Hematoloq: Cəmiyyətin talassemiya haqqında məlumatlandırılması xəstəliyin yayılmasının qarşısını alır
Bakı, 18 aprel, AZƏRTAC
Talassemiya xəstəliyi xroniki anemiya ilə müşayiət olunan irsi qan xəstəliyidir. Bu xəstəlik zamanı orqanizmdə qırmızı qan hüceyrələrinin əsas tərkib hissəsi olan hemoqlobinin normal sintezi pozulur. Bu da qırmızı qan hüceyrələrində yaşama müddəti azalaraq, vaxtından öncə parçalanmasına səbəb olur. Aralıq Dənizi sahilləri ölkələrində geniş yayıldığı üçün xəstəliyi bəzən Aralıq Dənizi anemiyası da adlandırırlar. Ən çox yayılan növləri kimi Alfa və Beta talassemiyanı misal göstərmək olar. Alfa talassemiya zamanı alfa-qlobin zəncirlərinin qismən və ya tamamən sintez olunmaması müşahidə edilir. Beta-qlobin zəncirlərinin sintezindəki kəmiyyət pozulması nəticəsində isə beta-talassemiya xəstəliyi yaranır.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Səhiyyə Nazirliyi Milli Hematologiya və Transfuziologiya Mərkəzinin həkim-hematoloqu Nərmin Verdiyeva deyib.
O qeyd edib ki, beta-talassemiya xəstəliyi adətən həyatın ilk ilində aşkarlanır: “Uşaqlarda tez-tez xəstələnmə, rəngin solğunluğu, dəri və görünən selikli qişalarda sarılıq, qaraciyər və dalaqda böyümə, qanazlığına bağlı inkişafdan geri qalma, iştahasızlıq və digər əlamətlərlə müşahidə olunur. Xəstəliyin yeganə müalicə metodu HLA toxuma uyğun donordan sümük iliyinin transplantasiyasıdır. Tam toxuma uyğun donorun olmadığı hallarda xəstələrə onların həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq, orqan və toxumaların normal fəaliyyətini təmin etmək üçün mütəmadi olaraq hemotransfuziya (qanköçürmə) tətbiq edilir.
Bütün növ talassemiyalar talassemiya genini hər iki valideynindən alan şəxslərdə aşkar oluna bilər. Talassemiya genini yalnız bir valideynindən alan şəxslərdə talassemiya əlamətlərinin daşıyıcılığı yarana bilər. Talassemiya əlamətlərinin daşıyıcılığı hər hansı bir kliniki simptomu olmadığı üçün adətən təsadüfi müayinə zamanı aşkarlanır. Daşıyıcı insanlar praktik sağlam hesab olunurlar. Daşıyıcılıq xəstəlik deyil və ya heç bir halda talassemiya xəstəliyinə çevrilmir”.
Talassemiyanın yaranma səbəbi barədə məlumat verən mütəxəssis deyib: “Talassemiya xəstəliyi valideynlərdən övladlarına irsən ötürülür. Hər iki valideyn daşıyıcı olduğu halda talassemiyalı xəstə uşağın doğulma ehtimalı var. Belə ki, iki daşıyıcının nikahından 25 faiz ehtimalla sağlam, 25 faiz ehtimalla xəstə və 50 faiz ehtimalla daşıyıcı uşaq doğula bilər. Yalnız bir valideynin daşıyıcı olduğu hallarda xəstə uşağın doğulma ehtimalı yoxdur. Valideynlərdən biri daşıyıcı olduğu halda 50 faiz ehtimalla sağlam, 50 faiz ehtimalla daşıyıcı uşağın doğulma ehtimalı var.
