HEYDƏR ƏLİYEVİN MÜƏMMALI İNFARKTI

KEÇMİŞ AZƏRBAYCAN PREZİDENTİNİN ŞƏXSI MÜHAFİZƏÇİSİ

ONUN HƏYATININ NAMƏLUM TƏFƏRRÜATLARINDAN DANIŞIR

PYOTR PRYANİŞNİKOVUN VERSİYASI

Ötən ilin axırlarında iki ölkədə – Gürcüstanda və Azərbaycanda hakimiyyət dəyişikliyi baş verdi. Əgər Gürcüstanda bədnam “qızılgüllər inqilabı”, əslində, kənardan təşkil edilmişdisə, Azərbaycanda hakimiyyətin dəyişməsinə daxili hadisələr səbəb oldu.

2003-cü il aprelin axırlarında Azərbaycanın o vaxtkı Prezidenti Heydər Əliyev yerli hərbi litseyin yubileyində çıxış edərkən halı pisləşdi. O, çeçədi, ürəyini tutdu, televiziya ilə translyasiyanı dayandırdılar və Prezidenti səhnədən apardılar. Az adam bilir ki, iyirmi dəqiqədən sonra o qayıtdı və çıxışını davam etdirməyə çalışdı. Lakin təkrar ürək tutması oldu, Əliyev ürəyi gedərək yıxıldı və altı qabırğasını sındırdı. Bundan sonra onu dərhal hospitala - əvvəlcə Türkiyə hospitalına, oradan isə Amerikanın Klivlend klinikasına apardılar.

Heydər Əliyevin vəfatının səbəbləri arasında damarlardakı şişlər və yırtıqlar nəticəsində ürəkdə əmələ gəlmiş problemlər göstərilirdi. Bakıda və Türkiyə həkimləri deyirdilər ki, bu cür şişlərə “ürək-damar sisteminin fəaliyyətinə vaxtilə özbaşına müdaxilə” səbəb olmuşdur. Bakıda Heydər Əliyevin 1987-ci ildə ilk dəfə keçirdiyi infarktın tarixçəsini xatırlamışlar. Bunu sovet partiya xadimləri Heydər Əliyevin və Mixail Qorbaçovun mübarizəsinin nəticəsi adlandırırdılar.

Səhər yeməyindən sonra təcili tibbi yardım maşını ilə apardılar

Moskvada da, Bakıda da diplomatik mənbələr eyham edirdilər ki, 1990-cı illərdə Heydər Əliyevin səhhətinin korlanması həmin münaqişənin nəticəsi olmuşdur. Bu münaqişə üstündə Əliyevi SSRİ-nin mövcudluğunun son illərində siyasi mübarizədən sıxışdırıb çıxardılar. Doğrudur, bu kənarlaşdırma sayəsində Heydər Əliyev müstəqilliyin ilk illərində müharibələrin və çəkişmələrin didib-dağıtdığı respublikaya dövlət başçısı kimi qayıda bildi. Lakin həmin infarktı o, qalan bütün illər ərzində xatırlayır, öz xəstəliyi barədə həqiqəti bilməyə çalışırdı. Bunu etmək isə çətin idi, çünki reabilitasiyanın gedişində Əliyevi müalicə etmiş üç nəfər bir-birinin ardınca dünyasını dəyişmişdir.

“Versiya” 1978-ci ildə Heydər Əliyevin mühafizəçisi olmuş Aleksandr İvanovla görüşə bilmişdir. 1982-ci ildən 1988-ci ilədək o, SSRİ DTK-nın 9-cu idarəsindən Əliyevin şəxsi mühafizəsi şöbəsinin rəisi olmuşdur.

İvanov deyir:

-1985-ci ildə, Baş katib Çernenkonun ölümündən sonra ölkəni Andropovun irəli çəkdiyi adamlardan kimin – Heydər Əliyevin, yoxsa Mixail Qorbaçovun idarə edəcəyi məsələsi həll olunurdu. Nəticədə Qorbaçovu seçdilər. O vaxtdan onların münasibətləri pozuldu.

Heydər Əliyev nazirliklərin və kuratorluq etdiyi məsələlərin uzun-uzadı bir siyahısı ilə Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini qaldı.

