını almaq üçün stansiya üzərində xüsusi parçadan hazırlanmış örtüyün quraşdırılmasını nəzərdə tutur. Lakin hələlik bu barədə qərar qəbul edilməmişdir.
Stansiyanın sahibi olan TEPCO şirkəti zədələnmiş 4 reaktorun ləğv ediləcəyi barədə artıq məlumat yaymışdır. Bu zaman həmin reaktorların üzərində Çernobılda olduğu kimi, beton sarkofaqın inşası da təklif edilir. Şirkət digər iki enerji blokunun fəaliyyətinin davam etdirilməsini və elektrik enerjisi istehsal etməsini istəyir. Lakin hökumət buna razı deyil və yapon xalqı üçün nüvə kabusuna çevrilmiş bu stansiyanın tamamilə ləğvinə tərəfdardır. Yəqin ki, onsuz da ağır vəziyyətə düşmüş TEPCO-nun hökumətin rəyini qəbul etməkdən başqa çıxış yolu yoxdur.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, “Fukusima-1” AES-in sahibi uzun müddət stansiyanın təhlükəli sahil ərazisində yerləşməsi və uğursuz layihələndirilməsi barədə xəbərdarlıqları nəzərə almamışdır. Digər tərəfdən yəqin ki, tezliklə şirkət dəymiş ziyanın ödənilməsi ilə bağlı böyük iddialarla üz-üzə qalacaqdır. Mütəxəssislərin qənaətinə görə bu, təxminən 120 milyard dollara bərabərdir. TEPCO bu məbləğdə kompensasiyanı ödəmək iqtidarında deyildir və yardım üçün hökumətə müraciət etməli olacaqdır. Hökumət də Yaponiyanın 40 faizini elektrik enerjisi ilə təmin edən şirkətə yardım etmək məcburiyyətindədir. Lakin bu zaman hökumət şirkətin rəhbərliyinin dəyişməsinə qədər belə öz şərtlərini diktə edəcəkdir.
Xəbər verildiyi kimi, stansiyanın 20 kilometrlik radiusunda bütün əhali təxliyə edilmişdir. Lakin radiasiyanın yüksək dozası BAEA normalarına uyğun olaraq insanların 40 kilometrlik ərazidə təxliyəsini tələb edir. Martın 31-də daha bir dəhşətli problemin üstü açılmışdır. Yerli polisin məlumatına əsasən, AES ətrafındakı qapalı ərazidə sunami nəticəsində həlak olmuş minlərlə insanın cənazəsi qalmaqdadır. Tələf olduqdan sonra onlar güclü radiasiyaya məruz qalmışlar. Bu meyitlərin toplanması və daşınması həddindən artıq çətindir. Çünki xilasedicilər bu işi radiasiyaya qarşı xüsusi ağır kostyumlarda icra etmək məcburiyyətindədirlər ki, o da hərəkət zamanı böyük çətinlik yaradır. Digər tərəfdən bu meyitlərin dəfni də böyük problemə çevrilmişdir. Çünki onların yapon qaydalarına uyğun olaraq yandırılması küllə birlikdə yüksək dozalı radiasiyanın havaya buraxılması deməkdir. Yapon mütəxəssisləri şüalanmadan qaçmaq üçün onların torpağa dəfninin də məqsədəuyğun olmadığını bildirirlər.
Göründüyü kimi, hətta yüksək texnologiyaları ilə seçilən Yaponiya kimi müasir dövlət belə atom enerjisindən istifadə zamanı qarşılaşdığı problemləri aradan qaldırmaqda çətinlik çəkməkdə davam edir.
Vüqar Ağayev
AZƏRTAC-ın müxbiri
Bölmənin digər xəbərləri
