Orta Dəhliz Avrasiyada regional əməkdaşlığı təşviq edən əsas körpüyə çevrilir
Bakı, 13 fevral, AZƏRTAC
Qloballaşmanın yeni dəyişikliklərlə üzləşdiyi, beynəlxalq təchizat zəncirlərinin sürətlə yenidən qurulduğu bir şəraitdə, Avrasiya qitəsini əhatə edən Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (Orta Dəhliz) getdikcə Şərq və Qərb arasında ticari-iqtisadi əlaqələri birləşdirən, regional əməkdaşlığı təşviq edən əsas körpüyə çevrilir. Dəhlizin yüksəkkeyfiyyətli inkişafının təşviqi qlobal təchizat zəncirlərinin sabitliyinin qorunması və regional iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi baxımından mühüm amil kimi qiymətləndirilir.
Bu barədə Çinin Yanşan Universitetinin humanitar elmlər və hüquq məktəbinin (dövlət idarəetməsi məktəbi) doktorantı, Hıbey əyaləti Dövlət Siyasətinin Təhlili və Tədqiqi Beyin Mərkəzinin aparıcı eksperti Sadiq Qaçayevin “Orta Dəhliz Avrasiyada regional əməkdaşlığı təşviq edən əsas körpüyə çevrilir” sərlövhəli məqaləsində qeyd olunur.
Məxsusi olaraq AZƏRTAC üçün yazılan məqaləni təqdim edirik:
Tədqiqatlar göstərir ki, Orta Dəhlizin inkişafı müxtəlif formada və mərhələli şəkildə həyata keçirilməlidir. Həmin forma və mərhələləri aşağıdakı kimi müəyyən etmək olar:
İnstitusional uzlaşma: maneələrin aradan qaldırılması, yükdaşımaların sürətləndirilməsi
Dəhlizin inkişafında müxtəlif institutlar həlledici rol oynayır. Hazırda gömrük prosedurları, yoxlama standartları və məlumat mübadiləsi sahələrində dəhlizin əhatə etdiyi ölkələr arasında mövcud fərqlər var ki, bu da keçid səmərəliliyinə müəyyən maneələr törədir. Orta Dəhlizin keçdiyi ölkələr rəqəmsallaşma və intellektual texnologiyaları əsas vasitə kimi götürərək “vahid pəncərə” sistemlərinin qarşılıqlı əlaqəsini təşviq edə, gömrük bəyannaməsi və logistika məlumatlarının bir platforma üzərindən idarə olunmasını təmin edə bilərlər. Blokçeyn və süni intellekt (AI) kimi texnologiyalardan istifadə etməklə bütün proses üzrə vizual izləmə və risklərin erkən xəbərdarlıq sisteminin qurulması gömrükdən keçmə vaxtının azaldılmasına və yükdaşımaların dəqiq proqnozlaşdırılmasına töhfə verə bilər.
Çoxşaxəli maliyyələşmə: resursların səfərbər edilməsi, əsasların möhkəmləndirilməsi
Davamlı investisiya və maliyyələşmə mexanizmləri dəhlizin uzunmüddətli fəaliyyətinin əsas dayağı hesab olunur. Orta Dəhliz üçün çoxtərəfli inkişaf fondunun yaradılması və mövcud inkişafa dəstək institutlarının birgə əməkdaşlığı dəhlizin inkişafı üçün səmərəli istiqamət kimi qiymətləndirilir. Layihələrin dizayn edilməsi və risklərin birgə aradan qaldırılması prinsiplərinə diqqət yetirilməsi, eyni zamanda, mərhələli tikinti və nəticəyə əsaslanan maliyyələşmə modelləri, əsas infrastruktur və rəqəmsal modernizasiya sahələrinə uzunmüddətli investisiyaların cəlb edilməsinə imkan yaradır.
Koordinasiyalı idarəetmə: birgə təhlükəsizlik, davamlılığın artırılması
Dəhlizin təhlükəsizliyi fiziki infrastruktur, kibertəhlükəsizlik, maliyyə təhlükəsizliyi və ekoloji təhlükəsizlik daxil olmaqla bir neçə meyarı əhatə edir. Sərhədlərarası təhlükəsizlik üzrə koordinasiya mexanizmlərinin yaradılması, birgə quru, dəniz patrul və fövqəladə vəziyyət təlimlərinin təşkil edilməsi, eləcə də, əsas qovşaqlarda alternativ marşrutların və strateji ehtiyatların yerləşdirilməsi ümumi davamlılığın artırılması baxımından geniş qəbul olunmuş yanaşmadır.
Yaşıl inkişaf və qarşılıqlı fayda: davamlılıq və inklüzivliyə önəm
Dəhlizin yüksək keyfiyyətli inkişafı ətraf mühitin qorunması və sosial məsuliyyətlə uzlaşdırılmalıdır. Aşağı karbon texnologiyalarının, ağıllı enerji sistemlərinin və yaşıl liman standartlarının tətbiqi, ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi prosedurlarının ciddi icrası davamlı istismar üçün mühüm istiqamətlərdir. Eyni zamanda, hökumət və qeyri-hökumət təşkilatlarının, müvafiq qurumların təklif və tövsiyələri güclü institusional baza formalaşdıra və dəhlizin əhatə etdiyi regionlara fayda verməsini təmin edə, həm də iqtisadi, sosial və ekoloji harmoniyanı gücləndirə bilər.
Əməkdaşlıq modeli: mərhələli icra, praqmatik yanaşma
Orta Dəhlizin inkişafı uzunmüddətli və sistemli bir layihədir. Odur ki, mərhələli icra və davamlı qiymətləndirmə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rəqəmsallaşma üzrə pilot layihələrdən və standartların uyğunlaşdırılmasından başlayaraq, inkişaf fondunun yaradılması, əsas qovşaqların modernləşdirilməsi və daimi idarəetmə-koordinasiya mexanizmlərinin qurulmasına qədər addım-addım və strateji şəkildə irəliləmək ən etibarlı yanaşma hesab olunur. Gömrükdən yüklərin keçmə müddəti, xərclərdəki dəyişikliklər və yaşıl-ekoloji göstəricilər üzrə məlumatların mütəmadi açıqlanması şəffaflıq əsasında təkmilləşməni və qiymətləndirmə vasitəsilə optimallaşdırmanı təşviq edən güclü dövriyyə mexanizmi yaradır.
Mümkün perspektivlər: Yüksəkkeyfiyyətli qarşılıqlı əlaqə
Davamlı institusional koordinasiya, maliyyə təminatı, texnoloji tətbiqlər və ölkələrarası əməkdaşlıq sayəsində Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun - Orta Dəhlizin uğurlu inkişafı, yükdaşıma əməliyyatlarının səmərəliliyi və davamlılığı daha da artırıla bilər. Eyni zamanda, bu dəhliz tezliklə, Avrasiya qitəsində hərtərəfli qarşılıqlı əlaqənin əsas təkanverici qüvvəsinə çevriləcək ki, bu da öz növbəsində regional və qlobal ticarət əlaqələri və birgə inkişaf üçün etibarlı dayaq rolunu oynayacaq.
Bölmənin digər xəbərləri