Həmin ilin aprelində, Siyasi Büronun Leninin yubileyinə həsr olunmuş iclasında Əliyev yenidənqurma ideologiyasının, əslində, araşdırıldığı proqram xarakterli nitqlə çıxış etdikdən sonra onların bir-birinə kin-küdurəti daha da gücləndi.

Keçmiş mühafizəçi xatırlayır:

- O vaxt çıxışdan əvvəl qəribə bir vurnuxma başlanmışdı, MK katibliyindən şefə təzyiq göstərir, məruzəni ixtisar etməyə və dəyərli hissələri çıxarmağa çalışırdılar. O, çıxış etdikdən sonra Qorbaçov, əslində, yeni bir şey deməyə söz tapmadı. Bir müddətdən sonra Əliyevin və Qorbaçovun hələ neçə dəfə fikirləri uyğun gəlmədi, o cümlədən 1986-cı ildə Çernobıl qəzası barədə xalqa məlumat vermək (bu qəza aprelin 26-da olmuşdu, lakin yalnız may bayramından sonra xəbər verdilər) və üzümlüklərin geniş miqyasda məhv edilməsi ilə bağlı antialkokol proqramı məsələlərində. 1987-ci il mayın 11-də baş verən müəmmalı infarkt SSRİ-nin gələcək prezidenti ilə Azərbaycanın gələcək başçısı arasında qarşıdurmanın zirvəsi oldu. Həmin gün mən Heydər Əliyeviçi, adəti üzrə, səhər saat 6-da yuxudan oyatdım (hələ Azərbaycan SSR DTK-da işlədiyim vaxtdan bəri bilirdim ki, o, hava şəraitindən asılı olmayaraq, həmişə bu vaxt səhər idmanı edirdi). Səhər saat 9-a yaxın onu Kremlin 1-ci korpusuna işə apardım. Heydər Əliyev həmişəki səhər yeməyini - kəsmik, sıyıq, südlü çay sifariş etdi. Bir müddətdən sonra nəfəsi tutuldu. Köynəyinin yaxasını açdı, uzanmaq istədi. Halı getdikcə pisləşirdi. Heydər Əliyev katibliyin müdiri Valeri Qridnevi (sonralar o, Çernomırdinin köməkçisi işlədi), o, isə Nazirlər Soveti üzrə növbətçi həkimi, həkim də, öz növbəsində, Səhiyyə Nazirliyinin 4-cü idarəsindən 6 mütəxəssis çağırdı. Briqada gəldi, Heydər Əliyevin birbaşa ürəyinə iynə vurdular. Bundan sonra Əliyev təcili tibbi yardım maşınınadək özü getdi. Lakin mən xəstəxanaya gəldikdə o, huşsuz idi və dalbadal iki gün beləcə qaldı. İşlədiyim bütün müddət ərzində Heydər Əliyev heç vaxt xəstələnməmişdi, demək olar, spirtli içki içmir və papiros çəkmirdi.

Sonra Heydər Əliyeviç mənə dedi ki, əvvəlcə, ürək tutması ilə, onun ardınca isə iynə ilə əlaqədar nə isə qəribə bir şey baş verdi. Artıq sonralar Azərbaycanda o, dəfələrlə eyham vurmuşdu ki, həmin hadisə Baş katiblə münaqişənin nəticəsi idi və 4-cü idarənin həkimləri də partiya rəhbərliyinin buyruğu ilə hərəkət etmişdilər. Həmin gün növbə çəkən ofisiant qadınlar tam yoxlanılmışdı. Amma xüsusi mətbəxin işi başqa şöbənin ixtiyarında idi.

İndi mən köhnə əlaqələrimdən istifadə edərək, istənilən informasiyanı ala bilərəm, onda isə nəhəng bir mexanizm işləyirdi – bəziləri yolda hərəkətə, digərləri xüsusi mətbəxə, üçüncülər Siyasi Büro üzvlərinin sağlamlığına cavabdeh idilər. Nə baş verdiyini bilmək üçün oraya yaxın düşmək mümkün deyildi. Əliyevin xəstəxanada qaldığı bütün müddət ərzində ona dolayısı ilə təzyiq göstərirdilər ki, istefa versin.

