Bakı, 23 iyun, AZƏRTAC

Son illərdə şəxsi inkişaf, kouçluq və mentorluq anlayışları daha çox gündəmə gəlməyə başlayıb.

AZƏRTAC bu sahədə ixtisaslaşmış İlahə Allahverdiyeva ilə müsahibəni təqdim edir.

-İlahə xanım, ilk olaraq oxucularımız üçün özünüz haqqında qısa məlumat verməyinizi istərdik.

-Mən ali təhsilimi Heydər Əliyev adına Milli Müdafiə Universitetində inzibati idarəetmə ixtisası üzrə almışam və ehtiyatda olan kapitanam. Daha sonra ADA Universitetində Dövlət İdarəetməsi üzrə magistratura təhsilimi tamamlamışam. Hazırda ikinci magistratura təhsilimi və digər təlim proqramlarımı davam etdirirəm.

Peşəkar fəaliyyətim çərçivəsində kouç üzrə mütəxəssis (Səviyyə 6) və heyətin təlimi üzrə Mütəxəssis (səviyyə 6) peşə kvalifikasiyalarına uyğun Türkiyə Məsləyi Yetərlilik Krumu tərəfindən verilmiş peşə sənədinə sahibəm. Həmçinin peşəkar yenidənhazırlanma diplomu və təlim sertifikatlarına sahibəm. Eyni zamanda, “Azerbaijan Quantum and Coaching Cooperation” MMC-nin direktoru və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Akkreditasiya Mərkəzi tərəfindən akkreditasiya olunaraq kouç üzrə mütəxəssis (səviyyə 6) və heyətin təlimi üzrə mütəxəssis (Səviyyə 6) akkreditasiya sahəsi əsasında uyğunluğun qiymətləndirilməsi fəaliyyəti ilə məşğul olmaq hüququna malik “Azerbaijan Quantum and Coaching Cooperation MMC”nin Sertifikatlaşdırma Orqanının rəhbəriyəm.

Uzun illərdir insan potensialının inkişafı, şəxsi inkişaf, hədəflərin müəyyənləşdirilməsi və insan resurslarının inkişafı istiqamətində fəaliyyət göstərirəm.

-Bu gün insanlar tez-tez “şəxsi inkişaf” ifadəsini eşidirlər. Şəxsi inkişaf nədir?

-Şəxsi inkişaf insanın özünü daha yaxşı tanıması, potensialını üzə çıxarması, bacarıqlarını inkişaf etdirməsi və həyatında daha şüurlu qərarlar verməsi prosesidir. Düşünürəm ki, şəxsi inkişaf, ilk növbədə, insanın öz üzərində məsuliyyət götürməsi ilə başlayır. İnsan həyatında baş verən hadisələrə yalnız reaksiya vermək əvəzinə, həyatının fəal iştirakçısına çevrilir. Buraya məqsəd qoymaq, özünüidarəetmə, liderlik, ünsiyyət bacarıqları, zamanın idarə olunması və digər mühüm bacarıqlar daxildir.

-Bəzi insanlar şəxsi inkişafı yalnız motivasiya ilə əlaqələndirirlər. Siz bu barədə nə düşünürsünüz?

-Bu, ən çox rast gəlinən yanlış təsəvvürlərdən biridir. Motivasiya vacibdir, lakin şəxsi inkişaf yalnız motivasiyadan ibarət deyil. İnsan bir gün motivasiyalı ola bilər, ertəsi gün isə olmaya bilər. Əgər inkişaf yalnız motivasiya üzərində qurulubsa, o zaman davamlı nəticə əldə etmək çətinləşir. Şəxsi inkişaf daha çox sistemli düşüncə, vərdişlərin formalaşdırılması, bacarıqların inkişaf etdirilməsi və davamlı öyrənmə prosesidir.

-İnsan potensialı dedikdə nə nəzərdə tutulur?

-İnsan potensialı insanın daxilində mövcud olan, lakin tam şəkildə istifadə etmədiyi imkanlar, qabiliyyətlər və resurslardır.

Çox zaman insanlar öz imkanlarını olduğundan daha kiçik qiymətləndirirlər. Halbuki doğru istiqamətləndirmə, öyrənmə və təcrübə ilə insan öz imkanlarını daha yüksək səviyyədə reallaşdıra bilər.

