Astana, 17 yanvar, AZƏRTAC

Yeni nəsil qazax şairlərinin nümayəndəsi olan Sayat Kamşıgerin yazdığı “Qarabağ” poeması Qarabağla bağlı faciəli və qəhrəmanlıq hadisələrinin bədii dərki olub.

Müəllif AZƏRTAC-a müsahibəsində poemanın yaranmasından, onun Qazaxıstan və Azərbaycanda oxucular tərəfindən necə qarşılanmasından danışıb.

- Sizi “Qarabağ” poemasını yazmağa konkret nə sövq etdi – hadisə, söhbət, yoxsa şəxsi təəssürat?

- 2020-ci ildə, 44 günlük müharibə zamanı mən Azərbaycan xalqı ilə dostluq əlaməti olaraq “İrəli, əsgərlər!” şeirini yazdım. Onu “Facebook” və “Instagram” sosial şəbəkələrində yayımladım. Az sonra Azərbaycan Ordusu qələbə qazandı. Qələbədən sonra həmin vaxt Azərbaycanın Qazaxıstandakı səfiri olan Rəşad Məmmədov informasiya və mənəvi dəstək göstərənləri – jurnalistləri, şairləri, ictimai xadimləri səfirliyə dəvət etdi. O, bizi səfirliyin böyük zalında qəbul etdi, biz çıxış etdik, şeirlər oxuduq. Görüşdə Oljas Süleymenov da iştirak edirdi və o da öz əsərlərini oxudu. Beləcə biz birlikdə Azərbaycanın Qələbəsini qeyd etdik. Məhz o zaman məndə fikir yarandı: niyə indi də poema yazmayım? Ayrı-ayrı şeirlərim və topladığım materiallar artıq var idi, lakin yenə də daxili tərəddüdlər keçirirdim. Mən üç dəfə Azərbaycana səfər etdim. Orada Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı olan əsgərləri gördüm. Bakıda Şəhidlər xiyabanında – həlak olanların xatirəsinə həsr edilmiş müqəddəs məkanda oldum. Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı olan qazax soydaşımız Erbol Barımbetovun məzarını ziyarət etdim. Zabitlərin, şəhidlərin və əsgərlərin ailələri ilə görüşdüm, həlak olanların anaları və həyat yoldaşları ilə söhbət etdim. Bizi yaxın dostumuz, Azərbaycan Milli Məclisinin mərhum deputatı Qənirə Paşayeva qəbul etdi. O, Birinci Qarabağ müharibəsinin hadisələri barədə mənə ətraflı danışdı, şəxsi xatirələrini bölüşdü. Bu, məni dərin sarsıtdı. Poemada, bir çox fəsillərdə mən onun sözlərindən də istifadə etdim. Dostlarım – şair və ictimai xadim Əkbər Qoşalı, “Okuklu” holdinqinin təsisçisi, sahibkar Yılmaz Okuklu, şair Aida Eyvazova səfərlərimdə mənə kömək etdilər. Biz Gəncəyə getdik. İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı ora raket düşmüş, dinc sakinlər zərər görmüşdü. Biz həmin yerdə olduq. Qarabağa isə o zaman gedə bilmədik, ərazi minalanmışdı. İkinci dəfə də səfər baş tutmadı. Üçüncü dəfə artıq ailəmlə – həyat yoldaşım və oğlumla gəldim. Onlar da Azərbaycanda bu faciəli tarixlə bağlı bir çox yerləri gördülər.

Bundan əlavə, internetdə və müxtəlif kitablarda materialları araşdırdım. İki il ərzində bu məlumatları topladım, təhlil etdim və nəticədə iki ay ərzində poemanı yazdım.

- “Qarabağ” poemanız nədən bəhs edir və bu mövzuya müraciət edərkən qarşınıza hansı məqsədi qoymuşdunuz?

- Mən hesab edirəm ki, bu, qlobal və ümumbəşəri problemdir. Bir çox azərbaycanlı öz doğma yurdlarından – Qarabağdan qovulmuşdu. Nə qədər insan həlak oldu, nə qədər insan uzun illər evlərinə qayıda bilmədi. Bu, çox ağır faciədir. Təəssüf ki, belə faciələr başqa ölkələrdə də baş verir. Məhz buna görə türk xalqlarının birliyi çox vacibdir. Poemanın qazax şairi tərəfindən yazılması da bizim birliyimizə töhfədir. Qohum, yaxın bir ölkənin başına bəla gələndə biz birləşməliyik. Biz, qardaş xalqlar bunu yazmalı, danışmalı, yadda saxlamalı və həqiqəti yaymalıyıq. Belə mənəvi dəstək və maarifləndirmə çox vacibdir. Mən poema vasitəsilə qazax xalqının baş verən hadisələrin mahiyyətini anlamasını istədim. Poemanı oxuyanlar müharibənin səbəblərini və nəticələrini daha yaxşı dərk etməyə başlayırlar. Əvvəl poema Astanada “Әдебиет порталы” adlı ədəbiyyat portalında yayımlandı, qazax dilində onu təxminən 3500 nəfər oxudu. Daha sonra poema “Таң-Шолпан” ədəbi-bədii jurnalında da dərc olundu və orada da çoxlu sayda oxucu tərəfindən oxundu.