Yeltsin Mərkəzi Klinik Xəstəxanadan

cıxandan sonra təslim oldu

Azərbaycanın indiki Prezidenti İlham Əliyev “Versiya”ya danışmışdır:

-Atamı Miçurin prospektindəki Mərkəzi Klinik Xəstəxanaya qoydular. Yadımdadır, Yevgeni Çazov məni və bacım Sevili yanına dəvət edib dedi: ”Bu işə son qoymaq vaxtıdır, orqanizm gərginliyə tab gətirməyəcək, istirahətə getmək lazımdır...”

İvanov deyir:

-Maraqlı bir fakt. Elə həmin vaxt Boris Yeltsin MKX-də, üç mərtəbə aşağıda yatırdı. O, MK-nın Moskva plenumunun məşhur iclasına da oradan getmişdi. İclasda Yeltsin təfriqəçiliyini boynuna aldı və partiyadan çıxarıldı. Halbuki o vaxtadək Qorbaçovla mübarizə edir, çarpışırdı, plenumda isə belə deyildi, nə isə donquldanırdı... Kəskin surətdə dəyişmişdi. Məlum deyildi nə üçün. 1987-ci ilin noyabrında isə Heydər Əliyev səhhətinə görə istefaya çıxmaq xahişi ilə məktub yazdı. Kim bilir, əgər Mixail Sergeyeviçə ciddi qarşıduran olsaydı, yenidənqurma bəlkə də, başqa cür olardı. Heydər Əliyevin öz xatirələrinə görə, onu Ali Sovetin sessiyası qurtardıqdan sonra Kremlə çağırırlar. Burada onu Qromıko, Qorbaçov, Rıjkov və başqaları gözləyirdi. Qısa söhbətdən sonra Heydər Əliyevi istefa verməyə, əslində, məcbur etdilər. O, bağ evinə gəldi, xeyli susdu, sonra isə söyüş söydü, - bu, ondan çıxmayan iş idi, - və dedi: “Saşa, sən cavansan, bəlkə də nəyisə başa düşmürsən, amma 3 ildən sonra görəcəksən ki, bu yenidənqurma nə ilə qurtaracaq”. Peyğəmbərcəsinə deyilmiş sözlər idi...

Şahidlər Dünyasını Dəyişdilər

İvanov deyir:

-1993-cü ildə Heydər Əliyev Azərbaycana rəhbərliyə gəldikdən sonra xəstəliyinin həqiqi səbəblərini və nəticələrini öz kanalları ilə öyrənməyə başladı. Təbii ki, onun Qorbaçovla münasibətləri düzəlmədi – o, həmin əhvalatı və 1990-cı ildə Bakıya qoşun yeridilməsini bağışlaya bilmirdi.

Amma bu ara çox qəribə hadisələr baş verirdi. Həmin müəmmalı infarktdan xəbərdar olanların hamısı bir-birinin ardınca ölürdü. Birinci katibliyin müdiri, sonralar isə Çernomırdinlə işləmiş Valeri Qridnev getdi. O, Kutuzov prospektindəki tağın yaxınlığında avtomobil qəzasına düşdü. Bundan sonra Heydər Əliyevi müalicə edən həkim Dmitri Neçayevi DTK-nın Miçurin prospektindəki evinin blokunda öldürdülər. 1987-ci ildə o, şefin reabilitasiyası dövründə ona təhkim olunmuşdu. Bir müddətdən sonra Dmitri Şerbatkin özünü pəncərədən atdı. 80-ci illərin axırlarında o, həmin xəstəxanaya başçılıq edirdi. Deyirdilər ki, Şerbatkinin ailə və işlə bağlı problemi yox idi, MKX-nin bütün həkimləri imtiyazlılar sırasına daxil idilər. 80-90-cı illərdə DTK sədrinin 1-ci müavini Semyon Sviqunun qəfildən özünü güllələdiyini, Sov.İKP MK-nın işlər müdiri Nikolay Kruçinanın özünü pəncərədən atdığını, Şolokovun və Federal Əkskəşfiyyat Xidmətinin başçısı Viktor Barannikovun qəflətən ölmələrini də xatırlamaq olar. Yəqin ki, bütün bu sirlərin üstü heç vaxt açılmayacaqdır.