Rasi-zadə sülaləsindən görkəmli alimin xatirəsinə
Bakı, 6 oktyabr, AZƏRTAC
Azərbaycan klassik ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Azərbaycan ədəbiyyatında tərəqqipərvər romantizmin banilərindən biri Hüseyn Cavidin böyük qardaşının qızı Gövhər Rasi-zadə elmdə mühüm nailiyyətlərinə görə şöhrət qazanıb. Onun atası Şeyx Məhəmməd Rasi-zadə öz dövrünün tanınmış maarifçisi, jurnalist, tədqiqatçısı olub.
AZƏRTAC xəbər verir ki, Azərbaycan alimlərinin Ensiklopediyasında layiqli yerini almış Gövhər Rasi-zadənin əsas nailiyyəti üzüm fillokseraların ziyanvericilərinə qarşı preparatın icad edilməsidir. Alim dözümlü və dözümsüz yerli və Amerika üzüm növləri üzərində sitogenetik tədqiqat işi apararaq filloksera zərərvericisinə qarşı yeni preparat əldə edib. Kəşf edilən preparatı təkcə üzümçülük sahəsində deyil, həmçinin kənd təsərrüfatının digər sahələrində (pambıq, taxıl, bağçılıq məhsulları) istifadə etmək olar. İcad edilmiş ekstrakt səhiyyə sahəsində, xüsusən xərçəng hüceyrələrinin məhv edilməsində də istifadə oluna bilər.
Gövhər Rasi-zadənin biologiya elmi qarşısında xidmətləri ölkəmizdə və onun hüdudlarından kənarda akademik ictimaiyyət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. Bununla bağlı bir neçə faktı qeyd etmək olar:
• 2016-cı ilin dekabr ayında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Genetik Ehtiyatlar İnstitutunun baş elmi işçisi, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru Gövhər Rasi-zadə “Avropa Nəşr Mətbuat Evi”nin qərarı ilə tərəvəz-bostan, dənli-paxlalı, taxıl bitkilərinin yerli, introduksiya olunmuş nümunələrinin sitogenetik cəhətdən qiymətləndirilməsinə, üzümün sitogenetik tədqiqatı sahəsində apardığı uğurlu elmi-tədqiqatlarına, elmi ixtirasına və ölkənin biologiya elminin inkişaf tarixində göstərdiyi xidmətlərin əhəmiyyətinə görə qızıl medala və “Ən yaxşı vətənpərvər tədqiqatçı alim” diplomuna layiq görülüb.
• 2017-ci ilin mart ayında alim Azərbaycan Kütləvi İnformasiya Vasitələri İşçiləri Həmkarlar İttifaqının keçirdiyi sorğunun nəticələrinə əsasən “İlin alimi” fəxri adına layiq görülüb.
• 2018-ci ilin iyun ayında Azərbaycan Respublikasının Patent və Əmtəə Nişanlarının Ekspertizası Mərkəzi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Genetik Ehtiyatlar İnstitutunun baş elmi işçisi, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru Gövhər Rasi-zadəyə və Əməkdar kənd təsərrüfatı işçisi, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru Oqtay Babayevə dövlət reyestrində qeydə alınmış fillokseraya nəzarət metodun ixtirasına görə patent verib. Azərbaycan alimlərinin ixtirasında göstərilən üsul kənd təsərrüfatında, xüsusən üzümçülükdə üzüm bağlarının karantin zərərvericisi - fillokseraya qarşı mübarizədə istifadə üçün nəzərdə tutulub. Mikroskopdan istifadə etməklə aparılan laboratoriya tədqiqatları alınan ekstraktın effektivliyini təsdiqləyir. Əcdadlarımızdan miras qalmış bir çox üzüm sortları indi nəsli kəsilmək ərəfəsindədir. Bu dərmandan istifadə edərək, onları qorumaq mümkündür. Filloksera ilə mübarizə üçün təqdim olunan üsul bir sıra üstünlüklərə malikdir. Bu üsul ekoloji cəhətdən təmiz olduğundan, ətraf mühiti çirkləndirən zəhərli kimyəvi maddələrdən və pestisidlərdən qurtulmağa imkan verir. Bundan əlavə, bu üsul tullantısızdır, çünki ekstraktın hazırlanması nəticəsində əldə edilən xammal yaşıl peyin gübrəsi kimi istifadə edilə bilər.
• 2019-cu ilin fevral ayında alim Azərbaycan-Avropa birgə layihəsi çərçivəsində Media Araşdırmalar Mərkəzinin keçirdiyi sorğunun nəticələrinə əsasən “Şanlı ömür yolu” fəxri diplomu ilə təltif edilib.
Gövhər Rasi-zadə Azərbaycanda və xarici ölkələrdə çap olunmuş 70-ə yaxın elmi məqalənin müəllifidir, 2016-cı ildə “European journal of Technical and Natural Sciences” jurnalında onun məqaləsi dərc olunub.
Alim 2023-cü il sentyabrın 25-də vəfat edib.
Bölmənin digər xəbərləri