Mənim fəaliyyətimin əsas istiqamətlərindən biri də insanların öz potensiallarını daha aydın görmələrinə və ondan istifadə etmələrinə dəstək verməkdir.

-Kouçluq nədir?

-Kouçluq insanın məqsədlərini müəyyənləşdirməsinə, mövcud vəziyyətini dəyərləndirməsinə və hədəflərinə doğru daha sistemli şəkildə irəliləməsinə dəstək verən peşəkar fəaliyyətdir. Burada vacib məqamlardan biri odur ki, kouç insanın yerinə qərar vermir. Kouçun əsas rolu insanın öz potensialını görməsinə, resurslarını kəşf etməsinə və öz qərarlarını daha şüurlu şəkildə qəbul etməsinə dəstək olmaqdır.

-Mentorluq nədir?

-Mentorluq daha çox təcrübənin paylaşılması üzərində qurulan inkişaf modelidir. Mentor öz təcrübəsi və bilikləri əsasında istiqamət göstərə, müəyyən tövsiyələr verə və öz yolunu paylaşa bilər. Bu baxımdan mentorluq və kouçluq bir-birinə yaxın olsa da, metodoloji baxımdan fərqlənirlər.

-Bu gün cəmiyyətdə ən çox qarışdırılan məsələlərdən biri də kouçluq, mentorluq və psixologiya arasındakı fərqdir. Siz bunu necə izah edərdiniz?

-Bəli, bu, vacib mövzudur. Psixologiya insan davranışlarını və psixi prosesləri araşdıran elmi sahədir. Psixoterapiya isə xüsusi peşə hazırlığı tələb edən və psixi sağlamlıqla bağlı peşəkar fəaliyyət istiqamətidir. Kouçluq və mentorluq isə daha çox insanın məqsədləri, potensialı, inkişafı, performansı və şəxsi effektivliyi üzərində fokuslanır. Bu səbəbdən hər bir fəaliyyət sahəsinin öz peşə sərhədləri mövcuddur.

-Siz bir neçə dəfə “peşə sərhədləri” ifadəsini işlətmisiniz. Bu anlayışı bir qədər geniş izah edə bilərsinizmi?

-Peşə sərhədləri hər bir mütəxəssisin fəaliyyət çərçivəsini müəyyən edən vacib anlayışdır. Necə ki, vəkil tibbi diaqnoz qoymur, həkim hüquqi məsləhət vermir, mühəndis maliyyə auditi aparmır, eyni şəkildə hər bir peşənin öz fəaliyyət sahəsi və məsuliyyət dairəsi var. Kouçluq, mentorluq və şəxsi inkişaf fəaliyyəti insanın potensialının inkişafı, məqsədlərinin müəyyənləşdirilməsi, qərarvermə bacarıqlarının gücləndirilməsi, liderlik, kommunikasiya və şəxsi effektivlik kimi istiqamətləri əhatə edir. Bu fəaliyyətlərin məqsədi insanın öz resurslarını daha yaxşı tanımasına və həyatında daha şüurlu qərarlar verməsinə dəstək olmaqdır.

-Bu gün insanlar çox vaxt kouçluq, mentorluq və təlimçilik fəaliyyətini psixologiya ilə eyniləşdirirlər. Sizcə bunun səbəbi nədir?

-Məncə, bunun əsas səbəbi bütün bu fəaliyyətlərin insanla işləməsidir. İnsan görür ki, bir tərəfdə psixoloq insanla işləyir, digər tərəfdə kouç, mentor və ya təlimçi də insanla işləyir. Buna görə də onlar eyni fəaliyyət kimi görünə bilir. Halbuki məqsədlər, metodologiyalar və peşə funksiyaları fərqlidir. Kouçluq insanın gələcəyi, məqsədləri, performansı və potensialı üzərində fokuslanır. Mentorluq təcrübənin paylaşılması üzərində qurulur. Təlimçilik müəyyən bilik və bacarıqların sistemli şəkildə öyrədilməsidir. Bu səbəbdən insanla işləmək bütün bu peşələri birləşdirsə də, onların funksiyaları fərqlidir.

-Bəs təlimçi peşəsi nədir?

