MÜASİR VANDALİZM –TARİXİ ADLARA QARŞI SOYQIRIMI
... Elmə yaxşı məlum olan tarixi həqiqətdir ki, ermənilər Cənubi Qafqazın yerli, aborigen əhalisi deyil, onlar buraya gəlmə etnosdur. Bunu ilk mənbələrə əsaslanan tədqiqatlar çoxdan sübut etmişdir. Ermənilərin əcdadları hesab olunan tayfalar təqribən e.ə I minilliyin ortalarında Fərat çayının yuxarılarında peyda olmuşlar. Onlar buraya Balkan yarımadasından köçüb gəlmişdilər.
Azərbaycan xalqının ulu əcdadları hələ ermənilərin Asiyada peyda olmasından çox-çox əvvəllər Cənubi Qafqaz da daxil olmaqla, böyük bir regionda yüksək mədəniyyət formalaşdırmış, Arazdan cənubda Manna və Atropatena, şimalda isə qüdrətli Albaniya dövlətini yaratmışlar.
Azərbaycan Albaniya dövləti Araz çayından şimaldakı bütün Azərbaycan torpaqlarını, o cümlədən tarixi Qarabağ da daxil olmaqla, Araz və Kür çayları arasındakı ərazini əhatə edirdi. Albaniya dövlətinin süqutundan sonra Araz çayından şimaldakı Azərbaycan torpaqları bütün tarixi dövrlərdə ya Azərbaycan dövlətlərinin, yaxud da müxtəlif türk-müsəlman imperiyalarının tərkibinə daxil olmuşdur. Başqa sözlə, 1918-ci ilədək Cənubi Qafqaz ərazisində heç bir erməni dövləti olmamışdır. Tarixi reallıq və ilk mənbələrin təsdiq etdiyi həqiqiət belədir.
Hazırda Cənubi Qafqazda başlıca gərginlik ocağı olan erməni dövləti yaradılması ideyasının əsası tarix baxımından lap yaxın dövrdə - XIX əsrin əvvəllərində Rusiya imperiyasının regionu ələ keçirmək məqsədi ilə İran və Türkiyəyə qarşı apardığı işğalçılıq müharibələri dövründə qoyulmuşdur. Həmin dövrdə Rusiya özünə Cənubi Qafqazda etibarlı dayaq yaratmaq üçün xristian amilindən istifadə etdi. Bu məqsədlə yenicə işğal olunmuş Şimali Azərbaycan torpaqlarına, əsasən də, keçmiş Azərbaycan dövlətlərinin – İrəvan, Naxçıvan və Qarabağ xanlıqlarının ərazisinə İrandan və Türkiyədən kütləvi surətdə ermənilər köçürüldü. Erməni köçkünlərini yerli türk-müsəlman əhali üzərinə qaldırmaq məqsədi ilə imperator I Nikolay azərbaycanlıların ümumxalq bayramı olan Novruz bayramı günü - 1828-ci il martın 21-də Azərbaycan torpaqları olan İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarının ərazisində “Erməni vilayəti” adlanan bir inzibati ərazinin yaradılması barədə fərman imzaladı. Yeni yaradılmış “Erməni vilayəti”nin ərazisinə daxil edilən 1111 kənddən yalnız 62-də ermənilər yaşayırdı. Onlar da 1828-ci ilədək buraya köçürülənlər idilər. Yeri gəlmişkən, həmin 62 kənddən ancaq 14-nün adı erməni mənşəli idi.
“Erməni vilayəti”nin yaradılmasından sonra əzəli Azərbaycan torpaqlarının buraya çar Rusiyası tərəfindən köçürülüb gətirilmiş ermənilər tərəfindən etnik təmizlənməsi dövrü başladı. Azərbaycan xalqını öz dədə-baba torpaqlarından məhrum etmək məqsədi ilə ona qarşı saysız-hesabsız deportasiyalar və soyqırımlar həyata keçirildi. Nəticədə Azərbaycan torpaqlarının kütləvi surətdə ermənilərlə məskunlaşdırılması prosesi həyata keçirildi. Rus tədqiqatçısı N.Şavrov 1911-ci ildə yazırdı: hazırda Cənubi Qafqazda yaşayan 1 milyon 300 min erməninin 1 milyondan çoxu yerli əhali deyil və buraya bizim tərəfimizdən köçürülmüşdür.