Talassemiyanın profilaktikası məqsədilə 2015-ci il iyun ayından etibarən nikaha daxil olan bütün cütlüklər talassemiya daşıyıcılığına görə müayinə olunurlar. Hər iki tərəfin də daşıyıcı olduğu hallarda cütlük həkim hematoloq, ginekoloq və genetikin konsultasiyasına yönləndirilməli, gələcəkdə talassemiya xəstəsi övladın doğulmaması üçün diqqət etməsi gərəkən məqamlar ətraflı izah olunmalıdır. Bununla yanaşı, hamiləlikdə prenatal diaqnostikanın vacibliyi vurğulanmalıdır. Yəni, hər iki valideynin talassemiya daşıyıcısı olduğunda hamiləlik zamanı dölün sağlam, daşıyıcı və ya xəstə olduğunu hamiləliyin 14-16-cı həftəliyində aparılan prenatal diaqnostika ilə aşkarlamaq mümkündür”.
Həmçinin kütləvi maarifləndirmə kampaniyalarının mahiyyətini vurğulayan həkim-hematoloq əlavə edib: “Mütəmadi olaraq bölgələrdə, müxtəlif tibb və təhsil müəssisələrində maarifləndirici seminarlar keçirilir. Cəmiyyətin talassemiya haqqında məlumatlandırılması xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaq üçün əsas şərtlərdən biridir. Maarifləndirmə işləri məktəblərdə, universitetlərdə, ictimai yerlərdə aparılmalıdır. Xüsusilə gənc yaşda olan şəxslər arasında maarifləndirmə xəstəliyin gələcəkdə azalmasına səbəb olacaq.
Əlavə olaraq, məcburi qan testlərinin olunması məsləhətdir. Talassemiyanın geniş yayıldığı bəzi ölkələrdə nikah öncəsi qan testləri məcburidir. Bu testlər vasitəsilə daşıyıcılar müəyyən edilərək cütlüklərə lazımı tövsiyələr verilir”.
N.Verdiyeva nikah öncəsi tibbi müayinənin irsi və yoluxucu xəstəliklərin qarşısının alınmasında vacib rol oynadığını bildirib: “Belə müayinələrin məqsədi evlənəcək cütlüklərin sağlamlığını təmin etməklə yanaşı, gələcək nəsillərdə irsi xəstəliklərin yaranmasını azaltmaqdır.
Nikah öncəsi müayinələr nəticəsində daşıyıcılar müəyyən edilir, müvafiq məsləhət verilir və bununla da xəstə uşaqların doğulması əhəmiyyətli dərəcədə azala bilər. Cütlüklər müayinədən keçərək, sağlam ailə planlaması edə bilirlər. Evlilikdən əvvəl xəstəlik riskini bilməklə daha düzgün qərarlar qəbul edirlər.
Ölkəmizdə talassemiya və digər iris qan xəstəlikləri sahəsində görülən işlər əvəzolunmazdır. Talassemiyalı pasiyentlərə göstərilən bütün tibbi xidmətlər müasir standartlara cavab verir.
Səhiyyə Nazirliyi Milli Hematologiya və Transfuziologiya Mərkəzinin əsas məqsədlərindən biri proqram çərçivəsində talassemiyalı pasiyentlərin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdıraraq, onların daha uzun yaşamalarını təmin etməkdir.
Talassemiyanın qarşısı alınması üçün əsas şərt cəmiyyətin düzgün məlumatlandırılması və nikah öncəsi müayinələrin könüllü şəkildə aparılmasıdır. Bu müayinələrin köməyi ilə həm fərdi, həm də ictimai sağlamlıq qorunur və irsi xəstəliklərin yayılması əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Beləliklə, sağlam ailə quruluşu və nəsillərin genetik xəstəliklərdən azad olması təmin edilir. Dövlətin və cəmiyyətin birgə səyləri ilə talassemiyaya yoluxma hallarının azaldılmasında mühüm nəticələr əldə oluna bilər. Bu, gələcək nəsillərin daha sağlam bir cəmiyyətdə yaşamasını təmin edəcək”.
Bölmənin digər xəbərləri
