Bakı, 26 may, AZƏRTAC

İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Cənubi Qafqaz yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Uzun illər əsasən davamlı münaqişələr kontekstində dəyərləndirilən region bu gün beynəlxalq gündəmdə getdikcə daha nəzərəçarpan yer tutur. Alternativ enerji və nəqliyyat marşrutlarına marağın artması, Avropa ilə Asiya arasında tranzit əlaqələrinin inkişafı, eləcə də regional əməkdaşlığın fəallaşması Avrasiyada yeni qarşılıqlı fəaliyyət arxitekturasını formalaşdırır. Bu fonda Azərbaycan enerji, logistika, iqtisadi əməkdaşlıq sahələrində regional və beynəlxalq proseslərin mühüm iştirakçısı kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirir. Ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası, Orta Dəhlizin inkişafı və irimiqyaslı infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi Bakının beynəlxalq arenadakı rolunu əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Bununla yanaşı, Qarabağın bərpası və inkişafı, nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi və regionun qarşılıqlı bağlılığının möhkəmləndirilməsi istiqamətində fəal iş davam etdirilir.

AZƏRTAC Tehran şəhərində fəaliyyət göstərən “Governance and Policy Think Tank” analitik mərkəzinin böyük tədqiqatçısı Məhəmməd Hüseyn Məsumzadə ilə Azərbaycanın geosiyasi rolunun necə dəyişdiyi, Cənubi Qafqazın niyə müasir beynəlxalq sistemdə getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazandığı və yeni şəraitdə region qarşısında hansı perspektivlərin açıldığı barədə müsahibəni təqdim edir.

“Governance and Policy Think Tank” xarici siyasət, iqtisadiyyat, təhlükəsizlik və regional geosiyasət məsələləri üzrə ixtisaslaşmış analitik mərkəzdir.

— İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra bir çox ekspert Azərbaycanın regiondakı rolunun keyfiyyətcə dəyişdiyini bildirir. Sizin fikrinizcə, 2020-ci il hadisələri Cənubi Qafqazın geosiyasi arxitekturasını nə dərəcədə dəyişdi?

— 2020-ci ildə baş verən hadisələr bütün Cənubi Qafqaz üçün mühüm mərhələ oldu. Azərbaycan öz əraziləri üzərində nəzarəti bərpa etdi ki, bu da regional proseslərə ciddi təsir göstərərək əməkdaşlığın və nəqliyyat bağlantılarının inkişafı üçün yeni imkanlar açdı. Eyni zamanda, regionun geo-iqtisadi əhəmiyyəti və Azərbaycanın yeni regional gündəliyin formalaşmasında fəal iştirakçılardan biri kimi rolu nəzərəçarpacaq dərəcədə artdı. Enerji, nəqliyyat və ticarət marşrutlarının inkişafında maraqlı olan beynəlxalq tərəfdaşların Cənubi Qafqaza diqqəti də gücləndi. Nəticədə Azərbaycan regional əməkdaşlığın mühüm mərkəzi kimi mövqeyini möhkəmləndirdi.

— Son araşdırmalarınızdan birində Orta Dəhlizə xüsusi diqqət yetirilir. Niyə bu layihə hazırda yeni Avrasiya geo-iqtisadiyyatının əsas elementlərindən biri kimi qiymətləndirilir?

— Son illərdə qlobal logistika və beynəlxalq ticarətdə baş verən dəyişikliklər fonunda Orta Dəhlizin əhəmiyyəti xeyli artıb. Bir çox dövlət nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsində maraqlıdır və bu kontekstdə Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında əlaqələndirici həlqə rolunu oynayır.

Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının inkişafı, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolunun modernləşdirilməsi, Ələt Azad İqtisadi Zonasının imkanlarının genişləndirilməsi və nəqliyyat infrastrukturunun qonşu ölkələrlə inteqrasiyası Azərbaycanın regionun əsas tranzit mərkəzlərindən biri kimi mövqeyinin möhkəmlənməsinə töhfə verir. Eyni zamanda, Orta Dəhliz fəal şəkildə inkişaf etməkdə davam edir və infrastrukturla logistika imkanlarının daha da təkmilləşdirilməsi onun səmərəliliyini və rəqabət qabiliyyətini daha da artıracaq.

— Orta Dəhlizlə yanaşı, siz Zəngəzur dəhlizini də ətraflı təhlil edirsiniz. Niyə bu layihəyə beynəlxalq maraq hələ də yüksək olaraq qalır?