1918-ci il mayın 29-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Cənubi Qafqazda sülh və əmin-amanlıq yaradılması xatirinə qədim Azərbaycan şəhəri İrəvanı ətrafındakı torpaqlarla birlikdə ermənilərə güzəştə getdi. Beləliklə, Azərbaycan torpaqları hesabına Cənubi Qafqazda tarixdə ilk dəfə olaraq, erməni dövləti yaradıldı. Bu vaxtdan etibarən Rusiyanın hərtərəfli köməyi ilə ermənilər tərəfindən Qərbi Azərbaycan torpaqlarının azərbaycanlılardan təmizlənmsi prosesi daha da sürətləndi, ermənilərin köç saldığı ərazilər Azərbaycan torpaqları hesabına şərqə doğru daha da genişləndirildi. Bolşevik Rusiyasının hakimiyyəti dövründə bu proses daha da intensivləşdi. 1988-ci ildə azərbaycanlıların öz ata-baba yurdları olan Qərbi Azərbaycan (indiki Ermənistan Respublikasının ərazisi) torpaqlarından deportasiyası başa çatdırıldı. Yaxın keçmişdə əhalisinin mütləq əksəriyyəti azərbaycanlılar olan bu torpaqlarda – indiki Ermənistan Respublikasının ərazisində indi bir nəfər də azərbaycanlı qalmamışdır.
Azərbaycanlılara qarşı 1905-1906, 1918-1920, 1948-1953, 1988-ci illərdə çoxsaylı soyqırımlar və deportasiyalar həyata keçirmiş erməni millətçiləri, eyni zamanda, minlərlə tarixi abidəni, nadir maddi və mənəvi mədəniyyət əsərini, məscidləri, minarələri, qəbiristanlıqları yerlə-yeksan etmiş, tarixi adlara qarşı da soyqırımı törətmişlər. Erməni millətçilərinin indiki Ermənistan (tarixi Qərbi Azərbaycan) ərazisində azərbaycanlılara məxsus mənəvi sərvətlərə qarşı davamlı olaraq həyata keçirdikləri soyqırımı nəticəsində on minlərlə tarixi ad dəyişdirilərək erməniləşdirilmişdir.
Tanınmış tədqiqatçı alim Nazim Mustafanın elə ermənilərin öz mənbələrinə əsaslanaraq yazdığı “Vandalizm – tarixi adlara qarşı soyqırımı” kitabı tarixi gerçəkliyə qarşı soyqırımı cinayəti törətmiş müasir vandallara tutarlı cavabdır. Müəllif ilk mənbələrə əsaslanaraq sübut edir ki, indiki Ermənistanda azərbaycanlılara məxsus yaşayış məntəqələrinin adlarının və digər toponimlərin dəyişdirilməsi prosesinə ilk dəfə 1919-cu ildə Ermənistan Respublikası hökumətinin qərarı ilə başlanılmışdır. Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra, 1935-ci ilədək orada 190-dan artıq azərbaycanlı yaşayış məntəqələrinin adları dəyişdirilmişdir. Sonrakı dövrlərdə azərbaycanlılara məxsus tarixi adların dəyişdirilməsi prosesi daha da sürətləndirilərək, kütləvi miqyas almış və 1991-ci ildə Ermənistan Respublikası yaradıldıqdan sonra əsasən başa çatdırılmışdır.
Nazim Mustafanın oxuculara təqdim etdiyi həmin kitabın başlıca məziyyəti bundan ibarətdir ki, əsər məhz erməni mənbələrinə əsasən yazılmışdır. Qoy ikili standartlar mövqeyindən çıxış edərək, erməni vandallarını müdafiə edən bəzi Qərb siyasətçiləri havadarlıq etdikləri erməni millətçilərinin tarixi necə saxtalaşdırmaları ilə daha yaxından tanış olsunlar. Bəlkə bundan sonra onlar üzlərini həqiqətə doğru çevirərək, özlərinə qondarma tarix yaradanları əsil adı ilə çağıracaq, YUNESKO-nun mədəni dəyərlərin qorunması haqqında 1954, 1970 və 1972-ci il tarixli konvensiyalarına hörmətlə yanaşacaqlar.
Bölmənin digər xəbərləri