- Qazax oxucular poema ilə tanış olduqdan sonra sizə nə deyirlər?

- Qazax oxucular yazırlar ki, poema güclü alınıb, çünki real hadisələrə əsaslanan bədii əsərdir. Çoxları etiraf edir ki, əvvəllər baş verənlərin bütün mahiyyətini bilməyiblər. Oxuduqdan sonra nə baş verdiyini və niyə baş verdiyini anlamağa başlayırlar. “Qarabağ” sözü Türk dünyası üçün də xüsusi məna daşıyır. “Qara” sözü qazax dilində də var. O, təkcə “qara” deyil, həm də müqəddəs məna ifadə edir: qara şanıraq, qara qazan. Bu sözlə bağlı coğrafi adlarımız da var, məsələn, Mukaqali Makataevin vətəni Karasaz, Mahambet Ütemisovun adı ilə bağlı ərazi olan Karaoy. Qarabağ ümumi türk tarixi və mədəni irsinin bir hissəsidir. Biz bu irsi qorumalıyıq. Azərbaycan qoşunlarının Qarabağı – Şuşanı, Xankəndini, Zəngilanı, Füzulini, Ağdamı, Cəbrayılı, Qubadlını, Xocalını, Laçını və s. azad etməsinə səmimi-qəlbdən sevinirəm. Bunlar Azərbaycan xalqının torpaqlarıdır. Poemadan sonra mənim çoxlu azərbaycanlı dostlarım yarandı. Onların arasında yazıçı Etibar Muradxanlı da var. Onun və Əkbər Qoşalının iştirakı ilə poemanın Bakıda tərcüməsi və nəşri üzərində işə başladıq. Poema tamamlandıqdan sonra azərbaycanlı qələm dostlarımız tərcüməyə başladılar. Layihənin rəhbəri şair Əkbər Qoşalı oldu. Azərbaycan dilinə tərcüməni şair Elşən Əzim həyata keçirdi. Poemanın redaktoru – şair, professor Rəsmiyyə Sabirdir. Azərbaycan dilində nəşr olunan kitab Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi və “Regional Hüquqi və İqtisadi Maarifləndirmə” İctimai Birliyinin birgə layihəsi oldu. Kitaba ön sözü bu İctimai Birliyin prezidenti Arzu Bağırova yazıb. Rəyçilər İntiqam Yaşar və Tariyel Əhmədovdur. Koordinatorlar şair Nilufər Lətif və yazıçı Etibar Muradxanlıdır.

- Azərbaycan oxucuları poemanı necə qarşılayır? Onların reaksiyası fərqlənirmi?

- Azərbaycan oxucuları da poemamı oxuyurlar. Kitabı Almatıdakı azərbaycanlılara da təqdim etdim, onlar onu böyük səmimiyyətlə qarşıladılar. “Qarabağ” kitabı beynəlxalq səviyyədə tanınıb, məsələn Avstraliyada keçirilən ədəbiyyat festivalında Yeni Zelandiya, Amerika və Avropa müəlliflərinin əsərləri ilə yanaşı Dünya PEN-şairlər klubunun xüsusi mükafatına layiq görülüb. Azərbaycan oxucuları bu poemanı oxuyanda anlayırlar ki, qazax qardaşları onların dərdini səmimi şəkildə bölüşüb və bölüşməkdə davam edirlər. Çünki bizim taleyimiz ortaqdır. Birlikdə olduqda heç nədən qorxmuruq. Allah eləməsin ki, sabah Qazaxıstanın, Özbəkistanın, Qırğızıstanın, Türkiyədən olan türk qardaşlarımızın başına bir iş gəlsin – azərbaycanlılar da onların yanında olacaq, dəstək verəcək. Çünki qardaş xalqların taleyi bir-birinə bağlıdır və biz birlikdə olmalıyıq.

- Kitabla bağlı planlarınız nələrdir? Onu daha harada təqdim etmək istərdiniz?

- 2026-cı ildə Bakıda kitabın təqdimatını keçirməyi planlaşdırırıq. Bəlkə Şuşada da təqdimat təşkil etmək mümkün oldu. Bu niyyəti həyata keçirmək istəyirik. Mən hələ Şuşada olmamışam. Əvvəllər səfər planlaşdıranda orada hələ də mina sahələri qalırdı və bu ərazilərə səfər etmək təhlükəli idi. Bu dəfə Şuşaya getmək, hər şeyi öz gözlərimlə görmək, bərpa olunan şəhərlərə, eləcə də Qazaxıstanın dəstəyi ilə Qarabağ bölgəsində həyata keçirilən obyektlərə baxmaq və Qarabağ oxucuları ilə görüş keçirmək istəyirəm. Bakıda da belə bir tədbir keçirmək arzumdur. Tədbirin dəqiq vaxtı və formatı hələ müəyyən edilməyib, lakin ideya artıq var və onu reallaşdırmaq lazımdır.

Bundan əlavə, kitabın Almatı və Astanada da təqdimatını keçirmək istərdim.