— Çünki söhbət regionda nəqliyyat və iqtisadi əlaqələri əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə biləcək layihədən gedir. Azərbaycan üçün Zəngəzur dəhlizinin açılması regional qarşılıqlı bağlılığın möhkəmləndirilməsi və ticarət-logistika imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm element hesab olunur. Bu layihə Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Mərkəzi Asiya arasında nəqliyyat marşrutlarının inkişafına əlavə təkan verə biləcəyi üçün bir çox dövlətin böyük marağına səbəb olur. Ümumilikdə, Zəngəzur dəhlizi ətrafında aparılan müzakirələr region ölkələrinin yeni əməkdaşlıq formatlarının və iqtisadi inteqrasiyanın inkişafına can atdığını göstərir.

— 2020-ci ildən sonra Azərbaycan enerji sahəsində də mövqeyini xeyli gücləndirib. Bakı bu gün Avropa üçün nə dərəcədə mühüm tərəfdaşdır?

— Azərbaycanın enerji sahəsində rolu həqiqətən də nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb. Cənub Qaz Dəhlizi Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində və bu sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsində mühüm elementlərdən birinə çevrilib.

Bundan əlavə, Azərbaycan bərpaolunan enerji sahəsində layihələri fəal şəkildə inkişaf etdirir. Qarabağda günəş və külək enerjisi, müasir infrastruktur və “ağıllı şəhər” konsepsiyası ilə bağlı təşəbbüslər həyata keçirilir. Bütün bunlar ölkənin enerji inkişafını müasir texnoloji yanaşmalar və dayanıqlı inkişaf prinsipləri ilə uzlaşdırmaq niyyətini nümayiş etdirir.

— Siz Qarabağın bərpasını həm də simvolik və siyasi layihə kimi qiymətləndirirsiniz. Bu proses Bakı üçün niyə belə böyük əhəmiyyət kəsb edir?

— Qarabağın bərpası Azərbaycan üçün həm sosial-iqtisadi inkişaf baxımından, həm də regionun uzunmüddətli inkişafı kontekstində böyük əhəmiyyət kəsb edir. Hazırda irimiqyaslı infrastruktur layihələri həyata keçirilir, yeni yollar, enerji obyektləri, təhsil və sosial təyinatlı obyektlər tikilir. Müasir yaşayış məntəqələrinin yaradılmasına, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqinə və dayanıqlı iqtisadiyyatın inkişafına xüsusi diqqət yetirilir. Bu da regionun uzunmüddətli inkişafı və azad edilmiş ərazilərdə həyatın bərpası üçün əsas formalaşdırır.

— Azərbaycanın xarici siyasətində müxtəlif beynəlxalq güc mərkəzləri arasında balans qorumağa çalışdığı görünür. Bu çoxvektorlu strategiya nə dərəcədə dayanıqlı ola bilər?

— Azərbaycan praqmatik və çoxvektorlu xarici siyasət yürüdərək həm qonşu ölkələrlə, həm də daha geniş beynəlxalq tərəfdaş çevrəsi ilə münasibətləri inkişaf etdirir. Türkiyə ilə əməkdaşlıq, Rusiya ilə qarşılıqlı əlaqələr, Avropa dövlətləri ilə münasibətlər, eləcə də Yaxın Şərq və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrin inkişafı burada xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu yanaşma Bakıya xarici siyasətdə çevikliyi qorumağa, beynəlxalq tərəfdaşlıqları gücləndirməyə və eyni zamanda ölkənin iqtisadi və nəqliyyat imkanlarını genişləndirməyə şərait yaradır.

— Uzunmüddətli perspektivdə Azərbaycanın yeni Avrasiya sistemində gələcəyini necə görürsünüz?

— Son illərdə Azərbaycan enerji, logistika və regional əməkdaşlığın mühüm mərkəzlərindən biri kimi mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib. Buna ərazi bütövlüyünün bərpası, nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı və fəal xarici siyasət mühüm töhfə verib. Qarşıdakı dövrdə regional əməkdaşlığın inkişafı, infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi, beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və Qarabağın bərpasının davam etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq. Bütün bunlar Azərbaycanın formalaşmaqda olan Avrasiya qarşılıqlı fəaliyyət sistemində rolunun daha da möhkəmlənməsi üçün əlverişli şərait yaradır. Bu gün Azərbaycan beynəlxalq nəqliyyat, enerji və iqtisadi maraqların kəsişdiyi mühüm məkanlardan birinə çevrilir ki, bu da ölkənin həm regional, həm də qlobal səviyyədə əhəmiyyətini daha da artırır.