Qazaxıstanlı ədəbiyyatşünas: Türk xalqlarının mədəni birliyi dil və poeziyadan başlayır
Bakı, 5 yanvar, Günel Alıyeva, AZƏRTAC
Türk xalqlarının ortaq mədəni kodu ən aydın şəkildə poeziya və ədəbiyyatda, eləcə də adət-ənənələrdə və folklorda özünü göstərir. Biz bir vaxtlar vahid xalq idik, ona görə də dilimiz, adət-ənənələrimiz, dünyagörüşümüz və mədəni yaddaşımızda bu gün də asanlıqla tanınan ortaq elementlər qorunub saxlanılıb.
Bu barədə AZƏRTAC-ın müxbiri ilə müsahibəsində qazaxıstanlı yazıçı, ədəbiyyatşünas- alim Erkinbek Sarikbay danışıb.
Onun sözlərinə görə, bu kodlar musiqi ənənələrində, epik əsərlərdə, atalar sözləri və xalq mahnılarında izlənilir və müasir ədəbiyyatda və poeziyada yaşamağa davam edir. Qazaxıstan və Azərbaycan poeziyasında ortaq mədəni kodlar xüsusilə azadlıq, milli birlik, milli özünüdərk və tarixi tale mövzularında nəzərə çarpır.
Müsahibimiz vurğulayıb ki, Türk dünyasının ortaq mədəni kodu bu gün təkcə humanitar sahədə deyil, həm də dövlətlər arasında real həyatda qarşılıqlı əlaqələrdə - iqtisadi və sosial əməkdaşlıqda özünü göstərir.
“Məsələn, Qazaxıstan ilə Azərbaycan arasında son görüşlər zamanı hər iki ölkənin liderləri mədəni, elmi və iqtisadi əlaqələrin gücləndirilməsinə xüsusi diqqət yetiriblər. Aprel ayında keçirilən danışıqlar zamanı hər iki dövlətin ticarəti genişləndirmək, sənaye əməkdaşlığı qurmaq və infrastruktur layihələrini, ilk növbədə Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizini inkişaf etdirmək niyyətində olduğu vurğulanıb”, - deyə alim qeyd edib.
E.Sarikbayın sözlərinə görə, dəhliz vasitəsilə daşınan yüklərin həcmi ötən il 62 faiz artaraq 4,5 milyon tona çatıb; perspektivdə rəqəmin 10 milyon tona çatması nəzərdə tutulur. Bundan əlavə, Aktau limanında və Azərbaycanın Ələt limanında yeni konteyner və yük terminalları tikilir. Bu layihələr ticarəti və logistikanı yaxşılaşdırmaqla yanaşı, həm də müasir texnologiyaların tətbiqi, rəqəmsal transformasiya və iqtisadi inteqrasiya yolu ilə Türk dünyasının ümumi inkişaf strategiyasına töhfə verir.
“Ölkələrimizin ortaq mədəni kodları artıq ədəbiyyat və poeziyadan kənarda - iqtisadi qarşılıqlı əlaqədə və logistika sahəsində özünü göstərir, türk xalqlarının birliyini qoruyub saxlamağa kömək edir. Bu gün türkdilli şairləri ən çox yaradıcılıqların tematik və ideya oxşarlıqları, eləcə də aktiv ədəbi əlaqələr və xüsusən də gənclər arasında təcrübə mübadiləsi birləşdirir. Azadlıq, milli birlik, milli özünüdərk, tarixi-mədəni irsin qorunması, yeni dövrə baxış və qloballaşma kontekstində fərdin yerinin axtarışı kimi mövzular türk xalqlarının poeziyası üçün ortaqdır. Məhz bu tematik ortaqlıq türkdilli ədəbi məkanı vahid mədəni sahəyə çevirir və müasir türk şairlərinin yaradıcı iştirakını nümayiş etdirir”, - deyə Sarikbay bildirib.
Vahid türkdilli poetik məkanın formalaşmasından danışarkən o qeyd edib ki, son illərdə ədəbi təşkilatlar və antologiyalar türk xalqları arasında poetik əlaqələri nəzərəçarpacaq dərəcədə gücləndirir.
“2017-ci ildə Əkbər Qoşalı və İntiqam Yaşarın rəhbərliyi ilə “Dünya Gənc Türk Yazıçıları Birliyi” təşkilatı müasir Qazaxıstan ədəbiyyatında yeni tendensiyaları və poetik araşdırmaları əks etdirən “Yeni qazax poeziyasının antologiyası” kitabını nəşr etdi. 2018-ci ildə Astanada türkdilli poeziyanın mövzularının və formal xüsusiyyətlərinin ortaqlığını açıq şəkildə nümayiş etdirən “Yeni dövr Azərbaycan poeziyasının antologiyası” işıq üzü gördü. 2021-ci ildə isə “Yeni qazax poeziyasının antologiyası” Azərbaycan dilinə tərcümə edildi, bu da iki xalq arasında poetik körpünü daha da gücləndirdi”, - deyə həmsöhbətimiz əlavə etdi.
Bundan əlavə, ədəbiyyatşünas beynəlxalq ədəbi festivalların və onlayn platformaların müasir türkdilli poeziyasının inkişafındakı roluna diqqəti cəlb etdi.
“Türk Dünyasının Poeziya Festivalı”, “Gənc Türk Yazıçıları Forumu” kimi layihələr, eləcə də sosial mediada poeziya səhifələri və bloqlar gənc türkdilli müəlliflərə əsərlərini geniş auditoriyaya çatdırmağa kömək edir və onların yaradıcı təcrübələrini birləşdirir. Bu proseslər türkdilli poeziyanın vahid ədəbi məkan kimi inkişafına töhfə verir və ortaq türk mədəni kodlarının poetik sözə təsirini gücləndirir”, - deyə E.Sarikbay izah edib.
Qazaxıstan və Azərbaycan poeziyasında ən yaxın mövzulara toxunan professor, azadlıq, milli birlik, milli özünüdərk, tarixi tale və mədəni irsə hörmətin mərkəzdə olaraq qaldığını vurğuladı. Hər iki xalqın ədəbiyyatındakı bu motivlər əsrlər boyu inkişaf etmiş mənəvi və tarixi varisliyin təzahürü kimi qəbul edilir: “Son 20-25 ildə hər iki ölkədə yeni üslubi yanaşma yaranıb və gənc şairlər getdikcə azadlıq və müstəqillik, cəmiyyətdəki sosial və mədəni dəyişikliklər, eləcə də gənclərin müasir düşüncə və dünyagörüşü məsələlərini qaldırırlar”.
O, həmçinin əlavə edib ki, Azərbaycan şairləri milli tarixin müasir həyatla əlaqəsinin, sosial ədalət və bərabərlik mövzularının və fərdin cəmiyyətdəki rolunun dərk edilməsində əhəmiyyətli təcrübə toplamışlar.
“Bundan əlavə, hər iki ölkənin poeziyasında rezonans doğuran təbii obrazlar və lirik motivlər nəzərə çarpır. Səhralar, dağlar, çaylar və tarixi yerlər təkcə bədii detallar deyil, həm də milli özünüdərk və mədəni birliyin simvolu kimi çıxış edir. Bu obrazlar Qazaxıstan və Azərbaycan ədəbiyyatında tarixi və mədəni kodların birləşməsində mühüm rol oynayır”, - deyə müsahibimiz sözünü yekunlaşdırıb.
Bölmənin digər xəbərləri