-Təlimçi müəyyən bilik, bacarıq və kompetensiyaların sistemli şəkildə öyrədilməsi ilə məşğul olan mütəxəssisdir. Əslində, insan həyatının çox hissəsində təlimçilərlə qarşılaşır. Məktəbdə müəllim, universitetdə müəllim, şirkətdə korporativ təlimçi, peşə hazırlığında instruktor — bunların hamısı müəyyən mənada təlimçilik fəaliyyəti həyata keçirirlər. Müasir təlimçilik sadəcə məlumat ötürmək deyil.

Bu gün təlimçi insanlarda yeni bacarıqların formalaşdırılmasına, praktiki tətbiq imkanlarının yaradılmasına və öyrənmə prosesinin effektiv təşkilinə xidmət edir.

-Şəxsi inkişaf, kouçluq və mentorluq fəaliyyətləri bəzi insanlar üçün yeni anlayışlar kimi görünə bilər. Bu sahələrin dünya təcrübəsində yeri nədir və inkişaf etmiş ölkələrdə bu fəaliyyətlər necə tətbiq olunur?

Şəxsi inkişaf, kouçluq və mentorluq son illərdə dünyada sürətlə inkişaf edən və milyonlarla insan tərəfindən istifadə olunan fəaliyyət istiqaməti olaraq formalaşıb. Bu istiqamət beynəlxalq praktikada “Personal Wellness”, “Personal Development”, “Personal Growth”, “Mindfulness Training”, “Consciousness Development”, “Transformational Development”, “Wellbeing Services”, “Personal Transformation Programs”, “Self-awareness Programs” terminləri ilə ifadə olunur.

Bu fəaliyyətlərin əsas məqsədi insanların özünü tanıması, mənəvi inkişafı, şəxsi inkişafı, fərqindəliyinin artırılması, həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi, daxili motivasiyasının gücləndirilməsi, mənəvi rifahının dəstəklənməsi, meditasiya və zehinlilik bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi, həyat məqsədlərinin müəyyənləşdirilməsi və s. kimi istiqamətlərdə inkişafına dəstək göstərməkdir.

Beynəlxalq təcrübədə bu fəaliyyətlər müstəqil peşə və xidmət sahəsi kimi formalaşmış, müxtəlif ölkələrdə insanlar “Mindfulness Training”, “Personal Development Services”, “Wellness Services” və s. adlarla fəaliyyət göstərməkdədir.

Eyni zamanda, kouçluq ayrıca ixtisas kimi dünyanın 76 universitetində magistr dərəcəsində, 21 universitetində isə fəlsəfə doktoru (PhD) dərəcəsi üzrə tədris edilir.

-Azərbaycanda insan potensialının üzə çıxarılması, yaşam hədəflərinin müəyyən edilməsi sahəsində fəaliyyət sahəsi varmı?

-Bəli. Azərbaycanda iqtisadi fəaliyyət növlərinin təsnifatında buna uyğun olan insan potensialının üzə çıxarılması, yaşam hədəflərinin düzgün müəyyən edilməsi və s. bu kimi sahələrdə məsləhətlərin verilməsi üzrə xidmət fəaliyyəti var.

-Siz həm də Sertifikatlaşdırma Orqanına rəhbərlik edirsiniz. Sertifikatlaşdırma nə deməkdir?

-Sertifikatlaşdırma müəyyən bilik, bacarıq və səriştələrin əvvəlcədən müəyyən edilmiş tələblərə uyğun olub-olmadığının qiymətləndirilməsi və təsdiq edilməsidir. Azərbaycan qanunvericiliyində sertifikatlaşdırma uyğunluğun qiymətləndirilməsi formalarından biri kimi müəyyən edilir.

-İlahə xanım, son sualımız: İnsanların sizə ən çox verdiyi sual hansıdır?

-Ən çox verilən suallardan biri budur: “İnsan öz həyatını dəyişə bilərmi?”. Mənim cavabım həmişə eynidir. “Bəli, dəyişə bilər”.

Dəyişiklik insanın öz üzərində davamlı işləməsi, yeni bacarıqlar öyrənməsi, məsuliyyət götürməsi və həyatında tətbiq etməsi nəticəsində baş verir. Məncə, şəxsi inkişafın ən vacib prinsipi də budur:

İnsan həyatının əsas müəllifi özüdür. Kouçlar, mentorlar və təlim proqramları bu yolda bələdçi ola bilərlər. Amma qərar verən, seçən və həyatını quran hər zaman insanın özüdür.