Gürcüstan portalında bu ölkənin ilk qadın deputatı haqqında məqalə dərc olunub
Tbilisi, 6 mart, AZƏRTAC
Gürcüstanın nüfuzlu archive.ge portalında Gürcüstanın ilk qadın deputatı haqqında məqalə dərc olunub.
AZƏRTAC xəbər verir ki, “Qarayazının matriarxı - Pərixanım Sofiyeva” sərlövhəli məqalə Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin dəstəyi və “Alyans” Gənclər Mərkəzinin “Azərbaycan həqiqətlərinin və mədəni irsinin Gürcüstanda təbliği” layihəsi çərçivəsində hazırlanıb.
Müəllif İrakli Xvadaqianinin materialı əsasən Gürcüstan Milli Arxivinin tarixi materialları əsasında hazırlanıb.
Məqalədə deyilir: “Britaniyanın “The Guardian” nəşri tərəfindən pulsuz olaraq hazırlanan və qadınların cəmiyyətdə siyasi iştirakını əks etdirən interaktiv dünya xəritəsində 1992-ci ildə ilk qadın deputatın seçildiyi zaman Gürcüstanın üzərində qırmızı nöqtə görünür. Xəritədə düzəlişlər edib, üzərinə əsl tarixi qoysaq - 1919-cu ildə Gürcüstanın Müəssislər Məclisinə 5 qadın deputat daxil olduğunu görərik. Bu xəritə 1930-cu illərə qədər Asiyanın və dünyanın müsəlmanların çoxluq təşkil etdiyi bölgələrində heç bir dəyişikliyi göstərmir ki, bu da müstəmləkəçilik, demokratikləşməyə gecikmiş keçid və patriarxal həyat tərzi ilə əlaqələndirilə bilər”.
Tarixi faktlara əsaslana müəllif yazır ki, 1918-ci ilin payızında gürcü mətbuatı fəxrlə yazırdı:“...Çox sevindirici bir hadisəni qeyd etmək yerinə düşər; Namizədlər siyahısında Qarayazı rayonundan namizədliyi irəli sürülmüş müsəlman qadın Pərixanım Sofiyeva da var”.
Qeyd olunur ki, 1917-ci il Fevral inqilabından sonra, Müvəqqəti Hökumət dövründə Qafqazda yerli özünüidarə islahatı və seçkilərə hazırlıq başlandı. 1918-ci il mayın 26-dan sonra, ilin sonuna kimi Gürcüstanın əksər yerlərində dünyəvi seçkilər keçirildi və özünüidarəetmə orqanları fəaliyyətə başladı. 1919 və 1920-ci illərdə əvvəllər mərkəzi hökumətin nəzarətindən kənarda qalan bütün rayonlarda milli seçkilər keçirildi.
Tbilisi vilayətində sonuncu seçkilər seçicilərin əksəriyyətinin azərbaycanlılar olduğu Qarayazı rayonunda keçirilib. O dövrün aparıcı partiyaları hesab edilən Sosial Demokratlar və Federalistlər, “Hümmət”, Milli Demokratlar və Sosialist İnqilabçıların namizədləri arasında gedən mübarizədə müstəqil namizəd, azərbaycanlı müsəlman qadın Pərixanım Sofiyeva proporsional siyahıları məğlub edərək, Tbilisinin böyük sevinci olan Qarayazı nahiyəsindən 5-ci deputatı oldu.
Pərixanımın doğulduğu Qaracalar kəndində yaşlı nəsil onun adını hələ də xatırlayır. Ağsaqqallar kəndin və rayonun “matriarxı”na “Kişi Pəri” deyə, müraciət edirlər. Həmin kənddə Pəri xanım Sofiyevanın nəsli yaşayır. Tədqiqatçıların əcdadlarının izlərinə maraq göstərmələri onlar üçün böyük sürpriz olmayıb. Onun fərqli təbiəti və davranışı ənənəvi cəmiyyətdə qadınların inkişaf perspektivinin problematikasına bələd olan hər kəsi hələ də heyrətə gətirir.
Pərixanım güclü və nüfuzlu Sofiyevlər ailəsinin üçüncü qızı olub. Ailədə 5 qardaş olub, Pərixanım kiçik yaşlarından onların arasında başçı və rəhbər rolunu öz üzərinə götürüb. Onun sözləri və hərəkətləri o qədər nüfuzlu oldu ki, bütün ailə ona tabe olurdu. Tezliklə Pərixanımın təsiri ailədən kənara çıxıb və zaman keçdikcə o, ənənəvi cəmiyyətdə müsəlman qadınların imkanlarına dair stereotipləri kökündən darmadağın edərək kənddə və bölgədə tanınan liderə çevrilib.
Tarixçi Xvadagiani yazır ki, müasir dövrdə belə qadının deputat seçilməsi çox çətin olduğu halda, 1918-ci ildə müsəlman qadının seçilməsi ağlasığmazdır. Təsəvvür etmək çətindir ki, o necə nüfuza sahib olub.
Seçkilərdə Pərixanıma uduzan Gürcüstan Sosialist Federalistlər partiyası öz rəsmi qəzetləri olan “Sakhalkho Sakmedə” yazıblar: “Bir məzəli hadisəni mütləq qeyd etməliyik. Seçilmiş deputatlar arasında müsəlman bir qadın var - Pərixanım Sofiyeva”.
Gürcüstan bolşeviklər tərəfindən işğal edildikdən sonra, 1921-ci ildə onların bütün mülkləri müsadirə edilir. Məlumata görə, Pərixanım bolşeviklərə və Sovet idarəçiliyinə nifrət edib.
Stalinin "Böyük təmizləmə" kompaniyası zamanı Pərixanımın qardaşları güllənib və kütləvi məzarlıqların birində dəfn edilib. Pərixanım qardaşlarının ölümündən sonra həyatını yalnız onların övladlarına sərf edib.
Bu yaxınlarda Tbilisi sakrebulosu (şəhər şurası) sədrinin müavini Marika Darçiyanın təşəbbüsü ilə başlanılan “Tbilisinin xatirə skamyaları” adlı layihə çərçivəsində şuranın binası qarşısında, Azadlıq meydanında yerləşdirilən oturacaqların Gürcüstanın tarixində önəmli rol oynamış ictimai xadimlərin adlarının əks olunduğu xatirə lövhələri vurulub. Oturacaqların birinə Pərixanım Sofiyevaya həsr olunan lövhə bərkidilib. Lövhədə P.Sofiyevanın dünyada demokratik yolla seçilən ilk müsəlman qadın olması barədə gürcü və ingilis dillərində məlumat yazılıb.
Gürcüstanın Mərkəzi Seçki Komissiyası “Gürcüstan Demokratik Respublikasında yerli özünüidarəetmə orqanlarına seçkilər” adlı kitab nəşr etdirib. Gürcü və ingilis dillərində işıq üzü görmüş nəşrdə Gürcüstanda müsəlman dünyasında ilk qadın deputat olmuş etnik azərbaycanlı Pərixanım Sofiyeva haqqında da məlumat və fotoşəkil yer alıb.
Qeyd edək ki, P.Sofiyeva 1953-cü ildə vəfat edib. Onun Qardabani rayonunun Qaracalar kəndində yerləşən məzarı 2018-ci ilin iyun ayında abadlaşdırılaraq qəbirüstü abidə qoyulub.
Xətayi Əzizov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Tbilisi
Bölmənin digər xəbərləri
