Qori Tarix və Etnoqrafiya Muzeyindən REPORTAJ
Tbilisi, 5 yanvar, AZƏRTAC
Azərbaycan ilə Gürcüstan yalnız tarixən qonşu və dost ölkələr deyillər. Bizim ölkələrin və xalqların ortaq bir çox oxşar xüsusiyyətləri var. Bu oxşarlığı Gürcüstanın mərkəzi sayılan və ya Şidi Kartli (Orta Katli) bölgəsindəki professor Serqi Makalatiyanın adını daşıyan Qori Tarix və Etnoqrafiya Muzeyini gəzərkən daha aydın görürsən.
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri Qori Tarix və Etnoqrafiya Muzeyindən hazırladığı xüsusi reportaj bunu bir daha təsdiq edir.
Qori qalası
Gürcüstanın Qori şəhərindəki tarixi qaladır və başqa adı ilə Qoris Tsixedir. Bu qala Azərbaycandakı Əlincə qalası, Cavanşir qalası kimi hündür təpədə inşa olunub və üslub baxımından da çox oxşardı.
Qori Tarix və Etnoqrafiya Muzeyi 1935-ci ildə tanınmış gürcü alim İvane Cavaxişvili və tarixçi alim Serqi Makalatia tərəfindən təsis olunub. Muzey Qori Qalasında 150 metr aralıda, Qori Seminariyasının yanında II Kirion küçəsi 14 ünvanında yerləşir.
İosif Stalinin evindən cəmi beş dəqiqəlik piyada məsafəsində yerləşən Tarix və Etnoqrafiya Muzeyi digər görməli yerlər qədər geniş reklam olunmasa da, burada tarixçilər və turistlər üçün çoxlu eksponatlar var.
Muzeyin ekspozisiyalar üzrə mütəxəssisi, əsl ixtisası ingilis dili üzrə filoloq olan Liya Boçoradze insanları gülər üzlə qarşılayır. Muzey haqqında danışarkən çalışır ki, bildiyi hər şeyi açıqlasın.
O deyir ki, Muzeydə Kraliça Tamar və Kral Davud Narin dövrünə aid sikkələr, Makedoniyalı İskəndərin draxması, gürcü və Qarabağ xalçaları, ipək və qızılla işlənmiş kilsə geyimləri, xalçalar, musiqi alətləri, qədim çaxmaqdaşı, xəncərlər və XX əsrə aid soyuq və odlu silahlar və digər eksponatları görə bilərsiniz.
Onun sözlərinə görə, Muzeydə ümumilikdə 81000 əşya saxlanılır. Onların hər biri Gürcüstanın tarixi, inkişafı, mədəniyyəti və gürcü xalqının gündəlik həyatı haqqında bir az məlumat verir.
Əlyazmalar bölməsi
Muzeyinin Əlyazmalar şöbəsində 1667-ci ilə aid orta əsrlər kitabçasının fraqmentləri və 1729-cu ildə köçürülmüş VI Vaxtanq Kralının Amiran-Darecaniani və Qaramaniani kimi sənədləri qoruyub saxlanılıb. Həmçinin burada, gürcü kralları tərəfindən verilmiş nizamnamələr, Evxologiyanın ilk nəşrləri və “İveriya” qəzetinin köhnə sayları da var.
Muzeydə Şida-Kartli mədəniyyətinə həsr olunmuş çoxsaylı elmi ekspedisiyalar və tədqiqatlardan toplanan unikal materiallar kolleksiyası saxlanılır. Ziyarətçilər zəngin etnoqrafik, numizmatik və arxeoloji kolleksiyaları araşdıra bilərlər. Muzey vizual və tətbiqi sənət əsərlərini, eləcə də qədim sənədlər və əlyazmalar arxivlərini qürurla nümayiş etdirir. Xüsusilə, demək olar ki, bütün məlumat sərgiləri həm rus, həm də ingilis dillərində mövcuddur ki, bu da onu daha geniş auditoriya üçün əlçatan edir.
Qədim pul ölçü vahidləri
Heoba Xəzinəsi 1939-cu ildə Kareli bələdiyyəsinin (Gürcüstan) Heoba kəndində aşkar edilib. Xəzinə 265 ədəd Səlcuq və Monqol gümüş sikkələrindən ibarətdir. Xəzinənin böyük hissəsi Tiflisdə zərb edilmiş monqol pullarıdır, xronoloji olaraq onlar XIII əsrin ikinci yarısına aiddir və o dövrdə şərqi Gürcüstanın pul dövriyyəsinin mənzərəsini əks etdirir. Onlar Qori Tarix və Etnoqrafiya Muzeyində saxlanılır. Bu sadalanan faktlar içərisində diqqəti çəkən məqamlar da var. Kür-Araz mədəniyyəti nümunələri daha çox diqqət çəkir.
Məsələn muzeydəki ilk insan skeleti və ya məzarı. Məzardakı insan skeleti yanı üstə, yarı oturaq vəziyyətdə dəfn olunmuş kişiyə aiddir. Məzarda dəfn olunan insan buta – mani və ya manebi şəklindədir. Onun 45-50 yaş arasında olduğu, o dövrün insanlarının çiy ət yedikləri üçün bu yaş dövründə öldükləri güman edilir. Bəzi tarixçi alimlər bu məzardakı insanın Gürcüstan ərazisinin ən qədim insan məskəni olduğunu iddia edirlər. Məzarın eramızdan əvvəl 3-cü minilliyə aid olduğu bildirilir.
Oxşar mədəniyyət nümunələri - Qobi
Qobi – iri ləyən və ya boşqabın oxşarıdır. Qobidən bir neçə adam və ya bir ailənin üzvləri birlikdə yemək yeyiblər.
Muzeydə diqqət çəkən bölmələrdən biri də musiqi alətlərinin, xalçaların, qadın geyim formalarının, döyüşçü libaslarının saxlanıldığı bölmədir.
Qədim Oğuz musiqi aləti, Dədə Qorqudun istifadə etdiyi qopuza oxşayan gürcü musiqi aləti olan simli musiqi alətləri çanduri və panduridir. Bu günümüzə qədər gəlib çıxan bu alətlərin bir qədər böyüyü çanduri, balacası isə panduri adlanır. Çanduridən böyük məclislərdə, panduridən isə kiçik tədbirlərdə istifadə olunub.
Burada saxlanılan qoşa nağara –diplipito, flruta və ya salamuri-balaban və digər musiqi alətlərinin tarixi və milli kimliyi barədə məlumatlar da bir qədər fərqlidir. Burada saxlanılan tək simli, üç simli və müasir tar, saz və kamança da diqqət cəlb edir.
Qadın və döyüş geyimləri
Türk-Azərbaycan qadınlarına məxsus olan üst geyim formaları, sərkərdələrin üst döyüş geyim formaları da çox oxşardı. Buradakı qədim ev əşyaları, körpə uşaqlar üçün beşik və digər məişət əşyaları da mədəniyyətlərimiz arasındakı oxşarlığı göstərir.
Muzeyi ziyarət zamanı qonaqlar kitabına ürək sözlərimizi də yazdıq.
Xətayi Əzizov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Tbilisi
Bölmənin digər xəbərləri
